Literarishe bleter · 1926-08-20 · 120 (20.8.1926) · p. Seite 552

120 זא ליטערארישע בלעטער 552 א1י8עופירן די םאדערנסטע נ-יעסן פון אײראיעלשן אין 'ידײון רעפערסואר (לײדער הןא איך עם אין ווארשע, גוליא די שלעצסע נאדינגונגען, נישס באהיק *ו טון>. איך זוך נײעס. און דןס *וזאםען םיםן ניגײנערילעבן, װןס כ׳סיר *לם *קםיןר און פיס אפלןןדיסםעגרן, פיט דער לינע 8ון פונליקום נו פיר — דןןס איז םײן באלרידיקמג און דןם איז מיץ לעננס• פארגעניגן. אודאי איז עס נישכ אזא גןזלדן געשעפד. $נער א1יך דער1יף װעל איך ענםפערן םים א פראזע 6ון .קין׳. גײ םײן *קטיאריש לענן קןןן איך נישם זײן א1יםגערעכנט. װעז נןוס װאלט םיך נאשןןנקן כיט דער םידה 6ון אויסגערעכנטקײם, װןןלס איך געהאנדלם םים אלטװארג א1י6ן םארק און נישם — מיט בינע־פראזע אק ילדישע טעאטערם אויף נןור דער העלס. יןן, א1יף גאר דער וועלט״ גישם א1יף איין ןןרם. םײנם נישם, אז איך 6ןןר איגם נוריק קײן נױ-יןןרק. דארט מןלט איך נישס געקאנט אײנזינן. איך 6ןןר קײן טאראנטא. קאנאדע, װו איך נין נאך קײנסאל נישס געװען. נןןכדעם, דןוס הײסט נאך דעם נײעם סעזןןן, װעל איך םאנן א םורנע איבער ןןר• גענסינע, לןונדןון, פאריז, ראטנפארבאנד, צונייפזאםלען אביסל נעלט (כיגלויב א6ילו נישם אק דעס;?ז עם קלעפט זיך גןר נישט גו מירז) און שאפן א סעאטער אק װארשע. כ$סש איך װײם, אז אויך דןן העל איך זיך נישט לאנג האלסן. װײל נל• זםן כ׳װעל האבן פח — װאנדעין און שפילן, לענן פיסן פולן לעבן 6ץ א סרײען אקםיאר, און שאעטער, אז כ׳װעל שיץ םיץ אקם־אריש לעבן האבן ןןפגעלעבם, ארט םיך שוין נישט װו און װי איך װעל שסאובן, כאטש װעלן װאלט איך געװאלט שטארבן אויף די זעלבע ברעטער, אויף װעלנע איך האב גע• לעבס, א׳וי- — אזוי װי מאליער, אזו• װי קץ, אזוי װי ס׳דארף שסארבן יעדער אקסיאר• אץ כ׳האב עס בשר סארדינט. װײל געלעבט האב איך שטענדיק װי אן אקסיאר און קײן אנדער לעבן גארנישס געזוכס. אויםגעגומען דירך י• ב• ט• בין א־ך נעװארן אונסערנעםער (געשפילס האס פען דעם גאלד6אדן*רעפערסואר. װעלכן איך האב אויםגעסירט 8ון זכיון, קענענדיק םץ אויסנװײניק די סעקםסן מיס די נאטן>. פײנע אונטערנדמוננען האבן זיך כםעט אלע םאל געענדיקט דערםיט, װאס כ׳האב, װי שוין סריער נעזאנס, בוגעלײגט מײן אפגע• שפאײט געלט, נענוםען װידער װאנדערן אץ הארעװען — איבער ריסלאנד, א פאד פאל קײן אםעריקע אץ עוריק (דאם ערשסע מאל אין יאר 1904>—און װידער גענוםען ױך בום שאםן. װייל איך בץ דער ביגײנער בװישן דעם בינײנער״סאלקן—אקטיארן: צ׳װיל כשדר נײע לענדער, נײע םענסשן, נײע ראל, ד. ה. — איך זאל װערן א נײער םענטש. אזא בין אלך שוין׳ אזא איז םײן לעבן. און לויט םײן םײנונג םיז אזוי זײן אן אקסיאר, װעלכער, — װי ס׳זאגט םײן ליבלינג אין די 6ארקערפערונג 8ון סײנע אנשוײננען און שסרעבוננען, דער אומשסערבלעכער ,ק־ן׳-װערם םארגעםן, װי נאר עס שסארבט דער דור, צװישן װעל5ן ער האס געשא6ן, איך רײם זיך בי נײס בײ םעאטער. ס׳האבן זיך ילדישע אקטיארן נעריסן איי6צי6ירן שעקספירן. מען איז געװען םארטין און סאיקאצט מים דעם פלאן. םידערמאנס זיך םיר אכאראק• טעדיססישער עפיזאד: כ־בין געװען דאן בײ די קאם־נסקים אין דער שייפע. די קאםינשקים זענען כםדר געמען 6ארניםען םיט שעקספירן. און זײ האבן זיך אזוי איבערנענומען דערםיס, אז זײ האבן װעגן אלעם םאיגעםן. קום איך אמאל ארײן אין דער סיי צי־ זײ אין ביסער, ליגן זײ אין בעס אין לײענען. בעט א־ך זײ אביםל װאסעי, װײל בײ םיר אין ביםער האס אויסנע• 6עלס—האבן זײ זיך בײדע אויםגעכאפט, װי עם װאלם א שר6ה געשען. אבער קײנער האט זין נישם געקאנט גובר־זײן אץ אויספירן שעקםפירן אויף דער ילדישער בינע. איך האב עס געסוןז איך האב אויך אראפגעברענגט קיץ פו־לן דעם גארדין• און קאברץ.רעפערסואר, װאס זענען זײער בײט געװען א רע• װאלוציע אין ילדישן סעאסער. אויך הײנס איז םײן שסרעבונג די פראפעםיע פװ שריפטשטעלער אט? פלאקע*) דער ערשטער ױגנט־מפיםות. ם׳םיז שוין קענען זיכער זיצן בײם שרייב-סיש. און אפילו נאך דעם אלעם, איז די פראקטיק שװערער װי די סעאריע. ם׳װיל לםשל זיך קאנצענסרירן בו שרײבן א נײעם ראפאן. די פדאסעסיע לאזס אבער 6רײ אפאםעמען נאר אין די אװנםישעה׳ן. צװישן אײן אװנם אץ דעם בװײםן ליגן בװאנביק שעה םון םי אדער זארג, יאגעניש נאך לעבן און ליבע. קוםם די שעה םין שאפן, איז םען אויסנערעגט, די גע• דאנקען פלאנסערן זיך נאך אין נעץ 6ון סארגאנגענעם סאג. דאם באװוססזײן, אז דו פ ו ז ס אויסניבן יעדע םיגוט דריקס אױף דיר װי אשװערע באלאגערונג. אניםלם האב איך םאיבראכם םיס אײגעם סין די באקאגסע אץ באנאבסע שריםטשטעלער,- פץ פרא6עסיע א דיפלאםאט- װעגן דער דאזיקער לאגע. ער איז נעװען װײניק אנסביקס םין די םעלות, װאס איך האכ געפינען אין זײן פראפעסיע: איגסע־ רעםאנםע באגענענישן, װירקלעכע לעבנם־דערסארונגען, רײזעם, זיכערקײס סון דער עקזיססעגץ. אים דיאט בלויז געארס, מאס ם׳םיז גלײך זאנן: עס איז א תענינ בו זײן א שרי6ט• שסעלעױ, אויכ ם׳איז אויף אזוי 6יל רײך, אז ם׳קען םארװענדן דעם האנאיאר אויף בי קוי6ן םתנות סאר דער געליבטער א חיץ דעם איז גאר נישט אי1י שלעכס, װען דער 6אר• קויף 6ין די אננעשריבענע ביכער גיס אזא הכנסז/ װאס איז נישס ערגער װי א זיכערע רענטע פין א קאפיסאל. אויב אבער מ׳קען זיך נישט פארלאזן נישס א1י6ן אײגע• נעם םארםעני, נישש אויםן םארלעגער-נעהערט םען בכלל נישם בו דער נעזעלשאפט; ם־האם די ברירה בו זײן א פראלעטאריער אדער סתם א שלעפער. םיידן ם׳האס א זײםיקע סראפעסיע און דערביי שרייבט םען אונטער בי ביסלעך. איך םיז תיכף זאנן, אז דאס איז אײגנסלעך די קלוגסטע לעזונג סון דעם שװערן פראבלעם... איך רעקאםענדיר זי יעד;, װער עם קוםט צו םיר םיט אן עבה• אסת, פ׳םוז דערצו סארםאנן א היבש ביםל ענערגיע אץ ארנאניזאשארישע םעיקײם. םםוז דערצו אויך 6רײ זײן 6ון *) סלןןקע איז מ בןןקאנסער דײטשער שרדבער.