Literarishe bleter · 1926-10-01 · 126 (1.10.1926) · p. Seite 654

126 זא ל י ט ע ר א ריש ע נלןסןר 654 ידיע1ת פון ײד. װיםבשאפטלעכן איבסטיטוט י אהטאבער 1926 פעראטיװער נ*װעמנג> די װירקונג 6ין םןגןםזל, די ק ןן נ ק ו• רענץפינם נישס-ײדישן הןנדי 6*ר יזר ם ל ח פ ה * ו ן א י 1 ס, די קרעדיס־פעגלעכקײסן סןרן ײדישן האנדל אידס אין פ*ר רער םלחםה א• ןז. װ. *. ןז. ת. - ןם דןם זענען די װיכסיקסםע 6ר*גן- װןם םען ם״ *#קיםען *ויף זײ * ק-יןןרע תשובה, א1יב *ען װיל קענען *ין פןרשםײן דןם הײנםיקע עקןנןוםישע לעבן סין די ײדן *ין *וילן *ויף דעם געניס פין ײדישער אינדיםסריע װעם די א1ים6ןרשוננ שסרענן נז נ*קיםען םזןסעריןל, װןןם זןי בענן * םעגלןכקײם עו פןרגלײצן דעם *ושס*גד פון דער ײדישער *ינרוסםריע *ין 1926 םיס די פ*ר*נעגע ידיעית #ון 1898 *ון 1921 (רי *םאםעריאלן פון יק׳* *ון די דזשןינסישע *ייספןד• שוננ). זי װעם בארירן *1יך *ײניקע נײע םןםענסן, װי, לםשל, די *ויפנאםפעיקײס פון הײםישן ם*רק פ*ר די *ינדוםסריעלע *זיםפדבעסונגען, ןןפז ןץ *1יף דעם *ינעװײגיקססן ם*רק *ון *ין *ויםלאנד, קןןנקירענץ בװישן ײדישער *ון נישס-ײדישער *ינ• דוססריע- קרעדיט-םעגלעכקײסן *ון קרעדים-נןדיננוננען פ*ר ײדישע און נישסיײדישע *ונסערנעפונגען, שסײעריסיססעםען, בןנקרןןסן *. *ז• װ. *. ןז. װ. זײער קןמפליבירם *יז די פראגע װענן דער ײדישער ם ל * כ ה. ס׳איז קדןר, *ז בײ די בןגיענינםע םיםלען, װןם די םעקגיע סןרמןגם, קען קײן רײד נישם זײן װענן ן ברײסער *ין פארצװײנםער *ויספןדשינג פון *לע פל*כח-װ*רשם§סן *ין די *ײגעלנע פונקסן. די *ויםפןרשונג װעם זיך דעריבער בע• גרענינן םים די םיפישע פלאכה-בװײגן *ון װעם דך נישם יןגן *ויםשעטן די כםותדיקע, נןף־ װעס דך קןגנענסרירן י1יף דער *יכות־זײם פון דער פראנע. די *ויסםןרשונג װעם דער עיקר שסרענן פעססנושסעלן די *נסװיקלונגס״םענדעננן םון דער ײדלשער םלאכה—*ץ םירגלײך םינן דער נישס-ײדישער םלאכה,-דאס ארײנדרינגען *ין העכערע םלאכה־צװײגן- די סעכ• נישע םארבעםערונגען *ק דער ײדישערי האנםװערקערײ, די קןןננענסראניע םון דער ארבעסס-קראפס *. אז. װ. *ויך דן, װי *ין דער *ינדיסםריע, *יז א באוונדערע *ויפםערקזאםקײס *וגענענן די פראגן העגן די ןפזאץ-םעגלעכקײסן *1יף דעם הײפישן, אינעװײניקםםן *ון *ויםלענדישן םארק פאר דער װעלם-םלחםה *ין אינס. *ויך *ויפן געביס פין ײדישער ארנעס װעס פער *ויםםערקזאםקײם אפנעגענן װערן די *יכיתי־יקע י םראגן 6ון דער יידישער ארבעם. עם װעם געםאכס װערן דער פרוװ םעססנושםעלן די אלגעםײנע נאל ײדישע *ון נישם-ײדישע ארבעסער םאר דער םלחםה *ון *ינס, די ענדערונג *ין דער םארםײלוננ לויס *ײננלנע *ינדוםסריע״גװײגן, װעגן דעם אנסײל פון דער ײדישער ארבעסערשאפם *ין דער גרויםיאינדוסםריע *ון *ץ קאםונאלע *ינדוםסריעלע *ונםערנעםיננען; די ײדישע *ון נישס*ײדישע לערן-ײננלעך םארידער םלחםה *ץ *יגס *. אז. װ. ד• *ויס&ארשוננ װעס *ויך ארוםנעמען די פראגן סון די ײדישע ארבעםער *ין די פראפעסיאנעלע םארײנען, פראגן םון דער ארבעםםלאזיקײס, לוץ*פארהעלםענישן *ץ פארשידענע נראנזשעם בײ ײדישע *ין נישס״ײדישע ארבעסער, שסרײק־ נ נומער 6י עקאבאמיש־םטאטיםטישע םעקציע*) עהאנאמישע אױםפארשונג אין פו׳ילן *ויף דער ערשסןר זינונג 6ון דער סעקניע, דעם 24*םן יולי, *יז די א1-ס6ארשונג אין פוילן *װעקנעשסעלס געװארן *ין נענסער 8ון דער גאננער ארבעס, װאס די סעקניע װעם האבן דורכצופירן די נאענםסע חדשים. ח׳ יעקב לעשסשינסקי, דער פארזיצער 6ון דער סעקניע, םארם נוליב דעם ארויס קײן פוילן׳ װו ער װעם נאזוכן א רײ שםעם *ון װעס ארגא• גיזירן די *ו־ססארשונג. צװישן די פונקטן, װו די *ויס6ארשונג זאל דורכגעסירם װערן, שםײען *ין ערשםער רײ װארשע, לאדז, װילנע, ניאליסםאק *ין גראדנע. לײדער האם זיך די זאך פארנוינן ציליב אומאפהענניקע סיבויז, אבער עם *יז דא א האסענונג, אז ד• םניעית װעס םען *ינגיכן בײקוםען. דער פיאנראם סון דער *ויספארשוננ, װעלכע דארף זײן אבסאלוס אביעקסיװ אין װיסנשאסםלעך, באשםײס 6ץ זעקם סײלן. דער ערשסער םײל נעםם ארום די אלנעםײנע םראגן װעגן דער ײדישער און נישט-ײדישער בע6עלקערונג, — װעגן דעם דעםאגראפישן אין פרא8עסיאנעלן באשסאנד, װעגן. דער נאסירלעכער באװעגינג, געזינם-ניששאנד, םעדיצינישער און סאניאלער הילף, װעגן די -׳קאנאםישע זעלבסם-הילף ארנאני• זאציעס *. אז. װ. א פאזינדער ארס םארנעמען די פדאנן װענן זעלבםשםארד *ײ ײדן *ץ נ־שס-ײדן םאר דער םלחםה *ון אינס. די זעלנססםארד-עפידעפיע *יז די לעצסע פאר יאר *ײנע פון די סרויעריקססע דערשײנונגען *ין יידישן לעבן פון פי־לן. זי איז אבער ביז איצט נאך זײער װײניק געפארשם געװןרן. די סעקניע װיל *ויפן נרונט 6ון די פאראנענע אפ״• ניעלע םאטעריאלן *ויםשסעלן א נענוי בילד פץ דער דאזיקער עסידעםיע, שםודירנדיק דערבײ נישם נאר די זעלבססמארדן װאס האבן זיך געענדיקס םים םוים, נאר *1יך די 6 א ר ז ו כ ן 6ון זעלבסטםארד. דאם פראנראם זעם *ויך 6אר א *וים6ארשונג םץ דער ײדישער קריםינאליסעס *ין פוילן׳ בדי פעססנושםעלן די עגדע• רינגען, װאס זענען דא 6ארגעקיםןן, אלס רעזולסאם פץ פלחםה *ץ 6ון די שװערע עקאנאםישע *ויפסרײםלונגען. די איבעריקע אססײלונגןן פון פראגראם אנםהאלסן ארײ פראגן װענן די הויפם-געניסן 6ץ ײדישן עקאנאםישן לעבן *ין םוילן,-ײדישן האנדל, ײדישער אינדיםסריע, םלאכה *ון ארבעס. בײ דעם ה א נ ד ל שסרעבם די *ויסםארשונג פריער פץ אלץ פעססנושםעלן די עגדעריעען *יגם סארנעס *ץ כא• ראקסער פון ײדישן האנדל *ץ פארגלײך םיס דעי 6אר-םלחםה• צײם. האנדל *1י6ן הײםישן םארק, ספעציעל םיםן דארף, האנדל א1יפן אינעװײניקנסן פארק פץ יאנד- האנדל פיס *ויםלאנד־ די קאנצענטראציע *ינם האנדל, דער אײנפלום פץ דער קאא. •) גוליב דעם ברריםן מ*שערי$ל 6וין די פא־שידעע םעקציעס 6ין יװ״## װןןס הןנן אריסגע6ילם דעם פןןריקן נזיסער 15 6רן אונזערע ״ידיעזת״, ניצן מיר אינט.ב8ז*נדער די ידיערת 6ץ דער עק$:$מישער סעקניע סוין יװ״א, דער קו״ מעבדיקער בימער פץ די ,ידיערת פין ײדישן װיסנשאסטלעכן אמסמינװס״ װעלן׳ װי געװייגטלעך, #נםה*לסן בןריכםן אי סרן $רב*ניזיר-ק$מיסעס אי 6י; >לע עקציעס, די עק$נ$מישע #רײנגערעכנס.