Literarishe bleter · 1926-10-22 · 129 (22.10.1926) · p. Seite 707

ליטערארישע בלעםער 129 זא 70 7 ה .נױ-־ןרק סיימם׳. זי *יז גענרינועם געדוןרן וו־ן 1851 יןר דעפ 18 םעיטעמבער. זינט 30 יןר, װי זי *יז *יבערגענומען געיוןרן דײד 8 ײדישן ױענמ*ן, *וןלף ס. 8־,ס, *יז זי *ויסנעװאקסן *ין * פעכםיקער זײםונג-זונסערנעמיננ, םיט װעיכער ס'ק*ן זיך ניסם #*רנלויכן קײן *ײן!ײסיננ *ין דער װעים. טעאטער אװ קונםט *ין כרוינשװײג ה*ם מען ו* נישם י*ננ נעשסעלם * מעבה *ויף ליי־ענס קבר. דעם םקיץ 6ין דער סעבה ה*ט *יייען *יײן געמאכט 6*רן םוים. ד*ם *ױ * שםלין, *ויף װעלכן עס *יז *ויסנעקריעט די זון *ין זװיי *ויסגעשטרעקםע עי *יר הענם. נ*ך וער וערס*לנרײכער טורנע *ױנער ל*דז, בי*ליסט*ק, װילנע, *יז .*ז*זעל־ עוריקנעקו■ מען קײן װ*רשע *ין *נגעהויבן ני שסילן *ין סע*טר .עליזעום״,—וירעקניע מ, נעלמדםסער. .ק״ ױלױס *רלער מ־ס זײן טריזע ה*ם ב*זובם ■•נסק, װו עד ה*ט *ויסנעם־רט .*ורי*ל *ק*סם*״, ,קין *דער זשעני *ון לײדנש*6ט״, *ון .הינקעמ*ן*י?*4 דעד װינסער-סעז*ן *ין רינער ײדישן טע*- םעו־ הויבם זיך *ן מים *לסער ק*ניזנעס .דוניס־• דעם *למן װנום װעם שסילן *. ם*רעװסקי, װעלבער רעזשיםירם *ויך די ■יעסע. 0 *ין נוענ*ס-*ײרעס װערם *ויםנעםירם ,סםעמנענױ״, *ינסנעניזירט לוים שלוס-עליכם.?*4 דער ,םמנםיון-טעשטער״ טרעם *רויס םים * נדעם ■ר*נר*ם. ד*ס ערשטע •י*נר*ם ו,*ם *ויס- נעה*לטן העכער 130 ם*רשםעליננען. ד*ס ײדישע טע*סער *ין קר*קע *ינםער דער *נסירינג סון י*נ*ס סירק*װ הוינס *ן זײנע ם*רשטעלינגען דעם 23-טן *קט*בער מיט *. ק*נח• נעס .דונוס׳*.?4₪ קל*ר* י*ננ טרעט *ינס *רויס אין לענינ גר*י *ין * ײדישער *■ערעטע. דײםשל*נד ה*פ *ינט געפײעיט דעם 5 2 יעריקן יובילד סין מ*קס רלדנה*רוס ש*6ן. *ין 901' *יז ער געקימען קײן נערלי[, װי עס *יז *:םשסאנע^ *ין .קלדנעם טע*םער״ * 6רדלעכע נעזעלש*םט .ש*ל *ונד ר*וך•. די ד*זיקע נעזעלש*6ט ה*ם נעשסעלם ס*טירישע שטיק. דערנ*ך ה*ט מןן גע- שטעלם ססרינדבערנן, װעמען רדנה*רד ה*ם *ין דדטשל*נד ם״*<*גירס. ועם נרעסםן דערס*לג ה*ם רדנה*רד דערנרדכט *ין ג*רקיס שםיק .*וי6ן דעק• *ין זײן סע*טער *ח נעװ*רן שט*רק נ*רימט. ,■ר *ין װילנע *יז *ײננע*רדנס געװ*רן * ם*רשטעלינג לסיכה דער *למנה סין ם*רשם*רנע• נעס *רטיסם *ון סע*םער-סיער ה. ו*שעװסקי. •₪£ דער נײ-נענרינדעםער יידישער סע*טער- 6*רדן *ין ריגע, ה*ם *נגעגעבן *ין דער רינער שם*ם-דומע * בקשה נו ב*שסימען *ץ ביודזשעט 8ון קימענדיקן יןר 6*רן נדעם ײוישן סע*טער * סוב■ םיויע, װ*ס ז*ל *נטשירעכן דעם ■ר**ענם 6ון וער ײדישער נ*םעלקעריננ *ין ריגע. װי נ*ק*נט ה*ט די שס*ט-דומע *ין י*ר 1926 נעה*ם *ס־מירט ס*רן יידישן סע*טער םך-הנל 100 סויזנט ריבל, װ*ס עם מ*כם *ויס * סך װדניקער װי דער יידישער טע*סער מיז ■ר*נענםועל ב*קומען. וי בקשה װערם *ינטער- שסינם סון *לע ײװשע ר*טמענער. הלו*י *ויף *ונזער װ*רשע נעז*נט געװ*רןי ר א נ י י*ר נ*כן סויס 6ין ז*ל*ן — 6*רגעקומען די םר*- דיני*נעלע •ר*נעםיע קײן מעו*ן, װו ז*ל* ה*ס נעש*סן *לע זײנע מײססערװערק. עס ה*בןנעה*לםן רעדעס דער געװעזענער מיניסטער נרעס*ן, די שרײנער ש*-ל, ה*נרי הירש *. *, די סייערלעכ- קײט ה*ם זיך נעענויקס םים דער רעניט*ניע 6ין וער ,*דע לנבוך עמיל ז*ל*ן'. 4₪ *ין דער שס*ם סיקנ*, נד סל*רענץ (*ין *ים*ליעןי *יז געשטאנען * בר*נזענער דענקמ*ל םון דעם דיכטער םעליס ק*װ*ל*סי (ער ה*ם נעלעבם *ין די י*רן 1898 — 1842). דער ד*זיקער דיכטער *יז נעװען * פ*רביםענער קעמפער קעגן דער רע- *קניע *ין *דנער סין די נעםטע רעדנער *ין *ים*ליענישן ■*רל*מענפ. ער *יז *ין י*ר 1838 דערהדגעט נעװ*רן *ין * דיעל 8ון * ק*נסערװ*טיװן וענוכאם. *ם דער דענקמ*ל *יז *ין * םינסםערער נ*בם 8*רשװונדן געװ*ר[1 מיט *ס *זעלסע מיטלען קעמםן די שװ*רנע העמולעך ם*ר זדער ממשלה. וי ס*װיעסישע רעגיריננ ה*ם ב*שםימס * לעבנסלענגלעכע •ענס-ע דער *לסער מוםער סון דעפ ײדישן שריסםשסעלער *נורד ס*נ*ל• — נולינ וער שװערער 6־נ*נס־עלער ל*נע ה*ם זיך *■נעשטעלס דער .לעמבערגער ס*ננל*ם״, װ*ם ה*ט עקזיסםירם * 25 י*ר *ין מזרח-נ*ליניע. ד*ס *יז די *דנניקע דדישע םענלעכע נדטיגנ *ין ג*ליניע. ₪* װיסיל װערטער נעברוינן מיר *ין *ונזער *ימג*ננס - ש*ר*ך? וי ד*זיקע 8ר*גע 6*רנעמט שם*רק די עקס*ערימענט*לע *סיכ*ל*ניע 6ון דער לענסער נדס. די לענטע לעקסיק*נר*8ישע ם*רשינ- גען *ין זטנל*נד ה*נן וערװיזן, *ז * 5-י*ריק קינו ב*נונס זך^מיס * װערטער-סכום 6ין 1700, * סוחר — סין 0נ *10—3000, * <ערז*ן מיס ליסער*רישן נעשמ*ק — 12.000. שעקס*יר ה*ס זיך ב*נונט מיס * ש*ר*ך-*ונר םון נ*ננע 24.000 װערסער. * שעף רעד*קם*ר םון * נרויסער נדסונג מיז קענען *ומ- געסער 00(45.1 װערםער. .** ט*דגע *ן *מעריק*נישע סעקםע ה*ט *רויס- נעלדגם * חרם *ויף װעלם װערק. *ין ה*רל*ן ה*ס דער **סם*ר עסנםלעך ם*רנרענס נװד זײנע װערק בד די קל*נגען 6ון דעם *רנל *ין ה״ליקע ה6ילות. ₪₪ ד'*נונני* ה*ט *רויסנעגעבן * כ*נד רעדן *ין *רטיקלען. .*■י *ין ניריך הויבן *ן נו עדשײנען אויף וײסש די װערק 6ון *ײנעם סין די נרעסטע 6ר*נ- נויזישע שרײבער הײנט נו ט*נ, זש*ן ריכ*רד בל*ך (* ײדו. נועדשט דערשײנט זײן יידישער ר*מ*ן .םימלער עסק*״. נו דעם ר*ר*ן ה*ס ר*מען ר*ל*ן *ננעשײבן *נ*גײםטערסן *רדנ6יר. װעגן כל*כן ז*נס ר*ל*ןז ....*יך דערװ*רט סין דעם ויכםער ו*ס נרײסע װערק 6ון *ונזער נדט. ־עועס מ*ל, ײען *־ך לדען ו*ס ד*ז־קע ביך, שםעלט זיך 8*ר מיר נ*לז*קס זשעני״ דערינער װ*נ *יך *סן ני ז*נן, דער ר*מ*ן *יז 8ון די סר*נגויזישע ר*מ*נען װ*ס זעגען מיר נ*ק*נם, רער *דנגיקער, װעלכן מ'ק*ן *נידערשטעלן נעבן די מײסםערװערק סין דער .סענסשלעכער ק*מעויע״ (נ*לז*קס)״. ₪₪ נוליב מ*נגל *ין נעלט-מיטלען ה*בן די ,ם*ריזער נלעטער״ *ויפגעהערט ני דערשײנען. -*■, *ין ניו-י*רק 6ײערס *ינם ועם 75 י*ריקן ױבילד די נרעסםע *ין *ײ־עליסרדנסםע נײטיננ כ לינעראטור ₪₪ נע*רנ נ ר * נ ד ע ס ה*ס ס*רעסנסלעכס *ן *רםיקל, *ין װעלנן ער רעכנט זיך *■ מים די קריסיקערס, װ*ם' זענען *נגע6*לן *ײף זײן לענס װערק .די לענענדע װענן יעזוסן•; נלײננײטיק ז*גס *רײס נר*נדעם זײנע מײנונגען װענן דער געװיםנס- םרײהײס *ין דענעס*רק. ער שועם *■ פין *לע ■*יםדען, *פילי סין די דעמ*קר*פן *ין ס*ני*ל- דעס*קר*סן. גר*נדעס װײזם *ן *ײף ה*ל*נד, װי *ײף דעם *רט פון גײסט6רײהײס *ון פרדער ניבל- קריםיק. *ין דענעמ*רק *יז, ל1ים זדן םדנוננ, די ליםער*םיר דירכײס רע*קני*נער, די נ*ננע םרעסע — * שרעקז ד*ם סע*םער *יז * שסימע *דער * נ*- רישע קונסס, *דער *ן *ויסשסעלוננ םון ה*לנ■ *ננעםיענע שײנע ױננע פרײען. ע■^ *ין 6ר*נקרײך *יז נעשם*רבן דער נ*- ק*נםער רוסישער םוער, •יבליניסט *ון נעלערםער מ * ק ס ױינוװער. ער *יז נעװען 6ון וי *נגעזעענססע עםקנים *ין ,מפיני השנלה,, *ין דער ײוישעד היסכ*ריש-עסנ*גר*סישער געזעלש*סם. ער *יז געװען *דן נדם דער רעו*קט*ר סין .יעװר. סט*רינ*״ *ון ,װ*סב*ד•.?₪/ עס *ח *ין װילנע נ*נדט נעװ*רן וורך ש. ב*םם*מסקי ױ , נר ינענקע נײמעלעך• *לס חווש-זשורנ*ל. דער ערשטער נומער *יז ערשי- נען דעם 1-טן *קס*נער. <₪₪ פרדני ססעקםןרם רןמןן .די קללה 6ין שײנקדם״, װ*ם הןס זיך נעורוקס *ין המשכים *ין .הדנט״, ה*ם זיך נעענדיקם. ם׳הדנס ז־ך *; נו דרוקן * ר*מ*ן פין נ. ח. רדז .דער קוסערנער קעניג״• -**, *ין ,פןפענס• הדבם זיך *ן נו דרוקן * נײ װערק סון רחל פ י י נ נ נ ע ר נ — .* סײסע שםןם• (ן •נקס). •**■ פןריס םעםערלינקם .די אינםעלי- נענץ 8ין בלימען״ *ינערנעזענס םין פר*:נײזיש דורך י■ ר*****רפ ערשײנם בקרוב *ץ 6*רל*נ ,קולטור-ליגע״. *■ג ס׳איז פ*רעסנסלעבט געװןרן ידיעײז װענן דער סרןננײזישער בוך-*ר*דוקניע *ין י*ר 1925. ד*ס ם*רג*נגענע י*ר *יז נעװען * ז*ט י*ר ם*ר דער ניך-*ר*דוקניע. די נ*ל ערשינענע ניכער *ין' 1925 ה*ם *יבערנעשםיגן דןס י*ר 1924 *ײף נןננע 50 סר*נ. <*ין י*ר 1924 ערשײנעןאײף ןלע נעניסן 8483, *ץ 1925 — 13898). די שםיינערוננ *ח *ײף *לע נעביסן, *ײסער *ײף *למןנןנן (*ין 1924—120, *ין 1925—34). לײם די 6*רשיוענע געביםן *יז ערשינען: עקןנןסישע װיסנש*8סן: *ין יןר 1924—2008, *ין 1925—3023, *ינםערינס- ליסערןסור: 920 — 1377< רעליגיעזע װיסנשןםט: 718—950( געשיכטע: 1232 — 2184: גע*נר*8יע *ץ רדזע-נ*שרײנונגען: 324—412, מערינין: 729 —1554( ■*עזיע: 182 - 207( נעלעסריסםיק: 1148 — 1667< סע*טער-ליסער*םור: 291 — 532. ס׳*יז נד*י נינוגענן, *ז *ײף ײדיש דערשײנס * י*ר *יננןננן עםלענע הונדערם נינער *ינער נ*ר דער װעלם. ₪₪ *ין קרןקעװער ,נ*װי דזיענניק• *יז ןו- געדריקם *ן *רםיקל םין מ. קןנסער װענן משה קילבןקס נײעם רןמןן ,םןנםיק״•?4₪ װי יעדעס יןר, *ח *ײך דןם י*ר, — 24