Literarishe bleter · 1926-09-22 · 125 (22.9.1926) · p. Seite 632

125 .זא ליטערארישע בלעטער 632 מיט דער ״אקסנפאםט״ יזײו װילנע מ ש ה נ א ד י ר אײנעם נײם ק*רק און דעם *נדירן בײם ק*רק און ער •ירס זײ #הײם — •*רשעםםע״ דערשלןגענן. װערס נןמןר דער גוגערנאטןר, *ז קלעגקין הןס 2 אערן, שיקם ער נעםן, ער זןל זײ אים ןןוגענן. כ**ם זיך אין קלעדקינען א1יף דער *לסער בונדיםס און עו־ ם*צס: .װןםז לעבעדיקע נערן װעל איך אים ןיגענןז נישס דערלענן װעס ער עסו• און ער נעםס און שיםס זײ אץ װישם זיך די א1ינן) און הײםם זיך ןנװארעםען דעם האריק, אק דערלאנגען י?ס נײע ביך םון זײן 6*רל*ג, װןם איז ערשס ןנגעקוםען. * * קײן װילנע װעל איך גןך קריקיקוםען — מיס םײן •עדער״פערדל. דעםןןלם װעס עם, ה$ף איך, גיץ םיס •ונקען איבערן של*ם-ב*רג, איבער דער װילײקע, איעער דער שםןם, װןןם איז ל1יסער ר1יםע יארפעלקע, — לויסער ד*ך־ ל1יםער קןב. (די •ים־פונדמםענםן זענען שװאך, אק נ$ר װי עאעם א תירוץ, א1יף ןןנעוסון דעכערז) אק עו דעם גוסן זלםן רײזען, עו שדה רײזען. און די גאגעע שײנע רײזען״דינאססיע, אץ עו דעם םיף.ס*רב*רנענעם, לוםםיק־ןנגעשמיגענעם פשה קולבןק. דערמײל זיץ איך דן סים א חבר (נײדע אין שלאף-רעק). םיר דערבײלן זיך אײנם ם׳אנדערע, װ*ס םיס אונז הןם גע• םר*6ן אוי8ן װעג. דער חבר ק. דערבײלס, *ז ער *יז געקו• םען אק שםעסעלע 6—ן, א1יף די קרעסן 6ץ ■1ילן. איז אינ• גאגבז שסעםל בלויז ס*ר#ן איץ בית חבםא — בײם שסעסלשן נביר. בעס ער ס׳זןןל אים •ירן בום נביר, פחםת - . פירס פען אים בום נביר. שםעלס אים יענער א■ בײ דער סיר און בעס אים, ער זןל בו אים *רײנקוםען. ענםסערס עי, *ז נישס איבס, שסעםער. סאכס דער גביר: ,ניץ נישס שסעסער, נ*ר ס*קע איבם. *לע נר1יםע לײם, םאכם ער, קוםען בו םיר אץ *ז איך װיל״ *ז זײ ז*לן םיר עסעם •*רביילן, ז*גן זײ .שיעםער*, דערנןוך גענןרן זײ *■ אץ נײען *װעק. םער, םןכס ער, װעל איך םיך נישם ל*זן. קוםםם *רײן, דערבײלסס םיר •רי־ ער עסעם. װעל איך אינען געבן .ס׳שליםעלע*. ד*ס איז די עלעגישע זײס סון די רע6ער*סן.ל׳־יענערם, װ*ם 6*רן איבער דער •ר*װינץ. *נער די ליבש*6ס 6ון ײדישי בוך־לײענער ל1י6ס קעגן א*יף *לע װענן. ם1יל און א1ינן סר*גס םען דיר *נסקענן. די נעװעלב־םירלעך פ*רם*ק זיך, םײדלעך קוםען םיס בלוםען, בחורים םים בר1יס און ז*לץ. (נ*ר * גרינעם סורעם ד*ר6ן זײ א1יםב1יען בײם *רײנגןנג בו דער שס*ס און הײליקע בילדער שלעסן, און ליכס *נבינדן, װי איך ה*ב ד*ס געזךן ערגעץ אין * בל*סיק ד*רף, װו * ביסקו■ איז דור5גע6*רן.) זײ ברענגען ליבש*6ם בום ײדישן א1ת, בום ײדישן בוך, בום ײדישן בל*ם־פ*6י.ר. זײ באפיען דך בו ם*ק ב*קװענם• לײגן זיך בענייף גר*שנס און ק1י6ן דיר םתנית, און בענקען נ*ך דיר — *פילו װען דו ביסם בװישן זײ, אץ דיץ **פ*רן איז װי * סליגקער רים אץ * שםיק געװאנס װ*ס איז *װי שס*רק אץ 8ל*קסיק און א1יסגעװ*שן. נישם נ*ר דלר *לײן. דעם ײדישן שרי6םשסעל*ר, םר*גן זײ ס*קליעס *נסקענן, נ*ר מי * הערב בלססו א1יף דעם בע• בר*צענעם ײדישן סוער, װי * שם*לץ קעגן די ש1נאים, די נישם־ײדן. װ*ם ם*ק ד*ס לעבן *ז1י ניסער: .איר זעס דעכ נ ד*רםן• דער6ץ דעם גר1יסן, םוםיקן, 6רײער ל*גד — ד*ס איז א ו נ ז * ר ע ר״ ...אץ ד*רסן, װײסער אביסל, װ*רם ג*ליביע. בו םשהלע ל*נדם*ן * בריװעלע געשריבן: ד״ר ם*זעש לאנדם*ן א-ך איביק פאירס, פזן נ*ר*יעמ, בץ אײער * הבר 6ץ *מ*ל. םיר ר.*נן *ם*ל אינאײנעבש געשסילם * ליבע םים סורםשען. איר ה*ס געה*ס * בלאס־גרעלעך ■נים און ד.ןס ליב געה*ס זויערע, אופבײסיקע 6ל1יםען. איך ה*ב געםרןגן *ן א1ירינגל א1י6ן רעכסן א1יער און בץ געװען ג*ך * קרענק• די ס*םע ה*ס םיך נערופן .*לםער״. הײנם בין איך * שרײ• בער און איר זײנם, הער איך, * גר1יסער ד*קס*ר. גײם איר *פ*ל א1יפן ,סוליע־נןרג, *דער א1יף דער ביגעלניע׳? סון סש*רסק*װ און 6ץ םאםעװ, סון ס*ניק אץ 6ץ בעלדז, 6ון ס*רנ***ל אץ 6ון רײשע (6ץ כעלם אוין) — ביען זיך דיענם ײדישע און בעםן: קוםס, סײלם א1יס *ביםל 6ץ אײער תורה, נ*ר ם׳ז*ל נישם קןםסן קײן סך. די בײםן זענןן שלעכסע, די תביאה איז נידריק, ם׳גײם בו װינסער. איך בײל איבער די חל1םות־#*סשערקעם: אײנם, בװײ, דרײ, פיר, פינף. און קייק: סינף, פיר, דרײ, במײ, אײנס: ם׳איז *ז1י 6יל — נ*ר ז*ל עס װ*רסן. ז*לן דערװײל די בוקערדיקע ס1יבן נישס לינן נ*ענס אונסער ם״נע א1יגן. ם־קען קײנם*ל נישס װיםן װי *ז1י * ז*ך ם*כם זיך. פזרחינ*ליביע. ס׳איז װי די לעבסע קעשענע 6ון יענעם פענסש, װ*ס ה*ם 6*רל*רן * זילבערן זײגערל• * זון ס*ן? איך ה*ב ם1רא, אפשר איז עס ד*רס א1יך נישס*. * בײדע ברענן פון זײן קלײנעם שיב־רעגבל (מ*ס ע8נס דך א1יף, װי די נײע ס*ב*ק־בײסלען, מים * .ביערל׳ אויף *ז1ינע ביענדיקע שיב-שינעס) זענען *סנעריבן און םיין געםיס איז שװער און... די װעלם ב*קוםס םיר נישס. (םײנע אײנדרוקן 6ון די שםעם, װ*ס איך פ*ר דורך, זענען *פנעװענדם *ן דער ב*ל 6ון שסיקלעך זײף, װ*ס איך 6*רליר א1י6ן װעג, אץ אץ דךײ־פיר םײדלעך, װ*ם ב*גע־ גענןן םץ־!) הײנם בין איך אין װילנע, א1יף דער קלײנער םםע6*נ• ג*ס, בײ מײן פ*רלעגעד, ב• קלעבקץ, א־ן שסוב. ער גײס *נגעסון אין שסױול אץ * העםד איבעד די ה1יזן. ה*ס * ױנג, *לם-רוםישע שװארבע ב*רד און זעם א1ים *ז1י, *ז איך בץ איבש םקנא. * שס*לבער סונקל6*רביקער םענסש (ב*רים ארקאדעװיסש, רו6ן אים די נ*נםע), םים * גר1ים ליבש*פס בו ײדיש און בו װײסרוםיש. *ך, װי ער ק1יכעס זיך אין די ײדישע און װײםרוסישע ביכער, װ*ס ער גים *רויס• בײדע ה*ס ער, ד*צס זיך, גלײך ליב. מ*ם פ*ר * שס*רקער, ד*ך• גרײכנדיקער םענםש ד*ס איז! מי 6ון * לעגענדע *ר1יס. ה*ם װעלדער און םילן, אץ ם*רםעס און... ביכער. ביצער איבער *לבדינגו ם׳דערבײלס *ן אםתלעכע םעשה: קלעבקין גײס אין װ*לד, זעם ער 2 בערעלעך קלײגע, ברענגט ע־ זײ *הײס. ג־ם וײ * ײדישע דערגױננ, ה*דע• װעס זיי װי קינדער, ביז זײ װערן גר1יס און הײבן *ן װעלן אין דער װעלס *רײן. ברעק זײ א!יף די שםײנן און לויפן *ר1ים אין ד*רף *רײן, װערם * גװ*לם און די ג1ים הײבן *ן בו ל1יסן. קופס בעגײן קלעבקץ םיס דער ביקס אץ — ער שיסם נישס. נ*ר ער ז*גס בו זײנע בערן א1יף ײריש: .אירם גײן *הײם, בי נישם, , פםזריםז:׳ און ער גים * נעם