Literarishe bleter · 1926-10-08 · 127 (8.10.1926) · p. Seite 675

675 ליטער$רישע בלעטער 27< זא ר א נ י ה כ ײדישע װיםנשאסם מיס דער נווסײליקונג םץ^ ד ^נגעזעעגםסע ײדיש״דײסשע געלערנטע. ** די כינעזישע מ*כס אץ כ # ר ב י ן הןם ס#רמ*כט די ײדישע מוזיקווליש״ליסעראריש״דראמ*״ סישע געזעלשאפס, װעלכע ה$ס עקסיססירם 18 י$ר נ$ך 6ון די עארישע *ייסן. בײ דער געזעלש*6ס עקס־סםירס א רייכע ײדישע ביבלי$סעק אין 9 רײ קילסיר״אינםסיסועיעס. עם װערט איעס 10 י$ר זינס ם׳איז געש״ ט$רבן דער ב*ק*נסער *מעריקאגער ר$ם*ניםש ד ז ש ע ק י $ נ ד ן ן. אץ ^ןמלענריקן נימער .״ליס. בלעטער״ װעם קימען אן ארסיקל װעגן ל*נד*ן. . **י שבת דעם 9״סן ה. ח. װעס אץ װארשעװער ליסערןסן׳םאריץ .ם^רקימען אן אװנס םין ז. ס ע גאלןװיםש א.נ. ״םץ כײן מאנוסקריסס״ אייף װעלכן םעגןלןװיסש װעס םןרליינען נןך נישס 6ןורעס:סלעכע לידער, נןװעלן אין סרןגמענסן. טעאטער אמ קװםט ** 8*יק הײליער״נס דר*פע ,פריפי רי חשמוניית״ װעס *ױסגעסירם ױערן יין ניי.י*,יק *ינם מעןןסער סין *. *זר*. די ייעסע װעט *ויך *ויסנעםירם ווערן דירך דוד הערפין *ין יוקירעשם פיס רער ױילנער סרויע. .■■*- פרדכי *^פערסןן, —דער פחנר 6ון .30 י*ר יין *רנענסינ*״ — ה*ם *נגעשריבן * *יעםע ,נלית*, װ*ס װערם *ויפנעפירם *ין 1יענ*ם- אײרעסער ײדישן סע*טער. אין דער ■יעםע װערם געשילרערס די נ*1יוננ םון * םײל ק*ל*ניסםישע זין עי די נחלא1ת סון זייערע עלםערן, די װירקונג סין דער שס*ם *. *. װ. *ין דער ■■עםע זעגען ד* * רײ *ינםערעם*נםע םיסן *ין כ*ר*קםערן. זונס*נ דעם סז-םן *קט*נער װערם נעע6נם *ין װ*רשע די *ויםשםעלונג םון דעם קינסםלער ח ײ ם ה * נ ס ס• ס׳װערן *ויסנעשסעלם * 90 *רנעםן. ** דער נ*ק*נטער ײדישער *רטיםם ד*ר 1 ן. ניון נ*ר*ס*װ ה*ם לענטנס געגענן *ין ■*ריז עםלעכע ם*רשטעליננען. דער ,* ז * ז ע ל׳ םרעם *ינט *ויף *ין װילנע. *ין װילנער .ם*נ' זענען *■נעדריקס נ*. נײסטערטע *רטיקלען װעגן די *ויםםירינגען. 40 סןוים שװ*רנם קונסם-םעאטער הןם װידער נאנלדט ה• לייװיקם .ש פ * ס ע ם*. דער ײדישער מ*רי*נעטן<וע*םער .מןדי״ *ק*ט״ ה*ט ז־ך נעע6נט *ין נױ-יןרק מיט * נײער ■*רןדיע *וי6ן .דניק״ ** זונםיק דעם 26 סעפטעמנער *יז די ע6ע״ נונג 8ינם סע*םער סין פןסקװער פליכהשן ײדישן טע*סער. עס װערם נעש<ילט * פיעםע .137 קינ״ דער-הײזער (די לינע םון פ*ד*פ סענןל)'. װער *יז דער מחנר 6ין דער ■יעםע *יז *ין די *נ*:סן נישם ןננעװיזן. ** יילייסם *דלער *יז *רויםגעםןרן מים * טרוסע קײן ני*ליסטןק, גרןדנע *. *. װ. ** י*נ*ס טורקןװ נעפט *ינער די סירוננ םין * ײדישן םעןםער *ין קדןקזנ די יידישע ■רעסע *יןי *מעריקע *יז *ין די לענטע יןרן שס*רק *ויסנעױןקסן םײ בנונע פ י ר * ז ש, *זוי *ויך ננוגע *יר * 1 י ס * ר י פ ע ס• דעם נרעםםן םיר*זש (איכער 200 סויזנס עקזעמ- •ל*רן) הןט דער .*ןרװערטס,. דעם נװײםן ןרס ס*רנעמט פים זײן סיר*זש (* סס ז סויזנט) דער .ײדישער מןרנן-זשורנןל־, װעלכער *ריענםירס זיך *ויף די ןרסןדןקםישע *ון נ־וניםםישע קרײזן עס *יז די *ײנניקע ײדישע מןרגננייםוננ *ין נױ-י*רק, בעת די *יכריקעי סןנ-נײפיננען ערשיינען נןכפיטןנ• ■*■ולער *יז לענטנם די .6רײהײס', װעלכע גרי״ *ירס *רום זיך די לינקערע עלעמענםן 6ון דער *רנעםערש*6ם. .םןנ׳ *יז דער *רגןן םון *ופ<*רםלײשע *ין *ויך ניוניםםן. ,םןגנלןט׳ *יז *רט*י*ק״ סיש־נײניםםיש, ס׳ה ערשללנען *ויף יידיש *־ן ניו. י*רק 5 םןנ-נײםינבען, װעלכע הןנן גןנץ היפזע לעזער-קרײזן. די *נרערע שםעס, װי םשיקאג*, סילןדעלסיע *ון קלעװלןצד הןנן זדערע *ללגענע ם*ג-נײטוננען. חוץ דעם ערשײנען *ינער םוםניק ײוי^ע װ*כנ- כלעםער *ין דער יידישער *ין ענגלישער שפרןכן פון *לערלײ ריכםינגען *.׳ן ■*רסײ-שוםיריבגען *ין *פעריקע• דעם 27-םן סעפםעסנער הןס זיך *ין װ*ר- שע געעפנס דער 35-פער *ינםערנאנין־ נןלער קןנגרעס 6*ר *ויסןרן- ר ע כ ט, נינויסבערופן דורך דער *ינסערנ*ני*נ*• לער ל־םערןרישער *ון *רםיםסישער 6*רײניקיננ נום קןנגרעם זענען נעקומען דעלעגוטן םין ליסע- ר*רישע *ון *רסיסםישע נעזעלש*6םן 8ון םןרשי- דענע לענדער. " -**. ן געװ*לדיקע נ*ה*װנקײם *ין דער ײדי- שער לישער*םור װייזם *ר1יס דער לעפנערגער .סןנ-נלןס״ז ער דערנײלס ן נשורה, *ז עם *יז שויףו) ערשינען דער דריטער *ון םערסער נ*נד פון ד״ר י. ש־פערם ,נעשיכטע סון יידישן םעןםער״. ער װדסם *סילו נו דערניילן, *ז די בענדער .בןהןנדלען די װייסערע נעשיכסע 6יג יידישן סעןםער ניז נום 20-םםן י׳ה״• קײן ניו-יןרק *יז געקומען נעםןרן ה׳ דוד נןדעל *לם פ*רםרעסער 6ון * לןנדןנער 6*ר- ל*נ, װעלכער נים *רויס דעם ולםוד * 1 י ף ײ ד י ש *ין דער *יבערזענונג סון ד״ר יעקב מ*יר ז * ל ק י נ ד. ה׳ נ*דעל װיל 8*ר*ינסערעסירן די *מעריקאנער יידן *ין דער ײדישער *ויסגןכע 6ון תלפוד. דערװײל *יז *ר1יס מסכת* נרכות, ם׳דרוקט זיך פםכת* פ*ה. .*■װ דער נ*ק*נטער װינער ר. ל ע װ י ט •6 * ר- ל*ג ח*ם געשלןםן *ן *פפ*ך מיס של1ם *ש *רויםנונעבן זײנע נעזןסלםע װערק *ין דייסש. *ויסער די ניז.*ינס דערשינענע װערק, װעלן *ינגיכן ערשיינען *ין דײטש .די מוםער׳, ,רעװרענד ד־ר זילנער׳ *. *. ,■* *ין 1929 װערם 200 יןר זינם ס'*יז נע- נוירן נעװןרן דער נןרימםער ײדיש-דייםשער 8ילן- זןף פ ש ה מ ע נ ד ע ל ס * ן. נום ױנילײ װערס נעגרײם * נרויםע קרים־ש-נןןרנעטע *ויסנןנע םון *לע מענדעלםןנם װערק. ז י *ויםנןנע, װ*ם *יז *ויסגערעכנס *1יף 10 — 12 נענדער, װערס *רויםנעגענן דורך דער געזעלש*6ט נו שטינן די ליטעראטור .*■װ זונםיק דעם 26-סן סענסעפנער *יז *ין נריסק 6ןרגעקומען די ערשסע ק*נ8ערענץ 6ון די ■*לעסיער-װןלינער ידדישע ליסער*םן *ון זשורנ*• ליסםן. די קןנ8ערענץ *ח נןנריסם נעװןרן *ין נןסען סון שסןם דורנן װינע-שםןס-*רעזידענם. ם׳זענען ןננעקופען נענדליקער נןנריסונגס-דעפעשן *ון בריו־ו *ון *ויך סון װ*רש. ליסער*םן.6*רײן. *לס 6ןרזינער סון דער קןנפערענץ *יז *ויס- נעקליבן נעװןרן *ורי גליקליך. נװישן די *נגענו- פענע רעזןלוניעם זענען די װיכםיקםסעז נונוסרעסן ז*פלען סןסעריןלן *רויסנונענן דעם פנקס װןלין- פןלעםיען, נו סירן די נןװעגלעכע קולסור-ורנעם *ון פ*רנױדדיקן די פרןסעםיןנעלע *ינסערעסן 6ון די חנרים. די נ*ר*סונג הןס ■ר*קל*פירס די ברינדונג סון װןלין-פןלעםיער זשירנןליססן *ון ליםער*טן-ס*רײן. ם'*יז נןשלןסן געװןרן *נקניין *ן ענגן קןנסןקס מיסן װ*רשעװער 6*ריין. *ץ דער פןרװןלסונג זענען *ויסנעקלינן נע- װןרן: סןרזינער — *ירי נליקליך. װינע — ד״ר נ. װילנער, קוסירער — רעד• ה. ד. דר*כלע, סנק- רעסןר — *. ק*פל*ן, פיםנלידער: *רלןװסקי, 8ערםשוק, שלײ8שסײן. לננ1ד דער קןנסערענץ ה*ס די רעד*קניע 6ון .פןלעסיער שסיסע״ *רויסגעגעבן * ספעניעלן ניםער. ,■•י *ין •*ריז הןנן לענסנס פןרברןנט 400 *סעריקןנער רעדןקםןרן, *רויםגעבער *ון זשירנ*- ליסםן, װןס הןבן *נסייל גענומען *וי6ן *ינםערנ*- ניןנןלן זשירנןליםסן-קןננרעס *ץ זשענעװע. 00 נײ דעם נײעם ײדישן םעןםער *ין רינע װערס דורך * גרופע ליםערןםן *ין קינסםלער *רויסגעגענן* נװײװןכנםלעכער זשירנ*ל פ*ר סע*. סער, קינן *ין סחיק. די ה1י*ם-*ויפנ*נע — נו סןרנונדן דעם םעןםער-נןזונער מיס דער םנענע, נװישן די מיסןרנעטער: *. פןרעװסקי, לונקי נער- כןלדי, י• רןזננוים, ש. י• סשופנינקי, ס. קיס*י, סינ*יל י*, פ. רןזומני *. *. ■*וי *ין װילנער ,ש*<״ *יז *•געדריקס *ן *רסיקל 8וןס*לק ה* י וערין װעגן פשה קולנ*קס .מ*נם*ג״. *■נ *ץ נױ-י*רקער ,ס־ײהײס׳ דריקס זיך *ין הפשכים דזשעק לןנדןנם רןםון ,דער ים- װןלף״. ** *ץ נױ-י*רקעד .םןנ׳ דרוקם זיו 8 נרע- סערע *רבעס ד׳ר ש. *. הןרןדענקי װענן רני לײ ינװק בערדיסשעװער. ״■* נ ײעינוים הןם *נגעשרינן * נרעסערע דערנ״לונג 6ין ײדיש-*מעריק*נישן לענן .נרידעד־. וי*י י׳י י י * 1 נרעץ, דער ײן סץ דעם נןריפםן ײדישן היססןריקער •־*ם. ד. נרעץ, ה*ס לענםנס געסלוערס זײן 70-י*ריקן נענורסם-פןנ. סץ 1882 *ן *רנעם ער *לם *ר*6עס*ר נד דער אוניװערםיםעם *ין מינכען. *ין 907נ *יז ער *ן ןרדינערער פר*6. סץ 6יזיק*לישע װיסנשןססן נײ דער דןזיקער *וניװערסיסעם.