Literarishe bleter · 1926-11-19 · 133 (19.11.1926) · p. [Seite]

133 •־״ז 50 גרן*ן — (20 זײטן) פרײטיק׳ 19נ$װעממר, 1926 יוייו יליברגס־אריעונז \*־?וסטדירטני װאכנשריפמ פאד 9לימעראבזוד 1■ פןעאםנלדאוןקונםפי פאױי־זאג ב.קקעעקױיוזארש^ סענטימענטו אוז לאגיה (א װארט צו דער פראגע װעגן רעפןזרמירן דעם ײדישן אל־יח־בױ־ז) לעןז קענלג / לןזנדןזן און אויסער דעם זענען זײ אונז סתם ליב און אײנגעבאקן אין הארען. פיר קענען אונזערע םענדעלע, פרץ און שלום־עליכם דוקא אין דעם אורטיםלעכן אשורישן ןץ־נאמענט. און מיד האבן זײ לינ געקריגן אין דעד פןןרםע, און ס׳קען דין׳ אז מיר װעלן זײ דערזען אץ לאטײנישע בוכשטאבן װעלן זײ אויםזען פריקרע. ןןט פונקט װי פיר װןןלטן דערזען טביהן אין די קלײדער םון א שאטלענדער ןןדער א סיראלער בארגיקלעטערער. ס׳זענען טאקע נישם םער װי סענסיפענטן, ןןבער דאך פענסשלעכע און םארשטענדלעכע. ס׳איז שװער זיך צו שײדן מיט א זאך׳ פיט װעלכערםען האט זיך אזוי אײנגעלעבט(און בשווופות אנגעליטן) אינם משך םון דורות. און אמןןל איז דװקא םיט קלײניקײםן זיך שװערער צי שײדן װי פיט װיכטיקע זאכן. דער גתיסער טאלסטאי, למשל׳ האט געקענט אפםערן םיט גרויסע און םארהײליקטע אינסטיטוציעס און גלױבונגען, אבער װען ם׳איז אין זײן צײט געקומען צו רײד צי מען זאל ארויסװאדםן דעם ,טװיארדי זגאק׳ פונם רוםישן אלםאבעט האט טאלםטאי פראטעסטירט. ם׳האט אים װײ געטון. און ס׳איז דןןך םענטשלעך סוף כל סוף. נאך א גרויסן זכות האט דער טראדיציאנעלער ײדישער אלף־בית: ער איז זײער שײן׳ ער איז זײער ארנאמענטאל און דעקןןראסיװ. איך געדענק װי א םראנצויזישער קונסס׳הענדלער האט געקוקס אויםן נןןמען םון א ײדישן זשורנאל נישט װי אויף װערטער אץ אותיות, נאר װי אויף א שײנעם ארנאמענט און האט אים װי אזעלכן ארויםגעשטעלט אין זײן םענסטער צװישן אגדערע קונסטיװערק (םיטן קאס ארןןפ, םארשטײט זיך). אבער דאך׳ נישט קוקגדיק אויף דער גאטירלעכער סענטי. פענטאלער זײט םון דער םראגע, איז דא א סך לןןגישע און לעבעדיקע םןןםיװן, װעלכע בארעכטיקן די רעפארםע: װאם פיר טןןרן נישט םארגעםן איז׳ אז ײדיש איז אין תוך גענופען אן אײראסעישע שפראך און גישט קײן אזיאטישע. אמת׳ זי האט אשטארקן העברעישן עלעפענט אין זיך און דערמאנט אן דעם מאדערנעם אײראסעיש געקלײדעטן ײדן׳ װען ער טוט אן אמאל אין א ױם * טוב אן אריענטאלישן טליתל. ןןבער דער די פראגע — צי םען םעג און צי םען דארף םארבײםן דעם אלטן ײדישן אלף-בית אויםן לאטײנישן—דעם אלםאבעט םון אלע אײראפעישע שסראכן—אח לעצטנס װידער אםאל אויםגע■ הויבן אץ דעבאטירם געװארן אין דער אפעריקאנער ײדישער *רעסע. די םראגע אח שוין אין דער אמתן נישס גאר קײן נײע. שוץ מיט יארן צוריק האס דוד פינסקי אויםגעהויבן די סראגע; ער חאס אםילו געילאנעװעס (צי אםילו אתיסגעגעבן?) א ײדישע צײםשתםט אץ לאטײנישן שריםט. די םראגע אדער תכסיקער — ת רעםארמע האט דעמאלס אבער נישט .אנגעשטעקט׳ דעם ײדישן דעת־הקהל. איצט האס ד*ר זשיםלאװסקי זי װידער ארוים• געבראכט אױםן סדר-הױם און תעדליק זי װערם אצינד דעבאסירס, װײזט*אויס׳ אז פיר װערן ביסלעכװײז צוגעװוינס צו דער רעסאר־ מע׳ װי צו א פעגלעכקײט. זי לײגט זיך שױן אויםן שכל. אין יעדן םאל קלינגט זי שױן נישט אזוי װילד־םרעםד אין ײדישע אױערן װי פיט אצענדליק יאר צותק. װערט דאס ײדישע לעבן אץ די ײדישע ליטעראטור צײטיק םאר אס דער םונדאםענטאלער רעםארמע? אבער קודם אפאר װערטער װעגן דער פרינציסיעלער תט פון דער פראגע: ם׳זענען דא צװישן ת ײתשע שרײבער (און די ײתשע לעזער נאך מער אסשר) אזעלכע סענטיםענטאליםטן, װעלכע קענען נאך נישט הערן דערפון. אץ דער סעגטיפענטאלחם איז פארשטענדלעך אץ םארצײלעך פאר דעם שארםסטן ראציאנאליסט אםילו. די ײתשע אותױת, דער ײדישער אלף־בית האט געהאט און האט גאך עד־הױם א גרויסע פיעטעסישע װערט פאר אונז. קײן אלף־בית איז אזוי נישט םארהײליקט געװאוץ, װי דער ײת• שער. קײן אוםה ולשון האט אזױ פיל נישס געליטן םאר אן אלםאבעט, װי דאם ײדישע םאלק. װי האס געזונגען יימןןל א םאלקםסימלעכער ײדישער תכטער: ,װיםיל אץ ת אותױת ליגן סרערן און װיםיל געװײן*. םען קען דך דעריבער םארשםעלן אז אסילו אזא ,אלטער רעװאלוציאנער׳ װי ד*ר זשיטלאװםקי װעט לאץ א סרער, װען ם׳װעט אים אויסקומען זיך געזעגענען פיטן םראדיציאנעלן. ײתשן אלף־בית.