Literarishe bleter · 1926-11-05 · 131 (5.11.1926) · p. [Seite]

■דיח 50 #רןשן — (30 זײטן) פרייטיק׳ 5 $1װ?נימר, 1925 דםעךאריפמן יךץיוףךך ך■ \ו־?וסמדירטני װאסשריעמפאד 5לימעדאטור ■■ פאי-־לאי• 3•קיע׳נק־ן-ייאי״״ג פונןאטנןד און קונסע ־ װעגן די מהורים פונם ,מעשה־בחד׳ ישראל צינבערג / לענינגואד באשר ער געםינט דארט אײניקע פעשײת, װאם באהאגדיען ביבל• שע שטאםן, ױי א שטײגער די מעשה סון פגלת אסמר וכדומה, װאס האבן לכתחילה קורסירט אין דעם געשטאלט םון געגראפטע פאעםעס לויטן שטײגער פון די שפילפאן־דיכטונג, און ערשט שפעטער איז דער ,לכתחילה שפילפאנישער שורש׳ אונטער דער השפעה ם.ץ דעם ״בירגערלעכן פאטאס/ סארװאנדלט געװןןרן אי1 פראזא-דערבײלונגען, צו װעלכע עס איז שפעטער בוגעקומען דער לעגענדן * ציקל, װןןס איז אנטשטאנען ארום דער פערזזןן פון ר׳ יהודה חסיד. ״די אנטװיקלונגס• געשיכטע םונם פעשה בוך— םירט אויס ד׳ר שיפער — ציט זיך םער װי 2 און א האלב יןןר• הונדערט, םון םוף מיסלאלטער ביז דער העלםט פון 18*טן י׳ה׳. ד״ר שיסער האט אבער א שסיקל סעות. — זי ציט זיך בא• דײטנד לענגער; אויך איז זי פיל קאפמליצירטער, װי ד״ד שיפער שטעלט זיך עם םאר. איך פין אין גאנצן פםכים םיט ד׳ר שיפערן׳ בעה עד שטרײכט אזוי שטארק אונטער דעם גרויםן באדײט, װןןס ס׳האט געהאט םאר דער אנטװיקלונג םון דער ײדישער ליטעראטור דאס אויפגעקימענע בירגערטום, דער סטאט־מענטש, װאס איז צום םוף םונם פיטלאלטער געװארן א חשובער סאציאלער םאקסאר, א-ן דאם האט אים געגעבן דעמ אימפעט צו שטרעבן אויך נאך קולטו• רעלער אין פאליטישער מאבס און איבערצונעמען די םירער־ראלע אויסן ארט סון דעם םריערדיקן ריטער״קלאס. נאר אויך דא איז דער פראצעס םיל קןןמפליצירסער, װי ד׳ר שיפער שילדערט אים אין זײן ארטיקל: לײדער קאן איך םיך דערויף נישט ןןפשטעלן. די דאזיקע םראגע איז א צו װיכטיקע, מ׳זאל זי קאנען באהאנדלען כלאחר יד*). מ׳דארף ןןבער קודם־כל געדעגקען, אז טאקע דער ײד איז דאך נעװען דער טיפישער שטאט־מענטש אין דעם םיטל• אלטערלעכן דײטשלאגד. דער ע ר ש ס ע ר שטאט״מענטש קאן םען זאגן. די ײדן ם.ץ די רײן־פראװינצן — זײ הןןבן עם אין טיפן םיטלאלטער געלײגט די ערשטע גרונד שטײנער סונם שטעטישן ישוב אין דײטשלאנד. עס געניגט צו דערפאנען די באקאנטע ,פריװילעגיע׳, פיט װעלכער דער ביסקופ רודיגער שפײער הןןס אין יאר 1084 באשןןנקען די ײדן פון זײן פאראפיע: ״באשר — •) נאריכות רעד *יך ויענן דזם *ין ניײן ייםזרןםור-ג׳עשיכס*, װןס לינס נןך רערװייל *ין מ*ניסקריסט — י• *. מיט א שטארקער םארשפעטיקוגג האב איך באקוםען די נומערן ״ליטערארישע בלעטער׳, װו ס׳איז ןןפגעדרוקט. ד״ר י. שיפערס אינטערעסאנטער אוטיקל װעגן מאקס עריקם בוך. דיר י. שיפער בארירט דןןרט אויך די םראגע ״העגן דער אנטשטײונג םונם מעשה בזך״. ער באװײזט , דערבײ גרויס בקיאות, פאכט געלונגענע השעתת, און דאך קונט ער צו א נישט גאגץ ויכטיקן אױספיר דאם נעמט זיך, לויט מײן םײנונג, דערםון,; װאםיד״ר שיפער בא• גײט אין דעם דאזיקן ארטיקל א מעטאדעלאגישן סעלער,' װעלכע ׳ םילם זיך, לײדער, ערטערװײז אויך אין זײן זײער חשוב װעוי װעגן דעם ײדישן טעאטעך. ד״ר י. שיפער שסרײכט מיס גרויס חריפות אונטער די שטארקע׳ השפעהיםץידעראויסערער קולםורעלער סביבה אויף די ײדן אין מיטלאלטער, בעת זײ האבן זײער ״אלט״ ײדישע׳ ליטעראסור אץ טעאטעד געשאפן. ער פארגעםט אבער, לײדער, צײטנװײז, אז ער האט דאך דא צו טון מים אגאנץ אײגנארטיקן קיבוץ, מיט אן אײגענעם לעבנםשטײגער, מיס א זײער אלטער קולטור, װאס ציט איר שנור שוין אין משך ם.-ן גאנצע טויזנסער יןןרן. לויט ד״ר י. שיפערם ככעםע װערט די אלט-״דישע דיכסונ אײנגעסײלט זױן צװײ תקוםות: די ערשסע, װאס נעםט ארום ד* לעצטע דרײ יןןרהונדערטן םונם מיטאלטער און איז ״אדורכגענו, מען דורך דער הויםישער קולטור, װאס האט דך געשפינען אין די ריטערלעכע פאלאצן״, — דאס איז די תקוםה םון די ײדיש? טרימיײח אץ ״ג א ל י א ר ד ן/ װען עס האט געװעלטיקט הויפטזעכ־ לעך דער םערזן״ראםאן אץ דאם סאלקססיפלעכע ליד. די צװײטע תקוםה (םונם 16־סן ביז דער מיט 17--טן יארהונדערט) — װו די אלט ײדישע ליטעראטור פאסט זיך אינערלעך צו .צום פאטאס םץ דעם בירגער-קלאם, װי אויך צו די שטיפונגען סון די פויערן, װןןם זענען נאר װאס אײנגעװאנדערס אין די שטעט״ און הויבן זיך ערשס אן צו אסימילירן מיט די שטאט־מענסשן, װעלכע ,נעמעז איצט איבער די םירער״רןןלע אין דער ליטעראטור אויפן ארט פון דעם פריערדיקן ריטער־קלאס*. םון דעם דאזי־קן שסאנדפונקט באטראכט אױך ד*ר י. שיפער די פראגע װעגן דער אנטשטײונג םונם ,מעשה בוך*. ד׳ר שיפער שטרײכט אונטער, אז ,די װארצלען םון דעם מעשה־בוך געםמען דך גאך אין דער מיטלאלטערלעכער שפילםאן-תקוםה׳,