Literarishe bleter · 1926-08-27 · 121 (27.8.1926) · p. [Seite]

פרײז גר$שן *6 121 >/7לנס1$?-דר£נננ?נ/בנ(נ7-י(1נ#91ד ל&נננ־^בנננ^/ננננ? *נןץננסט *111 פרײטיה׳ 27 או׳יגוםט׳ 1926 ס פארל־־יאג ב. קלעצהין, װארשע אונזער ײדיש-וועלטלעך שול-וועזו נחמז מ״זיל / ווארשע גוםא װאלט מורא געהאט צו שטײן םאר א נסױן —צו מ,יזן שיקן אהין זײערע אײגענע קינדער. מילא, פאלקס־שולן — דארף מען. עס איז אן ענין םאר די .פשוטע׳ מאסן, אבער נישט פאר די .אוי. בערשטע שיכסן. דער אלטער נוסח, װי אין די אלטע גוטע צײטן— די תלםדד-ימורות סאר ארעמע קינדער. עס איז שוין אונזער קללה, װאס פיל פון די זארגער און םארזארגער םון ײדישן שול-װעזן האלסן די ײרישע שולן פאר א ספעציעלער איגסטיםוציע פאר גחות־דרגאס, און .יענע״ קינדער װעלן אזעלכע שולן בײ אזעלכע באדינגונגען אויך קאנען םארדײען. ם׳איז געװען דאך א מעשה, װאם א. גאלאמב םון װילנע ^אלץ װילנעי) הןןט געשטעלט א קלאץ״קשיא אין דעם װילנער ,טאג׳, הלםאי ם׳האט אויםגעקליבן פאר א פארזיצער פון װארשע■ װער שול־קאםיטעט אזא, װאם שיקט אלײן זײן קינד אין א נישט ײדישער שול. אזעלכע מינײ סראגן פרעגן סיל ײדישע ארבעטער און זײ באשליסן טאקע בײ זיך, אז אויב י ע נ ע ר מעג, מעגן מיר אויך, — און גארנישט. און די ײדישע שולן װערן אן- ענין םאר עקשנים אדער סתם פאר ײדן, װאס קלײבן זיך נישט פאנאנדער אין דעם גאנצן ענין. שםועסט מיט די לערער םון די ײדישע שולן (איירער ײיר־ נע), און איר װעט דערשטוינט װערן פון דער פאיצװײסלקײט אפגעלזןזסקײט, איבערמידקײס, װאס האט זײ ארעמען באהערשט! דער לערער לויסט אדער װיל לויםן םו\ .יער ײדישער שול, װו נאר די אויגן פירן. און די עיקר סי?ו איז נישט נןןר די שװערע מאטעריעלע לאגע פץ דער ײדיש־ועלטלעכער שול. דער ײדישער לערער איז עפעס אויסגעטון פן שפאן. די ײדישע לערער אין זײער גרעסטן רוב האבן יך װי אװעקגעשטעלט אויסער דער אק.' טיװער שאםנדיקער שױיארבעט. דער בעסט,ר באװײז: דא גישט לאנג האט מעןי אתיםגע* לןןזט א ידיעף אז ס׳םאדערן זיך ײדישע לערער אין שכנותדיקן לאנד, און םל־םיל לערער (און םון די בעםטעו) זענען גלײך גרײט געװען עוקריױץ םון דאנעט, איבערלאזן .אלץ מיט אלעפען אויף הפקר אי עולה־רגל זײן אהץ. אזױ װײגיק איז דער ײדישער לע• רער .־צט סארבונדן דע מיט דער ײרישער שול. צי איז עס נישט דעדםאר, װײל מיר האבן אנגעװוירן אין אוגזער לעזער װעט אוגז געװיס מוחל זײן, װאס מיר לאזן זיך דאס מאל אראפ סץ די ״היכע״ ליטערארישע היכלות צו דער ,נידעריקער׳ ערד, צום שול־װעץ. שוין נאך זומער־פעריען. מיר שטײען איצט ערב א נײעם שול־יאר. טויזנטער ײדישע עלטערן שיקן װידער זײערע קינדער אי1 די ײדיש . װעלטלעכע סאלקס׳שולן. הונדערטער לערער און לע־ רערינס קערן זיך אום צוריק צו יער ארבעם אין די ײדישע שולן. אבער לאמיר זיץ ערלעך און צװישן אונז ױך אלײן םרעגן: צי איז דא איצט בײ אונזערע שול־טוער דער נויטיקער פאטאס און די געהעריקע באגײםטערונג םאר דער ארבעט? צי איז דא איצט בײ די עלטערן דאס גאנצע גלויבן און דער פולער צוטרוי צו די ײדישע שולןו םאראן זרין שטאט בײ אונז, װאס מײנט ערנסט מיט דעם ײדישן ש-ל־װעזן. דאס איז װ י ל נ ע. דארמ גײם מען צו צו די ײדישע שילן גאנץ, גלויביק און םיטן םולן הארצן. דעריבער איז דאס ײדישע שול-װעזן אץ װילנע א פרײדיקע ערשײנונג, װאם באםרידיקט אלעםען — דעם לערער, דאס קינד, די עלטערן. די ײדישע שול איז דןןרט א נאטירלעכע, נארמאלע ערשײנוגג, אן קײנע פשתת און ןןן קײן שום פאלישיק. דעריבער איז די ײדישע שול דארם ארומגעװאקםן מיט א שאפנדיקער ײדישער סביבה, םיט כלערלײ קרובהשע קולטור־אינסטיסוציעם, — מיט מיטל־שולן, םיט א לערער־סעמינאר, מיט א קינדער־ביבליאטעק, מיט א ,װילביג׳ און א. װ. און װןןס האבן פיר נאך אויםער װילנע? עפעס האבן מיר דעם געסיל, אז אומעטום גײט די ײדישע שול־ארבעט פער על פי אינערציע, אן א סארנעם, אן א זיכערקײט, אן א באגײסטערונג. די מעטראפאליע אליץ — װארשע? עד הױם םארמאגן פיר דא נישס קײן אײן ײדישע גימנאזיע און אפילו נישט קײן אײן ײדישע פוסטער־שול. און דא געםינם זיך דןןך דער צענטער אלײן1 דןן םארמאגן פיר דןןך אזא גרויסע צןןל ײדישע אינטעלעגענטן, װאס זענען גאנץ נןןענטע םתותנים צום ײדישן שול״װעזן אץ װןןס זענען אזוי אדער אנדעדש געבוגדן צו דער צענטראלער ײדישער שול־ארגאניזאציע. עסאיז שוין אםילו װיפל־מןןל באשלןןסן געװןןרן צו שאםן אין װארשע א ײדישע םיטל־שול, אבער ס׳איז עד־הױם דערםון גןןרנישס געװארן. גישט אנדערש, װי אט די אינטעליגענץ