Literarishe bleter · 1926-09-10 · 123 (10.9.1926) · p. Seite 597

597 ליטערארישע בלעטער 123 זא 1 ■" ■' ..- יי־. ״ײ-ײ-1■- ■ אסהאר ווײלדם תפיםה-ווערלו אויף יידיש ןןסקאר ודיילד: .דער םראםונדיס• ײדיס פון ק• כרבר. *ארלאג נרוין- און סםאדאלסקר, נױ-יןרק 0צ(!1. נ? ו י א ר ה אפ־לו דער ס1ים פון זײן מוטער, װאס איז געװען םאר אים ,שרעקלעך׳, האט ארויסנערזפן בײ אים א באדויער, װןס ,קײנפאל, נישס א6ילו אין די בעסםע סעג םון םײן ק נססלנרישער אנסװיקלונג, װאלם איך נישט געװען אומשסאנד צו געםינען װערטער, װאם װאלםן פאםן צו םר?גן אזא דער־ הויבענע לאסס, זןדער װאלסן קאנען זין באװעגן סיס געניגענ״ דיקער הערדעכער מוזיק דורך דער מאיעסםעטישער פרןןצעסיע 6ון םײן אומאויסשפרעכלעכן װײ׳. אפ-לו דער סוים םון אזןן נאענםן און סײערן םענםשן, װי זיין אײגענע םוםער, האס נישט• געקאנס םאכן אים 6ארגעסן די םוזיק םון... שײןיקלינגנדיקע װערםער. ער איז געװען און גענליבן דער גרויםער װארס• םאננער, און און װןןרם״געפאנגענער, דער נאיװ-קלוגער סעאסראליקער• ער זאגם, אפוז, אז ,אצינד דערנעענסער איך דך צום לעבן םון א גאנץ נײעם שסאנדפונקס׳, אבער שוין אין עסלע• כע שורות ארום זען םיר, אז עס האבן זיך נאר געביסן די אומ• שםעגדן, די םעגלעכקײםן, אבער נישם דער ,שסאנדפונקם׳ 6ון זײן לעבן. .איך האב באשלאסן׳, שרײבט ער, ,צו באנײן זעלבסםמארד אין דעמזעלבן סאג, אין חעלכן איך װעל םארלאזן די ת6יםה, נאך א קורצער צײם איז 6ארשװונדן אט די בײזע שסימונג, און איך האב זיך ארײנגעטון אין געדאנק צו לעבל) נאראנצוםוןא1יףזיך דעםאומעם אזוי װי א קעניג םוט אן זײן פורפור: קײנמאל םער נישס לאצן: צו םארװאנדלען יעדנם הייז, װאס איך װעל באטרעסן, אין א שטוב םין םר1יער: צו מאכן מיינע פריינס גײן ארום םיר מיס לאננזאםע סרים און טרויערינקײם א• אז. װ.' אדער זעלבכסמארר, אדער— א םאסקע און א םטיל 6ון סר1יער. קײן זעלבסטמארד איז ער נישט באגאננען, ער האס א נ ג ע ט ו ן א1יף זיך דעם אומעט און געשא6ן א םסיל םון טר1יער אין ליידן זכאסש ער לייקנס עם). ער זאגס, אז ער האס אײנ• געזען, אז עס װאלס נעװען סון אים ,אוסדאנקבאר און אום פרײנטלעך• ארייםצוצװינגען א זויערע םינע אויף זײנע 6רײנסס פניםער. םונדעםסװעגן טוט ער עס זײער א6ט אין .דע פרא• סונדיס׳. אלץ, װאס ער שרײבכ דארס, איז אײגנטלעך נאר א םיסל, אן א6ן אדער א 6ארבארגן םיסל אר1יםצורוםן א1י6• םערקזאםקײס צו זיך, צו זײן גורר און — צו זײן םכיל. איך װײם נישס, װי קאן מען לײנען אם דעם געניאלן געםיש פון א1י6ריכטיגקײט און קאקעסןריי אין נישם 6ילן, אז ד ע ר ע י ק ר איז דא די קונםם 6ון אויסדרוק, דער כשוף סון װארס, דער ססיל םען האט נישם אײנמאל וארגליכן ,דע פראסונדיס׳ םים די גר:יםע וידױ<א1יסאביאגיא6יעם פון דעם הײליקן אוינוםטין אדער רוסא. אבער װי קומט אם דער ליבע־ברױו צו דעם דעגענעראס דאנלאס, װאס איז, װי אלע ליבע״ברױו 8ול מים א״ענע אויפװאױםן און באהאלסענע צערםלעכקײסן, — װי קוםס אס דער 6 א ר ל א נ ג צו ב א נ ײ ע ן די םרײנטשאפט, 6ון װעלכער עם האבן זיך גענוםען אלע צר1ת װײלדס, צי א וידויז אן אםתע וידוי <װי, צים בײשפיל, סאלםסאיס) איז 6ריער חי אלץ תשובה אין חרכה. אכקאר װײלד אין זײן ברױו צום ,ליב ש. נ י ג ע ר ׳ דעם איבערזעצןרס, ק. םרמרם, ארײנפיר עו ,דע פרא• פונדיס׳-״אםקאר װײלד און זײן טראגעדיע׳-איז זייער אויםפיר• לעך, זאכלעך און אינפארפאסיװ. דער ײדישער לעזער װעס גע• פינען אין דער עסײ כסעם אלע װיכטיקע פאקםן און דאם; װאס זענען שײך צו אסקאר תײלרס לעבן און װערק. אבער אין ק. פיסס אפשאצונג 6ון דעם ,בייװ״, װאס דער גרויסער ,?אר• שװענדער 6ון זײן אײגענעם זשעניע׳ האט געשריבן '־.אין תפיםה אין קייםן׳, איז דא אײן פונקס, װעלכער שטעלם םיך נישט צופרידן) און דאס איז זײער א װיכטיקער פונקט. ער רירט אן די איבערקערעניש, װעלכע זאל האבן פארג־קיםען אין װײלדם נשםה, װען ער איז פארשפארם געװען אין ת6יסה. ק• םרםר, וױ א1יך אנדערע, װאס האבן געשריבן װענן דעם ,סראגישן דיכטער׳, םאכן, דוכט זיך םיר, א צו גרויסן װעזן 6ון אס דעם ,איבערברוך׳. ער אױ, ל יס םײן פײנוצינ, נישט נעװען גאר אז1י טיף, עס אױ אנגענומען צו םראכסן. .אין תפיםה זענען 6ון װײלדן—שרײבט ק. םרמר—ארונ• סערגעפאלן אלע קינססלעכע מאסקעם׳ דאס איז אפת. אבער םאקי דערפאר האבן םיר דערזען אין דעם ,נרױו׳, װאם ער האט נעשריבן אץ געפענגניש און װאס איז שפעסער באקאנט געװארן אונסער דעם נאםען .דע פרוסוגדיס׳, אז זײן אסת געזיכס איז נישס קײן םך אנדערש פון די ,םאסקעם׳, װאם ער האט געסראגן, װען ער איז געװען נאך ,דער קעניג פון לעבן׳. - געװיס האס ער אין תפיסה גישט געקאנס זײן קײן לע• בעױנג, קײן פראנם און קײן דענױ ער האס דארט, װי אלע, ,שסריק געציפס איו שסרײף םיט בלוטיק סעמפע הענט, געשײ• ערט 6יל, די סיר און דיל, די גראטעם און די װענס, און רײ נאך רײ געפיצס א1י6׳ס נײ בױ אלץ האס אזש געבלענס׳.*) ער האס װי דער העלד 6ין זײן ,באלאדע׳, ,סארשירם מים אנדערע פארברעכער אין אסטראג, אין גר1יע קלײדער, גרייען הוס׳... אבער דאס איז געװען נאי כון דרייםן. איגעװײניק איז קײן םי6ע ענדערוננ, קײן שארפעסאיבערברוך נישט סארגע• קומען אין אים. ער אױ געװען און געבליבן דערזעלניקער עסםעם, דערזעלביקער אינדיװידואליכס, אדער ריככיקער, עגא• צענטליסס, װאם ער איז געװען פריער. ער איז געװיס געװארן װײכער, סענטימענםאלער ו״נעדענק*, זאנט ער אלײן, ,אז דער סענסיםענטאלער איז אין הארצן אלע מאל א ציניקער׳), אבער דאס הײסט נישס, אז םיר אלײן קאגען, לײענדיק ,דע פראפונדיס׳, װערן סענסיםענסאל און זען. ױי ק. םרםר, אין דעם נעבוירענעס אריסטאקראס ,א מענטש םול םים ליבע צום נאנצן באשאף אץ פים א םי6ן מיסגעםיל 8אר אלץ, װאם לײדס׳• ער איז געװען סאקי 6ול םיס ליבע און םיטגעסיל צו אלץ, װאס לײדם, אבער דאם סי6ערע אין אים איז דאך נאך אלץ געװען די פארליבסקײס אין זיך אלײן, אין די אײגענע לײדן און אין דער אײגענער װארם־קינסם. דאס לעבן איז 6אר א־ם נאך אלץ נעװען קונסס, און די קונםס — לענן. •) די באלמדע 8ץ רעדינבסירמע. ײדיש: א. ק*רלץ, ם#יל?ג ״רי^עדער׳' ניי-יןןרק, 1925,