Literarishe bleter · 1926-07-23 · 116 (23.7.1926) · p. Seite 491

491 ליטערארישע בלעטער 116 .זא די יידישע ניאסע האם נאך די דערנענטערינג נישט דערסילם אין עם עקזיסטירט 8 גריייםע מחיגד עײישן דער מיליאנען■ממםע אין די קינסטלער. מע ד*רף נ$ך דורכבויערן א ײעג זו דער נשמה 6ונם מענטשן, דער װעג איז א שײערער. מיר זענען אין *מעריקע סווןרנליבן עמיגיאנשן, *נגעזאסש מיט אילרןזסע. מיר ה$בן אין דער סרײ- הללס געװןזלט אײם״עבן דאס, דיןןם מען האט אין דערהײם נישמ געק$נט. געסוגען האט מען דארט נח, דער אמעריקאנער שװונג און רחבית. עלנט זענען מיר דןןרט״ א הײסי ײדישע קינםט־ער מיט אםשר עסלעכע טויזנט *עזער. די *4יטעראטור איז א ליטע ראסור אײסער לאנד און אײםער םביבה — א־בע,־ דעם דארםיקן לעבן איז דא א בריק *י$ם סאי־ירניקס דאס נדע לקבן מיט דעם יענן 6ון אי׳־יןזסע, מיט דער אלסער הײם:... נאכן רעפעראט האט מנחם געלײענט אױםנוגן םון זײן נוך .ואײע• רימער*. דעם אײנט האט געעםנט עיזר ײארשאװס־ ק י מיט א *יארט ײקגן מנחמןן און זײן ״ז**״£ל רימןר*. ** דןר פראנצויזישער שרימששמעלעד ױסף קעסעל איז אלצש שכוארק #אאולןר גןרארן אין #ראנקרײך צוליב זללן לעצטן בוך ״דל בלינדע םלגים״, א גי*ך װו עס .װןרש גע8 שילדזןרמ ניקאלײ דעד 2־שעײ ם־ש דןר גאנצעד דאסשושינשטש־נן״. איצט האט ער ארילסנע־ געבן א בוך ״םאגנא און זײן ײדלשקע״ ם. ראקאװםקל האש ז ך געװןנדש צו ױםף קעםעל נאך א עדלולבניש איגעדצוזעצן אין ײדיש דעם דאױקן בוך. אין וײן ענששעד שדײבט עד אגב: .איך בלן א ײד, א רוםישער ײר, געבוירן אין א ארנענםינלשער קאלאניע פון יק״א אין 1898. שטודידט האב איך אין שדאנקרײך: זשורנאליםשיק, נעענדיקט קאנםע־ װאשאײיע, נעװאדן אן אדטיסט, בעת דעד װעלטטלחמה אןאװיאשאר. געשלקט 6ון שדאנק. רײך אין פארשירענע םיםיעס: קײן אמעדיקע, 5*;?5׳ '*6*ן, װלאדירסםאק. צוגעש־קש דעסאד- טאזשך. טון ריםלאנד, דײטשלאנד, םידיען. איצמ קום איך פין טאלכםטלנע און גי־ײט צי א בוך אלבער צלונלזם״. טעאטער אוז קונםט דל טענ האבן די .װללנער״ א־ן דומע- ניע געפײערם זײעד 10-*אריקן ױבללײ. די ,א־- בעטער צײטונ;״ אין טשערנאריץ שײײבט: .צען לא־ װילנעױ טרוסע איז נישט בלױז א ױם טוב פא־ דער ד־רעקציע און אנםאםבל, נא־ א ױם״טוב טון ײדישן טעאטער אויף דער גארער װעלט, א ױבללײ שאר דער ײדיש־שאפנדיקער קולםור גון אוםעטום אי־ן א שפחה פאר אלע״ םען, װאם ללבן, לעבן און אטעםען דאס ײדישע װארט״. די לעצטע שאר יאר, זי באװוםש געשינען זיך דל װילנער אין רוםעניע, זײ באזוגן איצש א ר־ שטעט אין דער בוקאװינער ש־א־דינץ. זײ װערן אוםעטום אולשנענוםען םיס גרױס ענטו זיאזם און זדער קוםען א־ז אומעטום א גרױסע־ ױם־םוב שון ײדישן װ$רש. רעדאקציע ״םיטגלידער מ זילבורג / נחמן מײזיל כ ר א נ י ס .**• דער כארימסער ענגלישער שריסטשטעלער אועלס האס זיך געװענדעבז מיס #ן אריבינעלן סארשלאג 1ים סעלקער-בינד. איע?ס׳ װעלכער איז א1יך א היםסןריקער, לעגס 6אר דעם סעלקער־בונד, אז אין אלע םלוכ1ת זאל מען אײנ6ירן אללץ לימוד סון געשיכסע, װייל נאר אזײ ארוס ײעט נאםעםטיקט װערן דער של1ם 1יײשן 6עלקער .דאם אומגליק 6ון דער װעלם איז — ז$גט אועיס — װאס אין די םראנעײזישע שולן לערנס מען, אז די װעלט הלי־נט ײך אן מיס 6ראנקרליך, און אין ענג*א:ד, אז די ענגלענדער זענען א הײכע ראםע. םונקט אזײ גוט װי אץ דער גאנעעי ײעלט איז דא אײן םיײק 6אר אלע, איין כעמיע, דארף אויך ז*ין אײן געשיכ םע 6אר אלע. נאר אזײ ארום װעס דער טעייקער■ בינד האכן א ממשות״. אין דער גאענסססער 1ייט װערם 50 יאר ײנט י. גאלדבערג (יננה״ז) יאילנעי סון די עלטססע ײדישע שרילנער האט אנגעהײנן זײן ליםערארישע טעסיקייט. ינגה״ז װײנס אין מינסק און נאקומס א מאנאסלעכע *ענסיע םון דער ײײס־רוסישער םא״ װעט-רעגירונג. .**• אינגיכן װערט 50 יאר זינס עס איז געש טארבן דער בארימסער רוםישער רעײאלוניאנער סיכאל נאקיניךדי מאסקװער אקאדעמיע האט באשלאםן 6ײערן דעם יארנללט אין אײסגעװײלט א קאמיםיע, װאס דארף ארנאניזירן דעס אנדענק- סאג. ס׳איז אויך אײםגעהײנן געװארן די 6ראגע ײעגן איבער6ירן באקונינס בײנער קײן ריםלאנד. דעם 26*סן ייני איז םארגעקימען א 6אר- זאמלונג 6ין •ײלישן ליסעראםן-6ארללן אין ױארשע. אײף דער 6ארזאמלינג איז ארײנגעטראגן געװארן א רעזאלוניע, װעלכע םאדערט ■אליטישע אמנעסטיע. דאס םרעזידיוס האם די רעזאליניע נישט געװאלט שסעלן נו אישםימונג. ארום דעם ענין האט ײך אנטײיקלונכ א לאנגע דענאסע. יס1ף איז געװײלט געתארן א סאעעיעלמ ק^מיסיע, ײעלכע דארף אין דער נאענסםטער 1ײם!יזאמענרוםן אן עםגטלעכע םארזאמלונג םין יוילישע ליסעראסן װעגן די םאלי- טישע ארעססירםע אין יײלן. די קאמיםיע באשסליט 6ון די ליטעראםך קאיען באנדראװסקי, זא5יא באלקאײםקא, נעיאמועען מילער, סםאניסלאװ שסאנדע און װלאדיםלאװ בראניעװסקי. די *ח1ייטװיםנשא6ט״ אין מאסקװע הןט באשלאםן 1ינוי16ורו6ן אין מאסקװע א אינסערנאי!יאנאלער קאנ6ערעבץ איכער םאציאלאגיע 6ין דער קונסם. א1יף דער קאנ6ערעבץ װערן יערסאנעל אײנ• געלאדן די םאמע אויםאריסעסע 6ארשטײער 6ון דער קונםט-םארשער 6ין מערב-אײראיע, בת1כם — ראמען ראלאן, אנרי נארניס, עדוארד גראס, קארל בעכער, גרוזשסילן, עדוארד םיקס, קארל טשאיעק, א. א. װ. מעד י־אסן-6ארבאנד װעלן זיך בא- טײליקן אלע 6ארשסײער 8ון דער םא1יאלאגישער קינסס*םארשונג. די קאנ6ערענץ װעט םארקומען אין עסלעכע חדשים ארום אין ײעס באהאנדלען די װיכ- סיקסםע יראנלעמען םון דער סא1יאלאגיע 8ץ קינסט. *אי אין יאריז האט מנחם (מ. בארײשא) אין א סול-געיאקטן זאל געהאלסן א סארלעזונג ויעגן דער ײדישער ליםעראםור אין אמעריקע. שילדערנדיק די עטאין סון רער ײדישער ליםעראטור אין אמעריקע, האס מנחם ״סיף נעזאגס: .עס זעגען דא לידער, ביכער, א ליטעראטיר אב*ר איז אײסער לאנד אץ אײםער סבינה. עס סילט זיך אין דער ליטעראסור א װילן זיך 1ו דערנינטערן 1ום ״ענעריקן מענטש, ײאס ראנגלס זיך און זיכט סאר ײך א װעג. ללטעראטור .ויייי אין לענינגראד איז אין עלםער סון 62 *אר געשסארנן דער נאװוססער ליסעראםור-היססארי• קער און סעאטער-קריטיקער א. ל. װאלינסקי (סלעק- סערי. ער איז נאקאנס געװען מיס זײנע גרינדלעכע ארבעסן װעגן 6. ס. דאססאיעװסקי. די לע1סע יארן דאם זיך א. װאלינסקי איגעגעגן מיס יראנלעמען םון באלעס-קובסס. עס איז שטארק גאװוסם געװען ־•אליגסקיס נוך װעגן לעאנארדא דא װינםשי. א. -אלינסקל איז געװען א מענטש מיט אײסערגעװילנ- ״עכע סעיקײםן. .**ד םעלמא לאגערלעסס באװוםס װערק גיעסטא נערלינג איז אינערגעזענט דורך מרדכי 6ארלערער םון אריגינאל. י. ראיאיארט איבערזענם םץ סראננױײש די בראשור 6ון ערשם־6ארשסארנענעם ססיכאלאג עמיל קוע .זעלנםטנאהערשונג דורך אײסאסוגעסשיע״. *ײי זלמן רײזענם .לעקםיקאן״ דער נװללטער נאגד װערס געזענם אינם מיס א שםארקן טעמיא. ־אםבסלעך װעט דער נװללסער נאנד ארײס אין סוף *ימער. ײ אין יאריז איז 8ארגעקומען א אװנט לנב1ד מנחם (מ. גארײשאו. קײן װארשע קומט מנחם ניםארן די סעג. ײיי אין נױ־יארקער ״טאג״ איז אםגעדרוקם אן?רטיקל סון ש. ניגער װעגן אלנסנדר הארקאװים *־דיש-עגגליש-הענרעישן *דערטערנוך, װאס איז ערשס ־ערשינען אין נױ-יארק. אהער איז, לילדער, דאס **ערק נישט דערגאנגען. דער גאװוססער ײדיש-דײטשער ראםאניםט *עקב װאסערמאן ארכעס אינט אױף א גרעסערע **ערק: *דער סאל מאורינױס״. דער דאזיקער ראמאן **עס 6ארסיק װערן ערשס אין יאר 1928. ער בא־ חאנדלס דאס יראנלעם 6ון שולד און שסראף איבם ־אנסליקם םון נװײ ד1ר1ת. אײםער דעם האם װא כערמאן סארענדיקט א גרעםערע נאװעלע: .דער יוגקער ערנסם״. װאםערםאן שס לס א1יך!ונײף א זאמלונג סקינן און נילדער סונם סאג-סעגלעכן לענן. חוץ דעם ארבעס י. װאסערמא; א רײע .יארן אײף אן עיאפעע. דער העלד איז אחשור1ש. *ולינ דעם 1יל האט י. ״אסערםאן דורכגעיירט א ר?י שםודיעס, װאם םאר״ געמן עסלעכע יאר אנגעשסרענגסע ארנעט. די עײטונג ״דאם 6אלק״, װאם_איז ארויס• בעגאגגען עסלעכס יאר נאכאנאנד אין ריגע האם זיך ײ טעג איגעשסעלס. די רעדאקעיע-מיסגלידער װ, -וןצקי-בערסאלדי און י. העלמאן זענען אריבער אין .6רימארגן״ און װעלן!וזאסען מיס די ביז- אינסיקע רעדאקסארן אבסייל נעמען אין דער װײ• .יערדיקקר אנסװיקלונג 6ון דער!ײסונג. אין שײכות ב*ס רןר דאזיקער ענדערוגג סרעס ארײם דער .6רי ■ .־ארגן״ מיס א יראגראם ,1ום ײדישן ע1לם״, װו עי נאקענס זיך 1ו די ירינעיין 6ון דער דעמא־ ״־אסיע. הי1ת אבער װי דער הײנטיקער פאגריף פץ .דעםאקראסיע״ איז זײער א 1ע1ײגענער און ־ אט אין זיך אן א שעור םתיררת — נמילא געהערט אײך דער באנײסער .6רימארגן״!ו יענזנ 1ײסונגען אץ *יעלכע איר קענם אלץ גע6ינעך א לעק א״י׳ אי־פן שייל-מעסער רוסישע קאלאניזא1יע, ײדיש י־ש א העכרעישן אונטערשלאק — אזא מין בגד, **אם ״אזס זיך אנסון א1יח בײדע זײםן — און ועל ני־ס .אלגעמדנע נאניאנאלע אײ6גאכך — װאס ־ער סײסש איז בצלעבאסישע השגײ/, אדער ײאס האס ב?י קיץ סײסש גישס. איז דאס א ר6ואה 6אר א רעסערן שיראזש^