Literarishe bleter · 1926-10-08 · 127 (8.10.1926) · p. [Seite]

פרײםיק׳ @ ןןקטזזמר׳ 6*19 פרײז 50 גרןףזן יידלדנז א־־וײטדירטני װאכ:עלד־פמ פאד יליפעראמדד ■■ טעאטעדאוןקונסגצי דיבוגיו.א ײץיוײ פאריקאג 3.קקעעק*ן,װארש^ דער גאויו פרד .ררידערשפרוכד *ו הײנריך הײנעם סד־טן יארגײט ל־יעןו פינקעלשטיין / יוארשע םולקײס, און אלץ גיפטיק געשפיזט מיט םאטירע; געקגיט םאר דעם קולם פון האדציקער פשטות, און געגישסערט םיט בײםיקן םארקאום; אינעװײניק געלויבט דעם רחמנות־געםיל, און—למראית■ עין אלץ ביניש אויסגעלאכט. דאס איז אפשר ס׳געניאלסטע פון הײנען, װאם ער האט זיך זעלבםט געבײכנט אלם קאריקאסור, געפאראדירט זײן אײגע■ געם .איך׳. צו אזא הויכער מדרגה האט זיך שפעסער דערהויבן פרידריך ניעטצשע, װעלכער איז םארקערט — ארײנגעםאלן אין התפעלות איבעד די אײגענע מעלות. הײנע איז אויף זיך געװען א םבין און שטעגדיק איבערגע• חזרט די װערטער, װאם האבן אײגנטלעך געדארםט װערן אויסגע■ קריצט אױף זײן מצבה: ,דורך מײן הארץ איז אדורך א גרויםער װעלט־שפאלט״. די דאזיקע צעשפאלטנקײט האט אים זײן גאנץ לעבן באגלײט װי א שאטן. װי אויפםאלנד איז די דערצױגג, װאם ער האט באקוםען אין דער הײם. סון אײן זײט דער םאטער, דער סוחר — שםשון הײנע, װאס װיל דעם קלײנעם האררי מאכן םאר א לײטישן קוים■ מאן, און םון דער אנדערער זײט — זײן מוטער פעירא, אדער װי זי האט זיך שסעסער גערוסן — בעטטי. בעטטי איז געװען א צארססולע פרױ, װאס האט געהאט א באזונדערן יראת-הכבוד סאר רוסא און געטע, און געװען געבונדן פיס קונםט און פאעזיע. בײ זײן גאנצע צעלאזנקײט און חוזקן סון אלץ און אלע• פען, נישם שוינענדיק די םאמע נאענטסטע, האס הײגע דאך במשך םון זײן גאנץ לעבן געערט זײן םוטער. דאס איז אםשר געװען דער אײנציקער אויםנװײניקסטער קולט (אינעװײניקסםע קולטן האט ער דאך געהאט אסך...), םיט װעלכן הײנע האט זיך נישט געשעמט. מיט װיםיל הארץ זענען באהויכט זײנע סאנעסן ״אן פײנער םוסער בעטסי הײנע׳. הײנע האס אין זיך געהאס עסװאם םון װאלטערן, װעלכער האס םון דער נאטור־ארוים געהאםט יעדע געצוימטקײט, װאם דרינגט אופפיסלבאר ארויס םון אינעמײניקםטער שטײסקײס און װערט אין משך סון דורות סארגליװערט אין טראדיציעם. ם׳איז דאם אײראפעישע ײדנטום האס ארויסגעגעבן צװײ גרויםע גײסטעד, װעלכע זעגען געװארן דער קנין םון דעד װעלט־קולסוד: ברוך שפינאזע און הײנריך הײנע. זײערע כא• ראקטערן זענען םארשידנארטיקע. דער ערשטער — אן אופגעהויער רײנער, שטיל־םרוםער און טיף״קאנצענסרירםער גײסט, װאם האט םיט זײן אומבאפלעקטער אײדלקײט אויסגעזונגען זײן ליבע-דורשט אין דעם אומשסערבלעכן אידעאל םון ,אמאר דע איגטעלעקטוא־ ליס׳. דער צװײטער — א צעלאזענער, שפאטיש-דורכדרינגלעכער, װאם האט גיםטיק געשלײדערט דער װעלס שטעכיקע שפיזן סון הסקרות. בלעטערט פען די געשיכטע םון דעם פילאזאסישן געדאנק, איז אוםפעגלעך אױםצוםײדן דאס שטילע װינקל סון דער ,עטיק׳, װו ס׳װעדס אויף א געװיסנהאסטיקן אוםן געשפינען א אינטעלעק• טועל געװעב סון דויערהאםטיקן — אויב גישט אײביקן — װערט. אינטעדעסירט פען זיך װידער פיסן קינםסלערישן װארט, װאס איז אײנגערעמט אץ כשוף*ק?$זגג פון די םאפע באגאבטםטע װעלס• דיכםעד, איז שװער אויםצוקומען אן דעם װארס און בילד םונם דיסעלדארםער גאון. פאדנע זעגען די װעגן םונם דאזיקן ,אונגעצויגענען ליבלינג דער גראציען׳. זײנע װעגן האבן תפיד זיך געשלענגלט אדער געקרײציקט אין זיבזאגן פון אופאויפהערלעכע װידערשפרוכן. ׳װידערשפרוכן ך דאם איז דער סיםן םובהק פון הײנען, װאם לאזט ױך נישם אײנשפארן אין קײן שום שטײג פוןאװעלכן ס׳אח געטרײ״קאנסטרוירטן דענקונג־סיסטעם. שוין די ערשטע טריס האט ער געשסעלט אױף דעם װעג פון אײציקע םתירות: געגוירן אץ דערצױגן אין אלאנד, און געװען געצװונגען עם םײנט צו האבן; אויסגעהאדעװעט זיך אין א סביבה פון א אלטער אפונה, אץ — שפעטער צו פארראטן זי; געװען םיט לײב און לעבן אױםגעבונדן פיט דער ראפאנטישער װתיע אץ — כסדר געשפיגן אױף איר קלעק; אינעװײגיק געטריבן םץ א שטארקער עפפיגדלעכקײס, אץ — לפגים מיט איראגישע םײלן געשטאכן די צעקראכגקײט; געסיבעדט סץ צארטער געםיל•