Literarishe bleter · 1926-07-16 · 115 (16.7.1926) · p. Seite 473

473 ליטערארישע בלעטער 115 .זא נ ז י ע ס די נןןװעלן טראגן דײטלעכע סימנים םון געזעלשאפטלעכע ענדערונגען, און ד>ן~ס סאציאלע און פאליטיש ע איז אין זײ אײנער פון די עיקר־עלעמענטן. דװינסקי״ איז אבער נישט קיין געזעלשאפטלעכער נןןװעליסט, מיט באשטיפטע סאציאלע ס ע נ < דענצן. להיפוך: דער מחבר אפאטעאזירט נישס די רעװאלוציע די געשילדערטע טיפן, זענען אוםר.יק, צעשרויפט. א דאנק זײער אימזיכערער לאגע, זײערע םפעציםישע לעבנס״בארינגונגען, און א דאנק די םארשידענע סיטואצי/ס, אין װעלכע עס שטעלט זײ אװעק דער גורל. דער מאטאר םון דער האנדלוגג איז בײ דװינסקין, סײ אין ״אין זאך״ און יס״ אין ,בײס נײטראלן פאס", װאס גײען ארײן אין דער זאמלונג, די דערװארטונג. די אומרויקע םעג פון דערװארטונג װעבן זיך ארײן אין די מחשבות פון די געשילדער• טע פענטשן. קײן קאלעקטױוע סצעגע געפינט מען נישט דא. דער אופרו דריקם זיך אויס אין א ײ ן פענטשן, װאס דורך אים רעדט די לאגע און פחד פון כלל. די רעװאלוציאנערן און די טיפן פון צאל און ברוידע (״בײם נײטראלך פאס־) זענען םארגעשטעלט מיט זײערע מענטשלעכע און ײדישע שװאכקײטן. אזוי *נעמס זיך אונטער דער רעװאלוציאנערער צאל ארויםצוהעלםן א רײכן ײדישן סוחר, װאם א פאליאקיא קא■ פיסאר האט קאנפיסקירמ זײן גאלדו אזוי אויך איז ״ברוידע נישט סיף דורכגענומען םיט זײן באלשעװיםטישער שליחות, און ער שענקט זײן אויםמערקזאפקײמ דער סביבה און דער עיקר דער שײנער דענטיסטקע. םארצװײפלוגג, װןןס דערגרײכט ביז װאנזין — נעמם ארום די ײדישע געםאלענע פרוי אין ״זרע אברהס״. דער מחבר שילדערט זי אין א שיבור־ניכמערן צושטאנד, װען זי דער• פילט זיך אונטער דער םשא פון אירע םיסטיקע סעג. דװינסקי איז א שילדערער. זײן דערצײלונג איז דורכגעטראכט, אמתדיק און נאטירלעך, םארםאגט געגוג האנדלונג. זי ציט אוגז ארײן אינם םאמע תוך פון דעם העלדס איבעררעבונגען , און אז ם׳דאכט זיך טײנמזןל: פיר לײענען נישט, נאר ה ע ר ן. אפטמאל רײםט איבער דער םחבר דעם ספור־הםעשה םיט אזא םיןיאפזא׳ן: ״די פינסטערניש פון דער נאכט האט אירע אויגן, בכל אופן גישט װײניקער שארפע, װי די אויגן פוןיליכטשטראלן: דורכדרינ־ גענדיקע, װײטזעענדיקע נזכט־אויגן. וײ ליגן אפשר אויף יענער זײט פון פארבן־ספעקטר, אבער םארן נאכט־זוכער לײכטן זײ מיט דער זע*קראםט אזוי גוט, װי פארן בלינדן די שפיץ םינגער". ת. דװינסקיס דערצײלערישע אײגנשאםט באשטײם אין דעם, װאס ער שאפט א װארעפע, הײמישע אטמאספער. זײן װענדן זיך דירעקם צום לעזער; דאס איבערםלעכסן די שילדערונגען םון שװער־דריקנדיקע סיטואציעס מיט א לײכטן, װיציקן פאלקס־װערטל; די פשוטע און הײםישע פארגלײכן פון םענסשן און סיטואציעס צו זאכן, װאס יעדערער פון אונז איז געװוינט צו סרעפן אויף טריט און שריט — דאס װירקט, אז די דערצײלונג װערט אונז נאענט. די שפראך איז א לײכטע און רירעװדיקע. בלויז דא און דארט כאפט זיך ארײן א האמעטנע פראזע אדער א שװערער רעטארישער אויםדרוק. אזוי, למשל, הײסט דער זופערדיקער ברען בײ דװינסקין: ״דער הײסער, תאוהדיקער קניפ אין באק פץ דער זון/ װאס איז, אגב, אויך לויטן זאץ־בוי נישם אין בעסטער ארדע• נונג (א קניפ אין באק פון דער זון אדער דער קניפ פון דער זון אין א באק?). ״...שזןטנס, קלעצערדיק־קורצע, קאליקע, שװאר צע, װיסאזשע, װי ריזיקע הזןלצקוילן, װעם זענעןבלויז ערטערװײז דורכגענאזלעכערט פיט קײלעכדיקע און םארלענגערסע גאלד־שטרײפן־. םארװאס ״קלעצערדיק־קורצע״ און תיכף ״װי ריזיקע האלצקוילן״ז אפשר באציען זיך די ״האלצקוילן״ אויף דער שװארצקײט, איז צו װאס ״ריזיקע״? און צי איז ״קלע־ צערדיקײט״ א סינןןניס פון ״קורצקײס׳? און הלמאי ״דורכגענאז• לעכערט־ז באדײט עס ״דורכגעלעכערטע״? ערטערװײז באגעגענען מיר אויך עטימילאגישע םעלערן: ״מיר ז ע נ ע ן אװעקגעשפרײזט׳ אדער ״װײניק שארםערע׳ (אנשמאט• װײניקער שארםע). ת. דװינםקים בוך נןןװעלן איז א זאמלוגג פון זײער־געלונ• גענע שילדערונגען, אויפגעכאפם פיט אן אםענעם אויג און לעבען דיק דערצײלט• ״ א• מארק ר ע צ ע ב. קעלערמאן - אידיעם, ײדיש: מ. דזיאלאװסקי, פארלאג ש. גאלדםארב, װארשע 1925, 8(5 ז. קעלןדםאנם ראםאן ״דןר נאר׳ (״דעד טןןד*), ידאס איז א:ן רער ״דישןר אלננןרזןציננ נערארן א .אלדיאט״, אלז נןשריפן אונשע־ רןר השםעה םון דאםםאיןװםקלם ננאריטםן ראםאן ״אלדיאםי. די דאזיקן השםעה לאזם זיך םע־קן נלשט נאד אין דןר פינור םוגם ״נאר־, נאר אװך א־ן די אנדןדן הויםט־פלגיק פונם דאםאן• אבער -• פלייך ז-ל זןנןן *לע א־ױםנןקוםען ביי קןלערםאנןן, םןםטנדלק זיי אטללו נישם םלט דאסםא״עװםקים םאם. *נדע־ן פןרזאנן;, װי דל קריינ־ קן םוזאנא, א-ער םוזאנאם פאטןר, דער װילדןר לערע■־, זענןן נישט שלןכט טא־טראכט אין אמםגעפ־רט, וןבןר ז״ װערן םא־שלוננןן אין קןלערסאנם *װ״ גרעםטן חםדונות: אין ז״ן נרענעצלאזןר םענטלםןנ- טאלק־ט און ז״ן נ־ענןבלאזן װעדטער-פלום. אבער בונל״ך םיט די נרויםן חם־ונות האם דאם דיוייקן ביך >.ױך אײן נרױםע טעלד.: גןדאנקען־ר״כקים. צם בעםטן איז אויםגן• ־ריקט די טא־שטןנדנלש פאר דןר נליןר נשםה שק דער טאדןרנער ־ןלט, װאם האט נאך נישט נןפינןן קײן תלקו;. .האט םןן שױן נעט- ־אכט װענן די נ״ןםטן שאעוננע;, װאם דןר טןנםש הןוט דןרפינדן? שון אונזןרע פלדער, דל בדױזנדיקן טאשלנען, — די פענטשלןכע נע• -,ירן אלן א״זן? װי ר״ך דאם םאכט, װי ש״ן■ —-.טןן האם בלולז נןםיאבט או־בערפלעכלעך פון די ז*כ;.. פו; דןר שװןרקיט, װאם איז אויף דער ערד. — אבןר םין רוים פין דער װןלם, פין ול שטןרן, פון דער םודותדלק״ט, װאם שטירט זלך פון א״ן װןזן בװישן אנדןרן?...* א. א. װ. װןן אונזןרע פארלאגן װאלטן *רבןטן םיט א באשטיםטן פלאן םלט א נעװיםןר קדאפט שםארוננ, װאלט םןן נןפלנען װיכםיקןרע נן טןרן און נײטיקערע ביכער אװף אלבערזןצן פארן ארעםען ״דישן איבערזע*ונגם-םארק. אבןר, אז ם׳האט ןם שולן יא אלבע״נןזןצם, א־ז איז א שאד, װאס ז־ האט אזא פנים. רי איבערזןצונג איז גןםאבם נראד פונם ד״םשן ארינינאל, און ראם אלז נראד איר אוםנליק. א כך נראבע פןלןרן װאלטן אופכןנלעך נןװען, װען זל װאלט גןםאכט נןװארן פון אן אנדןר שפ־אך. לכשל: .ער טאוםעלט־ (ןר װאקלם ויך, ןר פאלט פון דל פיםו װןרט איבןר• זעצט: ״ןד טוםלט*, ״די װיעזן אלם פארגןרטכןןי א אםגןבויככן לאנ קע פארן שטופ) װןרט ״דאם של״בל פארן נערשנדל״, (םא־נןרפכען - שארן נןרטנרל). ״װי איזט ם״ן הןרץ״ ה״םט ״װו אלו םלן הא־ץ־• .אונד ־ןר קאן עם יא שערשטעהן*? װעדט ,און װןר קןן עס ׳א פארשכ״ן• ואיבןרנענוטןן שון ד״טש בלט האק און •אק..) ,ןם (דאם הארץן פראהלאקם■ ועם ױבלם) װערט איבןרזןבט: ״ןשןם וניט אלם אזוי ז־יללןך*. (לאקןן, ה״םט ציןן, םראה — שר״לעך, אױ דאם קלארי• פראהלאקט — פר״לעך ציעןו. הױת ב, קןלןדםאנם בוך האט הןכןר 500 ז״םן (און אלץ, ־ידון, אין ד״טש), קען םןן זיך פארשטןלן, װל נןרלכם די איבן־זן- .־וננ איז םיט גר״ק.. ,װאדה״ם*, א״רהים*, פ״נליננ״. .שליס*. — עם דוכט זיך. אז שם*ד נ״ש אולף אונז. און דער דשון) און דן־ םשיל 1 .איר ־ןט דאך ק״ן שקרות נישם םאכן•?קין שװלנדלןןי .יןדער זאגם עשןס אנדערש.. ז״ פארםישלען זלך ק״נןר נישם גל״ך אוים•... א א.װ אױף אזןלכן בלכןר שםןלט םען זלך באל״טן אש אין װלצנבלע־ .״ער, ב״ אונז אבןר איז עם א םבת-םדינה, שון װעלבןר ם׳קאן זלך ״שש אדםה״לן■ העכןר 500 נרױסע ז״םלו װײ צו אונזןרן זלנד■■■ י• ראפאפארט ת. דװינסקיס נןןװעלן ־ בוך ״זרע אברהם״, ריגע, םארלאג ״פארן םןןלק׳, 1926. ת. דװינסקי שילדערט אין זײנע נאװעלן די ספעציםישע דער• סײנונגען אינם לעב; פון דער ײדישער ױגנט אין ל ע ט ל א נ ד, ארט בײ דער רוסישער גרענעץ, און דעם נײעם מין שאכער• יאכער פון די דןןרסיקע ײדישע קלײנהענדלער און שםוגלערם :'<ין די לעצטע םלחםה־יארן,