Literarishe bleter · 1926-07-23 · 116 (23.7.1926) · p. Seite 481

481 ליטעראריעע בלעטער 116 זא 4) דעם שערסן און מיכםיקסםן עסאש בילו־^ס די באזעלער אויםגאבע פון י 1602, א זאמלונג £ון 257 םעשיית. זי איז # קןןםאיל1#יע פון אײגיקע קלענערע זאםלונגען, װ#ס זענען נזןךאםךםריער #נםשםאנען און נעםם ארוס םעשיית פון ביבלישע תלמודישע, א־נדישע, #(־#בישע, גריכישע און דײםשע מקורית (םןרגלײך די פארשונ• נען פון מ. גרינבוים), װי אויך די זאמלינג םעשױת #רום ר, יהידה חסיד. 5) דער 5 םער און לענעער עםא■ נעםס ארום די בײם ביז אן ערך דעם י. 1753, דהײנו ביז גו דער ר ע ד ל ס ה ײ ם ע ר אויסנאבע פינם ,סעשה-ביך׳. אין דער דאזיקער בײט אנסשסײם א זאםלונג םין לעגענק, װאס האבן זיך געששי• נען ארים דער םערזאן פונם בארימםן מקובל ר, י צ ח ק לוריא יגעלעבט שון 1572-1534). זײ םראגן אייף זיך דעם שטעםפל םון דער .פרוםער תקיפה׳, דהײני פין דער לעצםער תקיפה אין דער אלם־ײדישער ליטעראטור (פרגל. אונזערע םייערדיקע או־סםירן װעגן דער סכעםע םאר דער געשיכםע פון דער אלם-ײדישער ריכסונג) און װערן ארײנגעפלאכטן אין רעם ,סעשה ביך׳ צום םריםםן אין יאר 1753, אין װעלכן ס־איז דער• שינען די רעדלםהײמער אויםנאבע, װאס ברענגם זיי צ ו ם ערשםן מאלװיא סײל םון דעם ציקל מעשיות םונם פעשה-ביך. אין דער װילםערסדארפער אויםנאבע פינם םעשה• ביך זענען זײ נאך נאך נישם םאראן <פרנל. ם. גרינבוים: כרעםטאםאםיע ז. 387). מים די םעשיות װעגן יצחק ליריא קוםם־צו דער לעצסער רינג אין דער גאלרענער קײם פונם מעשה-ביך: םיר רעזױםירן: דאם ,םעשהיבוף• אױ א קאלעקטיװע פאלקס-שאפונג, אץ װעלכער ס־האבן זיך באםײליקס ארײ םחברים, באארבעסער, זאםלער און רעדאקטארן. בלויז עםלעצע םון די דאז קע ב1יער זענען באױוסט םיט די נעםען• צי די עלםססע באװוססע גע• הערן ר׳ משה בר מרדני ברלאג(1), װאס האט געלעבס אין ברעסציא ארוס דאס י• 1511 און ר׳ יצחק רויםלינגען, װאם האס געלעבס אין דער צװײטער העלםם פון 16-םן י׳ה. די אנםװיקליננס־נעשיכסע שונם מעשה בוך גיט זיך םער װי 2 און א האלבע יארהינדערטער. םון ס ו ף סיטאלסער ביז דער העלפט פון 18*טן י׳ר. יס*ף קימם). פארלאג ב. קלעצקין גרײט צום דרוק א נײע פולשטענד-קע אויםגאבע - םין - משה נאדירס װערק אין דער ערשטער רײ װעלן געדרוקס װערן די װערק, װעלכע זענען אין א בוך-פארם נאך נישט ארייס. א גענויע רשיםה 6ון די ביכער װעט אינגיכן םארעפנט• לעכס װערן. איז געװען א .סעשה-נוך׳, װ א ס ה א ם א ר ו פ ג ע נ ו סען סעשי1ת װענן ר׳ י ה ו ד ה חםיד פון ר ע גןנסבורג. דאס דאזיקע םןשה-בוך איז נישם םער אויפ• געהים און די אײנציקע שפור, װאם באװײזס די עקזיסטענץ וײנע, איו א באםערקונג אין םינכענער בתב-יד פון י. 1580 פײם סוף פון דער םעשה נ־ 10, װאס ענדיקט זיך םיס די פאלגנדיקע װערסער םון יצחק רויםלינגען: .... ר, ױדא חסיד, דא איך ויל בץ גישריבן הב אים ס ע ש ה ב ו ך׳• שסײנשנײוער טײםשטיאוים די דאזיקע װערםער אץ ד ע ם זין, אז ר1יסליננען איז אויסן די םעשױת װענן ר׳ יהודה הטיד, װןלכע ער האם פארשריבן א־נס א י צ ט י ק ן םעשה-בון, דהײנו אינם ם נכענער גתב־יד ניםער 100. איז אפער אזא *ויססײסש שולששענדיק סאלש, םחמת אינם דאזיקן כתב-יד געפינט זיך בלויז א ײ ן א ײ נ צ י ק ע םעשה װעגן ר׳ ױרא חשיד, בעת רויסליננען רעדם װענן א נאנגן ציק< ם<שיות ארום יהודה חסיד <דא איך ויל (• א סךז בין נישריבן הבז. די באםערקונג פון רויסליננען איז אלזא צו פארשסײן לויטן א1 ס■ טײםש פון שטערק, אז ער (• רויסלינגעי) האט נעשריבן פיל װעגן יחודה חסיד אץ אבאזונדערן םעשה־נוך. (ם. עריק-װײזםיאויס-נעםט דן דעם אויםסײסש פון שסעדקז, ער םאכם דאם אבער נישס גענוג קלאר). נאך ר׳ םשה בר׳ םרדכי פילאנ איז אזלא י ב ח ק רויסלינגען דער צװײטער באװוםטער זאםלער און באארבעטער, װאם האס זיך באםים ארום דעם בנין פונם שפעטער *ויסגעװאקסעגעם, גיויםן םעשה-בוך. זײן ,םעשה־בוך׳ װענן ר׳ יהודה חסיד איז אנטשטאנען ארום דער העלפט פון 16<םן י׳ה, יעדנשאלם 6אר דעם יאר 1580. אין דערזעלבער צײם אן ערך עקזיססירן אבער או ך זאםלוננען שון םעשיות םים ביבלישע און תלםודישע ששאםן. 9 אזעלכע םעשי1ת זענען איבערגעשריבן און פארהים אינם קאדעקס אסענהײם גופער 1706, װאס שסאםם סעם יאר 1579. 3) דעם דריטן עסא■ בילדעס די רויסלינגען ז א ם ל ו נ ג, װאס איז אויפגעהיס אינם פינכענער קאדעקם נוםער ססנ און װאס נעםם אױום 22 םעשי1ת-און װארשײנלעך א1יך די זאםלונג, װאס איז א1יסגעהים אינם פאריזער קארעקם 58( (לײדער איז דער דאזיקער בתכ-יד גאך נ־שס אויסגעפארשם). א װינםיקן כראנאלאגישן אנלען 6אר דער דערםאבטער רויסלינגען־זאםלונג פארםאגן םיר אץ דער םעשה נומער 4, אין װעלכער רויסליננען פלעכט ארײן א באםערקונג װעגן א רײכן בן״ד1ר, גערו6ן ,ר,ש ם ע 1 ן נינצבורנ׳, ם. עריק אידענםיפיצירט דעם דאזיקן שמעון גינצבורג מיט אײדישן דרוקער און פארלעגער, װאס האט אז1י געהײסן אק װאס האט געדרוקס ײדישע ב־כער אץ םאנטוא, װענעציע און סאנהויזן אין דער צײס *מישן 1598-1590. איז דאם אבער א טעות, םחםת רויםלינגען איז אויסן דעם ז ײ ד ן 6ונם דערםאנסן דרוקער, װאס האט געשםם אלס רײכססער ײדאין דײס)של*נד אץ װאס איז געשסארבן אץ 1586 א זקן פון 80 יאר. אינם פינקם 6ון פםערזעע װערן איבערנעגעבן א רײ סרטים װענן דעם דאזיקן עושר אץ עם שרײבס װעגן איס א1יך דער באוװםטער כיאני• קער ר׳ דוד גאנז (6רגל. 816 ז1)ז 1ז!ז[!:>815חס\¥/ און 11^\ ז 509 5װזט1חט8ט8 865 וז3ו1ש5ח1556^\ .ט ז• 351, װי אויך: .ט .ז(61ו1 זם8 .ו1ס065 זטב 896ז8611 .(172 .ק 1884 ת6ו1שת0ז״/—ח816ט51 .תזסזס