Literarishe bleter · 1926-11-12 · 132 (12.11.1926) · p. [Seite]

גרײז 50 גרןשן — (20 זײטן) פרײטיק׳ *נ נאװעמבער, 1926 יל־בועדאר־ײיע רל־ייי־— א־?־סטדירטני װאכנ״לדיפמ פאד?יפלנידאמןוד■ ■■ פועאפןעדאוןקונםמ אג 3.קקעערןין,וזארש^ פארהלאג די אײזערנע אלס אױ א מענשלעד הארץ (דריטער^יאפלטל־1 פון ״ארום װעלכער אהם דרײט זיך די ײדישע ליטעראטור?') עס איז בלתי שים ססק אמת: דאס רוסלאנד לענינס אין טראצקים האט געגעבן גרױסע פדײהײטן, דאס דאזיקע רוסלאנד האט געגעבן אזעלכע פרײהײטך פ־ן װעלכע עס האט זיך נישט אײן םר״הײט-כרוימער אםילו אין מוטיקסטן חלום נישט געחלוםט. װ י ג ר ו י ם, א װי גרויס איז די פרייהײס געגען דער בירגערלעכער מאראל, דער פאםיליען■ באשלאפבעט־מאראל: װי גרויס איז די אומבאגרענעצטע קולטיר• נאציאנאלע פרײהײטי װי װונדערבאר, װי גרוים זענען די דאזיקע םרײהײטך אבער דאס זעלבע רוסלאנד, װאס האט ערלויבט אזוי װונ• דערבאר ג ע ג ן ג א ט, האט סארבאטן אזוי גרויזאם ם א ר ג א ט, װאס האט ערלויבש אזוי ברײטהארציק פראילענין, ערלויבט און געבאטן, האט אבער פארשטופט אזוי גרינדלעך דאס מויל קאנטרא• לענין. עם איז פונקט אזוי, װי װען מען װאלט א לײדנשאפטלעכער פענצערין, װאס איז ערשט א געלעגן געבונדן אויף הענט און אויף פיס, באפרײט די געבונדענע גלידער, און גלײכצײטיק — זי געשמידט מיט דעם האלז צו אן אײזערנער װאנט פון א לענין• דאגמע. םער װי קאמישע האנט און פים באװעגונגען װעט די טענצערין נישט קענען מאכן (קאמישע, נישט פאנישעי) חוק ולא יעבור: יעדער אײנציקער געדאנק, װאס האט מיט א שריט װײטער גערוקט דאס מענטשלעכע מין, איז געבוירן געװארן אין אומענדלע, כער סרײהײט, אינערלעכער אדער אויסערלעכער, אדער — אין אומענדלעכער בענקשאפט צו אומענדלעכער סרײהײט. פרײהײט פון א ײ נ ע ם צו זאגן א ל ע אין פנים ארײן אזא געדאנק, װאס זײ האבן נאך קײנמאל נישט געהערט און װאס זײ װילן נישט הערן — און צו זיגן םיט דוקא אט דעם געדאנק בײ די, װאם װילן אים נישט הערן. און םרײהײט אויף ראטן, (לעז: ראטן״פרײהײט...), א ש ט י ק ל םרײהײט—איז נישטא. עס איז דא: אדער פרײחײט אינ־ גאנצן, אדער קןןנצעסיע. אװי שרעקלעך, שרעקלעך. דאס ענדלעך םארװירקלעכטע סאציאליסטישע לאנד גיט אויך ק א נ ■ צעםיעס, אזוי װי ביז איצט אלע איבעריקע לענדער סאר אים און ארום אים. קאנצעסיעס. — דער רויטער דרוק גרײזן לץ, דער רויטער איציק׳ װאם לאכט פון אלע פאעטן אין דער װעלט און םון זײער ,הײ־ ליקער באצױנג צום װארמ*.,. און װײזט זײ באשײנפערלעך, אז פונקט װי אלץ אין דער װעלט, איז דאם װארט אויך נישט הײליק, האס דך ארײנגעמישט אין די לגצפע פאר װערטער פון מײן פריערדיקן ארטיקל, ' און אז א י ך האב געשריבן: ״דער שװער- פונקט פון דער ײדישער ליטעראטור הײבט זיך אן אויף אפ א נ י ש ו אופן אריבערצוסראגן קײן רוסלאנדי, האט ער געדר־קט: ״קאכישן״. רויטער לץ, איך בין דיר דאנקבארי. י ע ד ע ס װארם איז הײליק, אין יעדער צײט, אויף יעדן ארט, אין י ע ד ן מאדוס, אלץ איז אמת און אויב נישט הײנט איז םארגן, און אויב נישס נעכטן — איז ה ײ נ ט. הײנט, נאך דעם, װי חײם גילדין האט אויסגעזידלס דוד בערנעלסאנען, (אין מאסקװע אויף א באגריסונגס• אװנט) און בערגלסאן האס מיט א ״הײליקלעכן* (משה נאדירס א װןןרט) ערנסמ געשלונגען די הײסע זידל־לאקשן און געזיפצט און געאכצט ״הײליקלעך": — װויל, גוט, אײ גוט, אײ װויל: איז אויך ד א ם װארס געװןגרן אמת. א דאנק דיר, רויטער איציקי אבער צום ענין, צום בלוטיק׳ערנםטן״ענין: עס אייז קלאר, אז רוםלאנד (איך רעד נאטירלעך פון ײדישן, עװסעקישן רוםלאנד) דארף מיך און מײנםגלײכן נישט האבן. אן איבריקער עניװת זאג איך דאס. איך בין אין דער ײדישער לי• טעראסור מער־װײניקער — נול. קײנס פון מײנע ביכער װעט קײן צװײטע אויסלאגע נישט דערלעבן, איך בין אין בעסטן פאל א פאזיציע אין רײזענם לעקסיקאן, אבער בשום אוםן נישט קײן פאזיציע אין דויערנדיקן, שמענדיקן באשטאנד םון דער ליטערא• טור, און עס איז מיר קלאר, אז מײנע איצטיקע װערטער װעלן בלײבן נישט באאכטעט און צעטרעטן, װי זאכן נישט־נוצלעכע און נישט־שעדלעכע, אזוי װי הערבסט־בלעטער, און עס איז מיר קלאר, אז מיט די דאזיקע װערטער פארשלים איך םיר (יעדער םענטש איז בײ זיך דאס װיכטיקסטע, די װעלט, זײן װעלט — דער אײנציקער, אײביקער אמתי) אויף שטענדיק די גרעניצן פון רוםלאנד, װו אלע חברים יאגן און איבעריאגן זיך, קריכן און אונ• טערקריכן זיך אזוי לעצסנס, —און דאך זאג איך זײ, די דאזיקע װערםער, געסויבן פון עפעס א מונקעלן, דיכסערישן אור־אינסטינקט.