Literarishe bleter · 1926-08-20 · 120 (20.8.1926) · p. Seite 546

120 .זא ליטערארלשע בלעטןיר 546 זאנגיוילס װארם הןם געסרןוםן אין ק;■, און האם דורכ• געברענם-װי א בליץ, אבער נןך דעם הןס װידער... געײאקסן גןןסם ביסל גר$ז, װי 6ריער הןבן געגרלנם די י1ם.פפורי בארלעך פון .ײדנריבע׳ װןס מןו5ן אײליק די בײן. ישראל זאננװילס װןרס איז געװען אגעשפאן אינם רײכ■ װןןנן םון... אונזער דיאספןןרא. זע םײן סןלק: 6ונקען םליען 6ון אונטער דעם רײטװאגן.׳ הארך מײן 8אלק, בייסשן קנאקן איבער... דער לוצוט און גערײסן איר א קריזש... בלוט רינס םין דער הוילער לו6ם... —פאנכירן פלאבן. געק1ילעסערד.ײס זןל דאם זײן, ליהײ מיר װאלסן געבראכט א בראגדןןסער אק א װאםעראפערז... זאנגװיל דער םםיל.א1ים;ראכסער איז זװישן די װינביקע ילדן, װאם עראיבן זיך פרײהײםן םיט דער ענגלישער שפראך. .פאשלײפס׳ זי ן שפראך אן ריםואל, אן אנשטעל. אן בירלעכ• קײם• להיפוך בו די אלע .אידעניגסן׳, װאס היסן אז1י די םהרת־הפשפחה םין אלע םרעםלע שפראכן. ױי — םועםדע. װי שדכניס, װאס קענען אלײן דעם סעם נישס פארזוגן — זאננװילם ילדישקײט האס דעם זיבעםן חן. (סאקע בל1יז דעפ זעקסטן) םין א חן־פלעםםערל, װאם פארדעקט נישס קײן פרישסש. זײנע ילדישע םאםיװן װערן ד־ססאנבירם דודך דער װײסקײם םרן דער עננלישער שפראך, װאס איז אז1י װײט פון אונז, דורך דעם, װאם וי איז אונז א ,ברודער-לויטידער-ביפל׳. ענגליש איז די קריססלעכססע שםיאך אק דער װעלם, װײל זי סײלס מים אינז ם׳חומשל — אויף דער העלפס. דעריבער איז די װײםקײט אירע אזא ביםער״דוילע, אזא זינדיקע• לײענען םױ זאנגװילס ,בעל-שם׳ א1יף ענגליש, איז דאס װי א שײן װידערק1ל. פעםט מען דען א װידערקול בײנאכם אין דער װיםםעניש םיט דער םאם פון... דיקביע. פון מוזיק? האכ איך אבער א שטיקל פארסל: איך נעם און איבער• זעץ נןיר דאם זעלבע אנטילדישסע ילדישקײס. קריק א1יף ילדישקײס. דאס איז דער םריפשםיין-איך 6יר קריק ס׳װידערקול — בום קול. בי די ליפן. און איך זע, בי די ליפן ביסערן. בי זיי נעמען עס א1יף, װי אײגנס. זע איך עם א1יך אין זאנגװילןז (װי איך האב עפעס געטון םיט קארל עם־ל פראנצאז און מיס ױשקעװיסשןזו איך בעט אײך: נישס א י צ ט. א םענםש — אס ערשם איז ער אין דער לאזשע נעזעסן םין .קעסלערם סעאסער׳ אין נױ־יארק. בערםא קאליש האט אים שולמית נעשפילס. אין ער האם זיך <װי א קעניג פון דע־ געטא) פארנייגט 6ון דער לאזשע אד1ים אין געענםפערט בו דער םאדאס קאליש א1יף עננליש: .נײן, םאדאם. דאס שםיק, װאס איר שפילס. איז נישפ קיין היסטאריש שםיק — װי איר זאגש. נאר דאס שטיק אלײן איז היםםאריע׳. דעםאלם האבן זײנע אייגן געלעבם, געלעבס, געלעבס. דאם שװארץ-זײדענע בענדל האם בוגעהאלטן די ברילן, װאס די אדלערישע גאז האם א1יף זיך גר1יסמושיק געלאזם רײטן. איבט ביט זײן נאמען דעם שטריק 6ון דעם גלאק, װאס קלינגס אװעק זײן אפעם. זײן םאג• האב רחםנ1ת, יעהאװא. און םארםשיט םיך םער נישם םיט מײן אײגענעם שאסן בו םעםםן די לענג 6ון די שאסנס, װאס ענדיקן זיך בײ אונזערע שװעלן. װארשן, 12 אױגוםט!)192. אין זי װאלגערט זיך ארום אײנע אלײן — װייםט נישס, װעמען זי זאל װײ סון. װײנס די װינד פאר גאם: ,נאם, שיק מיר עמיצן, װאס איך זאל אים װײ סון מיס םײן כח׳ - דעםאלט^ צי נײן?-װערט באשא6ן א םענםש. װאס טראנס די װונד — איז ער נביא, א םר1ימער. כים קרײצשםאך א1יף די א1יגן. םיס אוינן, װאס זענען א געװײן — דער נחת-געװײן םין דער װונד, װאם האס געםונען איר ה״ם... # ע ר זאגם: זאנגװיל דער םטיליסם. א י ך ענםפער: זאננװיל — א ו ד א י דער ססיליסס. דער סטיל.צוג1י6סראכסער. דער יןדיש-זאנער אין דעם געפרעפל פון ביבלישקיים, דער קלײנער אומיםנידיקער אקצענם ויויף ליפן שײנע, װאפ זענען אלײן סםיל. םטיל איבער ססיל. שפ ץ א1יף שפיץ. דער שלאכםאנעס םראנט זיך אלײן א)יף א שעלער-פלויו א האנט םיס א סעלער... װאש קען זײן װונדערלעכער — איר זאלם מיר זיין געזונס? הינםער דער האנס, הינםער דעם שלאכמאנעס־םעלער איז... דער שאסן פון סראק. די אפנעהאקםע, קורצע, רעפאר• םערישע װאכ,דיקע ילדישקײס ױודאלזס). זאננװיל דער מענסש שענקט זיך נישש אװ;ק קײנעם. ער ניס װאס ער םארםאגש, און אביםל םער. זמיר האבן ש1ין געזאגס: .די האנס׳). אבער ם׳איז נישש ביז-אראגן ביז-ארויף — יאז ביז צום היםל. ביז בו די בידנע־באזונגענע שסערן. ביז די לעבסע פיצלעך חל1ם — אבער די 6יס זעס םען נישס. און די רינע זא6ס ביםערדיקע) קניעס — נאר דעם אײדעלן ה1יקער א1יף דער נאז. די רייםנ• דיקע שםאלבע ברילן. דעם ליכםיק דעקאראטיװן קאפ. זאנגװיל האם ליב ילדן■ איך אלײן (אין הלל בײסלין) זענען םיר א1יך קײן ילדנפיינס נישם• סארקערסן רײן און כשר און 6רום רינען די םרערן איבער אינזערע פא1ת. םיר זענען אין די .עיששע רײען׳, מיר שלעפן הבדלה-פאקליעס. ם־ר זינגען זסירות, םיר זענען—אנםקעגנגייערם (װי נאםבערג זאגס: .יאך בין א פראכטיקער גײער׳!). אבער די מאס, סיין איך, פון א שטרײמל איז נישס דער װערך, און אפילו נישט דאס גלאנצל װאס איז הינםער ד$ם שסרײםל. נאר... די געשאםענע םוקכלעך, דאס פײנע ,6ונסעלע פלײש׳, װאם םיר האבן ש1ין גערעדס דערפון. מיר אלע (4 אדער 5) און-דאסטאיעװסקי... זאננװיל סערװירם ם׳6ונס 6לײש, װי אן... עננלענדער— ם־ט א םך געװירבן, מיט פאםידארנזאפט-אנשסאט בלום, מיס א סך, א םך .קעסשופ׳. די םאדאם קונסט גדי קאניבאלכע) װיל דאם איבעריקע נישט. זי איז ש1ין א גוםער םבין! זי גים א שניפ מיט דער נאז און זאגם (װי ם־האס נעזאגס דאם קלײגע מײדעלע םיטן ראץ־נעזל, װאס א־ז םיר פארלאפן דעם ױענ אין נאוזידװאר, בעת איך בין גענאננען אננעסון אין פעלערינע און ,שפארן׳) ,ער האס םיר אםעס!' זאננװילס פאררינסם: די 63 יאר, װאס ער האם נעלעבט— אין דעם נעפלדיקן לאנדאן, אין דער דץ־ראזירםער 6אגע 8ון שסילן, ריםמישן סראכסן, פון םוזיקאלישן בייוערן זיך און װארענען נװ• די שיפן ארום לאנדאן אין פאגע־נעכטו. זאנגװיל איז ,געבענטשס 6ון גאט םיט סאלענס׳—מענסש אײנעי! איך אכפער און ער די, װאס זענען םים םאלענם... 6ארשאלםן.