Literarishe bleter · 1926-09-10 · 123 (10.9.1926) · p. Seite 594

123 .זא ל'ט*ר#רישע נ לעטער $94 מען מיט זון און רחבות—זײן װיגל איז געשסאנען אין 8 יידישער קןןלאגיע סון כערסןןניער גובערגיע. צ< דער ײדישער דיכטונג איז ער געקומען כמעט א רײםער מיט א געוזיסן גאגאזש םון קול■ טור און אײראפעיזם. ער האט צו אונז *אראפגענידערס׳ פון די הויכן פונם רוסישן פארנאס, װו ער האט סארנומען א צגבודיקן ארט. אים איז אבער נישט באשערט געװען צו שפילן קײן לײסנדע ראלע אין דער ײדישער פאעזיע. זײן לײכטזיניקע באצױנג צו ײדיש האט גורם געװען, אז ער איז אפס ארײנגעסאלן אין בדחנות, אין פאראדירן, אדער נאכפאכן הײנען, און װאם עם זענען אײגנטלעך נכשל נעװארן א סך דיכטער םץ יענער צײט, נישט נאר ײדישע... סאר דער ײדישער פאעזיע איז די ישועה געקוםען פץ איגע• װײגיק, עם זענען געקוםען די דיכטער מאריס רןןזענסעלד, י. ל. פרץ, יהואש, אברהם רײזען און אנדערע, װןןס זענען געװארן אירע טאגגעבער, און מיםגעהאלפן איר שנעלע אנטװיקלוגג םרוג איז געבליבן אין אזײט. בלױז פון צײט צו צײט האט ער דך געלאזס הערן אין ײדיש. ער איז בײ אוגז געװען בלוח אן אורח, א רײבער קרוב, װאס אח מזכה די ןןרעמע קרובים םיט א װחיט... און שולדיק אין דעם אח געװים געװען אויך זײן שװער לעבן. דען נישט די רוםישע פאעזיע און נישט די ײדישע האבן אים געגעבן גענוג אויף צו לעבן. א נאמען האט ער דך דער• װארבן א גרויסן, אבער נישט גענוג פרגסד- בעת ער איז געװע. ױנג און געזונט האט ער א גרױםן טײל פץ דין דיכטערישן טא| לאנט געמוזט פארשװענדן אויף שרײבן װעכנטלעכע םעליעטאנען״ איבערדכטן אעם ״פעסערבורםקי ליסטאק״. אים אח דאמאלסס אויםגעקומען אויסצוהאלטן די אטאקעס םונם באקאנטן אנטיסעמיס און רעאקציאנער סון ״גאװאיע װרעםיא״ בורענין, װעלכער הןןט נישט אוץ רוםישן טאלעגט םארקירצט די יארן. אםת, םרוג האט אים אויך נישם געשאנעװעט און אים אפגעצאלם מיס זײן שארםן• בײסיקן הוםאר... אױך זײן שטענדיקע קרענק האט שפעסער גורם געװען דעדצו, װאס ער איז אלץ םער אפגעריםן געװארן פון די ײדישע סאלקםימאםן, װעלכע ער האט שטארק ליב געהאס. די זעלביקע סאלקס׳מאסן, פץ װעלכע ער איז אלץ מער דערװײטערס געװארן, האט נאך בח איצט נישט אויסגעהערט צו דנגגען דינע הארציקע לידער ״זאמד אץ שטעוץ/ .דער בעכער׳ א,ץ אנדערע, װאס װעלן נאך זיכער לאנג בלײבן אינם סאלקס׳זברון צוזאםען םיטן נאםען םונם ליבן דיכטער— אײגעם פון די ערשטע פיאנערן פץ דער נײער ײדישער דיכטונג. סישע 3ןןעטך, װעגן די דאזיקע דרײ אויפגײענדע שטערן אין דער רוםישער פאעזיע. 11 צו דער ײדישער דיכטונג איז פרוג געקומען כלאחר־י/ אזוי װי דער עלטערער פון זײן דור, י. ל. נארדאן, איז געקומען מיט זײן ״שיחת-חוליך. ס׳אח בכלל פון די אמאליקע כאראקסע• ריםסישע שטריכן םון סיל ײדיש־רוסישע און העברעישע שרײבער, װאס אין רוםיש; אץ העברעיש האט םען געשריבן מיט אן אחרױת־גענדל, ס׳איז געװען א פין עבודת־הקודש; מיט ײדיש אבער, האס םען זיך װײניק געצערםאניעט, אויף אט דעם ״בידנעם׳ ״אומקולסורעלך לשון האט םען זיך נאר געװיצלט, אויםגעבראכט א חכמהלע. דןןרטן איז מען נעװען ױם־סובדיק, דא — װאכנדיק דארטן—,סארקנעפלס אױף אלע קנעפלעך״, עכס-אײרזןפעיש, דןן- װי בײ דך אין דעד הײם, פ׳שטײנס געזאגס א ״זשארגאך... אמת, אױסגעלאזט הןןט זיך לםוף, אז דארטן האם פען אסט גע• שריבן אגנעצױגן, פליצהדיק, פען הןןט םורא געהאם זיך פרײ צו באװעגך און אינם ״ארעםען״ ײדיש האט פען אםס דוקא געשאפן פערל, געםונען דעם אפוזן םאלקס־טאן, דעם װעג צו דער סאלקס׳ נשפה און אפטמןןל סאקע צו דער אײגענער נשםה אויך... פרונ איז געװען דןןס אפתע קינד פון זײן דור. מיט װעלכן עד האט םער געװײטיקט, אײדער ױך געסרײס. ער הןןט זיך געםי• נען אונטער דער השפעה פון דער השכלה פץ אײן זײט אין פין חבת־ציץ—פון דער אנדער זײט. דעם גרעסטן טײל סץ זײן דיכ׳ סעדישן טאלאגט הןןט ער געװידפעט אויף איבערצוגיםן די פערל פון דער אלסער ײדישער הגדה אין דער חםישער שפראך. די כתה אח געװען, אז ײדישע קינדער זןןלן זיך אינגאנצן נישם אפרײסן סון זײער פקור. גןוך אטעם—ארײן פשכילישער—״צו װײזן די םעלקער אונזער שײגקײס׳... א לענגערע צײם האט םרוג באהערשם די הערצער םץ דער ײדישער ױגנט. זײנע שירים זענען ארײנגעדרוגגען אין די קרײץ םון די ײדישע םאלקס־מאסן און םון דער אינםעליגענץ. זײ זענען געװארן שטארק באליבט אץ ■ןופולער. פען האס זײ געלײ ענט, דעקלאםירט און געזונגען. זײן םעםנטימענסאל אבער ברױזנ• דיק ליד האם געװונען הערצער, זײן לײכטער סערז אץ שפי• לעװדיקער הוםןןר האבן אים געשאפן א סך פארערעד. ער האט ױך גערעכנט םארן גרויסן נאציאגאלן דיכטער. 111 פרוג איז געװען דער ערשטער דיכםער אונזערער, װאס איז געקופען םון דער נאטור, םון די פרײע דרום־סטעפעם, װאס אטע• מ ש ה ק ו ל ב א ס באמערקרבגען צר זײן דיבטערישן װעג מאהם עריה / רוילנע םיס די פיס, װי דער ב1ים, װאס לעבס פון לעבנס װעגן. אץ און ם׳איז א1יף אלערליי א1סנים, םיס אלערלײ םאסיװן גע• געפרײדיקט געװארן די אײנציקע און אבםאלוסע ייאלקײס 6ון דער נאסור, און ם׳איז געלײקנס גןװארן דער זץ און דעד רעאלער װערט פץ דעם םענסשישן לעבן. ״נישםא קײן פענםשן.״ ס׳איז דא אנוף אן א1יגן, אם1יל, װאס רעדס נישס, אהארץ, װאס שלאגם נישס. און םיר םײנען דאך דער גיף ועט, דאם פ1יל רעדס, דאס הארץ שלאנסז דעריבער װײל װאםעק רײק, מאנטיק קילבאק׳ם לעצסע ײערק הײםם ״םאנטיק׳. עס איז גע• װידםעם דעם פראסםן טאנ, װען ארעםעלײם נײען הכנעה׳דיק איבער די הײזער. אז1י איז קולבאק צוריקנעקוםען צום פראב• יעם פון ״םשיח בן אפרים׳. דארס איז באזונגען געװארן דאס לײ■ פונ׳ם בארינ דער ב1ים אין פעלד״ אץ ס׳האט געהײםן; ארײנװאקםן אין לעבן, װי דאם לײס, װאם יעדערע סרעם