Literarishe bleter · 1926-10-15 · 128 (15.10.1926) · p. Seite 689

689 ליסןרא ריש ע ב ל ע ם ע ר 128 זא װעגו דעם פוילישו פאלקלאר אין דער צײט, װען דער ײד. װיסנשאשטלעכער אינסטישוט אנטװיקלט אן ענערגישע ארבעט צו זאמלען ײדישע פאלקלאר• שאפינגען, װעט געװים אינטערעסירן דעם ײדישן לײענעמיװי אזוי האלט עס מיט דער ארבעט םינם פאלקלאר בײ די פוילן. דער דאזיקער סראגע װידמעט אן ארםיקל דער פראס. אדאם סישער אין אײנעם םזין די לעצטע' נומערו ,רון ליטעראצקי-. סישער װײזט אײגנטלעך אן מער אויף דעם, װאם דארף ערשט אפגעטון װערן אויסן געבים פון זאמלען פוילישע פאלקס־לידער, 'אײדער אויף דעם׳ װאס איז שוין אפגעטון געװארן. י(דאם װאם איז שױן גע־ זאמלם און באארבעט געװארן, איז װי א טראפן אין ים). דער ערשטער, װאס דאס אנגעהויבן זאמלען פאלקסילידער איז געװען יאאכים לעלעװעל,'(מיצקיעװיטשעם אפראסעסאר סון װילנער אוני• װערזיטעט). אין יאר 801( האס ער אנגעהויבן' םארנאטירן פאלקס• לידער. דעם ריזיקן מאטעריאל, װאס האס דך׳ אין לויף פ-ן'יארן, אנגעזאמלט, האט אנגעהױבן צו םיסטעםאטיזירן און צו פארעפנט• לעכן יאן קארלאװייטש (געשטארבן אין יאר 1903). דנט יאר 1920 םארנעםט זיך מים באארבעטן״די פוילישע פאלקס־לידער ביסטראן, פראסעסאר פץ דער קראקעװער אוניװערזיטעט. אין די פאר יאר׳ האט ער שוין סארעסנטליעכט א גאנצע רײע זײער װיכטיקע״ארבעםן װעגן דעם. אבער װײט איז נאך דער צושסאנד סון דער ארבעס סון דער מדרגה, אױף װעלכער זי געפינט זיך׳ לםשל, בײ די איטאליענער אדער אונגאוץ. דערט זענען שוין אסילו סארעפנטלעכם געװארן םארשידענע קארטאגראסן םון די װיכטיקסטע לידער• נסחאותן. שפעטער, אבער מיט מער איפפעט, האט זיך אנגעהויבן די ארבעס בײ אונז ײדן, אװ דער רעזולטאם שטײט זיכער נישט אפ פץ דער ענלעכער ארבעס בײ די פוילן. נ. ב. קאמינםהים־טעאטער י דיוחמיד אבאזשנע 3—ג ■7 £003• יעכ 19 ד.ח, קוסט £א : רי פײןרלעצע ערע6ןנינג פונם םעי• 148-07 װאושעװעו ײדישן קונסט ־ טעאטער ** ך■* ץ/* ״ אוגםער דער לייםיננ 6ין ״11..אידא $אמינם2א אין זיגמונד טװןאװ צום פוסצ־קיעריקן ױמל *תם ״דישן מןאשןר װערש אױסגןםירט פ ניזלרספדן״שפיל אין 3 אקשן (7 בילדעד) םוש פ פראלפנ דאס צעבטע געבאט ,לא תדומוד״ אינם*עניז**יע און רעזשי: זינםונד שורקאװ. אינשן־שןציעט: םשד, בדאדןדזאן. םוזיק<אילושם־א*יע: יושף קאםינסקי• דןקא• רא*יןם און קאםשױםן;: ױםף שללװניאק. ןכןןרעןןנראסישע אינ- םןרפןציןם: ם. אםבראזשןװיםש. דער *רםיםםישער ׳ןנםאטבל באשט־ט םון (לרםן א*בו: פרױןן: םאנין אלםבױם, פ־ידן לודיןיםאינןל. נאםאלין ליאמאן, קלארא םעגאלאזיםש, אידא קאםינסקא, חנה קןלןן, אסתר ראפעל, רױזע שושנה. ד.*ה: חבל בוזנאן, י*חק גרודבע־נ, אדם דאםב, זלםן הירשפןלד, זינטונד םורקאװ. םשה ליאכאן, דוד לןדןרםאן. יאקוב םאנדןלבלים, םאיר םןלםאן, ססת קןרטאן א.א. הױפם-רעזשיסןי: זינםונד םירקאװ. מוזיק דיר.: ױסף קאםינםקי. באלעט-דייטןריך. ם.יאםב.־אזשןװיםש. בינעיאינםאןקםאר; ב. עא- שטין. סופלןר: ס. זאנדבןרג. ■אדוקםאכןד: נ. ראטשם״ן. קאםטױםעך ם. ליכםןנבןרנ. רעקװיזים: ם. א״זענבןרנ. ליכם- עסעקם: םש. סוװאל*װ. הויאט-םאשיניםט: ל אלםשולע.־. דירעקטאר־פארװאלםער: אבר. האלאןרן. אדםינוםם־אםאר: ם. םאקםיםאד• נ.-אדם:ניםם־אטא־: אדנאלד נינצבי־נ. םןקדעםאר פון .װיקט•: ם. םעלםאן• אלע װעוה פון י. ל. ־פ ר ץ אין 18 בענדןר דארפן זיך געפינען אין יעדן ײדישן הויז פרז װאוי צר װאזי צו דער עפענינג פונם ײד• קװםט־טעאטער אין װארשע די לעצטע פאר יאר פונם ײדישן טעאטערילעבן אין װארשע האבן פארשאםט עגםת*נסש און... אומכבוד דעם ײדישן טעאםער. די דרײ הונדערם טויזנט ײדן אין װארשע הןןבן דך סאר דער צײם גענוםען ןןפשאקלען סון דער ײדישער בינע — װער מיט װײםאג אץ װער מיט בושה. מען הןןט אםילו גענוםען םספיד זײן דעם'קוים־לעבעדיקן פת און... קדישים זעגען אסילו נישס געװק. אבער אזוי איז שוין יעדעם מאל מיס אוגזער סארװארלאז• םער קולטור: אט איז שלעכס, כלו כל הקצים, און װידער לעבט פען אויף און פען װײםס אפילו נישם פון װאנעט די ישועה קומט. הןןם פען געקליבן זיך אץ םארזאמלונגען און באראטונגען, זעגען געקופען די שפענדיקע בעלי־ױעצים און... ס׳איז געגאנגען דער עיקר אץ דעם נ ןו ם ע ן סון טעאטער. זעט איר — דער נאמען איז זײער א װאזשנער ענץ און מען קאן נישט אזױ לײכט דך װארםן םיט א נאםען ז ןןבער דערװײל איז אלץ געגאעען בארג-ארןןפ, און ײדן *הןןבן זיך ןןפגעװײנט אינגאנצן סון אן ערגסטן ײדישן טעאםעד און אױך אונזער פרעסע — םון שרײבן גוטע רעצענזיעם װעגן גוסע אויסםירונגען. ביז... ביז ס׳איז װידעראמןןל געקופען אלײן דעד אדטיסט אץ זןןגמ לאזם םיך איך וע׳ אז םון אײערע רײד (צען מאסי) און םון אײערע עצות (צען םאל צען,) װעט גארנישט ארױם. איך װעל װידעראםאל פרוװן און דוקא אין 'װארשע שאםן אן ערנסטן ײדישן טעאטער און אדרבא—לןןםיר זען׳ װאם דער עולם װעט זןזגן דערויף דגמונד טורקאװ האם סאר דער צײט׳ װאם ער הןןט אנגע• סירט מיט זײן .װיקט׳ אין װארשע באװיזן, אז' ער איז סעיק צו לײססן אינטערעםאנטע און ןןריגינעלע אויססירונגען. אײגיקע םןץי• שטעלונגען זענען געװען גלענצנדע קינסטלערישע אויםסוען, װןןם זענען געװען װיכסיקע געשעענישן אין ײדישן טעאטערילעבן. םיט באנײטע און סרישע כוחות אץ מיט גרױםע און גוסע כוונות טרעס איצט צו דגמונד טורקאװ צו דער שװערער און פאראנטװאדטלעכער ארבעט אץ װארשע. דער ײדישער עולם אין װארשע דארף םוז און װעט געװיס באהילפיק זײן דעם גײעם ײדישן טעאטער אץ זײן שװערער ארבעט. כשר פארדינט א הארציקער, ליבער (יץ אוםנעצוװננענזר) באנקעס ייז פארגעקוםען אץ װארשעװער ליסלראםן־םאוײן לכביד ז ל ם ן ר יי ז ע נ ע ן. די *יגיציאסיװ איז געקוםען 6ון זײנע נאענםע חברים, אץ ױםגערינסערהײט זןנען זיך 6רײםאגצונאכסם דעם 8*םן ה, מ. צוגױפגעקוםען עםלעצע פנינים ליטעראסן און זשותאליםםן צו רעם .נלעזל םשקה׳• עס איז נעװען נאשײדן און װ1יל. געע6נם דעם צאנקעס (אדער תי ז. סענאלאװיסש האס עם אנגערוסן דעם .סילד־געריכש׳) הןס ז. םעגאלאװיסש און נע8ירם דעם סארזיץ• ם׳האנן גערערס װןינן זלםן רײזען אץ זײנע 6ארדינססן 6אר דער ױ. ליםעראסור אץ קילםור נ. קארלינסקי, נחםן םײדל, ב. דננער, טשה זילבירנ, אהרן צײםלץ, יעקב פאס״ ד׳ר י• רונץ, א. אײנהאיץ א. א. םים א הײסער רעדע האש גןענססערם דער .אנגעקלאגסער• אלײן — זלםן רײזען• בײ א גוםער שטיםונג האם םען סארענריקם דע׳ם באנקעס סיםן זםר ,לאסיר אלע אינאײנעם זלםן רײזענען םקבל פנים דץ/ אץ דער ע1לס (די סענצער) האם זיך געלאזם סאנצן, כנהונ• װײזס דן אר1ים׳ אז דאם איו דער ע ר ש ס ע ר באנקעם בײ זלפן רײזענען. זאל אים ת1יל באקוםען ן ער האם עס בשר סארדינם!