Literarishe bleter · 1926-07-16 · 115 (16.7.1926) · p. Seite 464

115 זא ליטערארישע בלעטער 464 סארהעלםנישםעםיקײםן- אלבער #לץ אין אינער #לעם ס#עעוזזנט ער זיך אז1י דזןס טעשל קןןרסן פין זײנע סארשריגענ* איזןר׳ *#מאלענע םעג אין ס׳גליסשם זיך אלם *לע װײלע נישס• זעענדיק אר1יס פין זײנע הענס איינס נןןכן *נדערן - — 8 ,פין נענסן גייז מןזרגן*! — א ,פזן נענסן גיז םארגן*! אז1י איז דאם זײן ססיל. אזוי װ*רן 6אר אים פארשי■ דענע אניעקסן אזיס אגיעקםן ,אן אין םאר זיך׳ נןר שםעלגן זיך אלנער אין פארשידענע א1יסשםראלונג;ן סון םשה נאדיר. — דא איז ער בײ זיך — אינדערהײם. — בײ ז ך — אין ערגעץ נישם. דער טרויערלקער מידער דרעםלדיקער עיעראט — סיס ׳ א• םרויעריק־קלוגן שםײכל זײבער די אלע באשטיםטקײסן און \ פארפירער צי פארפירטער נ ח מ ז מ ײ ז י ל לעססערער, ייאס כרעט א1*ף אלדי הײליקײטן י.זן אם גא.־—װי א נאיזו קיגד, װאם פענסעט זיך און 6ארװיגט זיך אלײן םיט זיסע קינדער־לידלעך אזן מיט נישםיקע קינדישע שפילעבלעך. אס דעם געםיש, אס די פארװירעניש האס ליב משה נאדיר. רער געםיש אזן םישםאש באסרוכסערס אים שםענדיק. אין דעם נעדאנקען־געוױרבל בליצם אויף זײן דיכםעריש װעזן און עס װאכס א1יף זײן שעטערישער גײםס. םשה נאדיר שסילס ויך אלײן זײער גערן. אפטםאל װײסן םיר אלײן נישס, װו ענדיקם זיך ערנםס אין װו ה1יבם זיך אן זײן לײכסזץ. םיר גיבן זיך אינער אין די ש1יסן 6ון וײנע ,פל&פלענישן*, לאזן זיך װיגן און פארװיגן, ביז לס1ף םיר כאפן זיך א1יף אזן דערשרעקן זיך: פײנס ער עס ערנסס, אדער ם׳איז נאר א נײזװיליקער אנשםעל, בלוםיקם ער באםת, אדער ער שסאסס און כיכיקעס גאר• אבער פשה נאדיר אליץ קלערם אלץ אייף: אז1י פיל אפנהארביקיים, גוספוםיקײט, אין זײן אוםברתםנ1תדיקער בײזקײם. אז1י םיל אפתדיקע, הארצדי,ע נאסירלעכקײם אין זײן איםנג■ םירלעכקײם, אז1י סיל פשםות-אין זײן פאזע, אז1י ם ל גראר• לי.יקײט—אין זײן זיגזאגן׳װעג, אזוי פיל ממיםות — אין זײנע ,שםד״שסיק*. אפםמאל ציט א1יף זיך םשה נאדיר אר1יף בפױן ד;ס ח1זק־םיצל, פארבם אן זײן פנים אין לצעװעס. אבער ם׳דארף נישט םײנען, אז ס׳א־ז סתםיאו1י. יעדער ח1וק־שפיז אץ דעם צױײםן טרעפש פריער 6ון אלץ אים אליין. און דערפאר פאר■ גינען פיר אים פין 8ולן הארצן די ,שפילערײען*. ער אלײן נעמם :יך שטענדיק אין קונע ארײן. שםענדיק האס םשה גאדיר געקעםפם םים נתם ליסערא• םור׳ ארויסגעטראשן קעגן ליםערארישקײם, קעגן 6עסס אנגענו■ םענע פארםען און םראדיביעס. אבער אז1י םירס זיך ש1ין דאם בידנע םזל 6ון אונזער לעבן: ער, םשה נאדיר אל״ן איז גע• װארן א שטיק נוסח, א עסיק םראדיציע. פאראן ש1ין א םשה נאדירינוסח. װעלכן ער אלײן... םוז נעבעך באקעםםן. *ןי אס דער געראנגל 6ין משה נאדירן דעם פ ע נ ם ש םים םשה נאדירן דעם ליסעראטאר איז א1יך א 6ײנער שםיל און םריער פאר אלץ םאר םשה נאדירן אלײן■ פשה נאדיר אלײן איז דאס שענסטע, ארינינעלםםע װערק, װאס םשה נאדיר האם געשאסן. נישם אוםזיסס שרײבס איצס םשה נאדיר א בוך ,פערציק יאר םיס םשה נאדירן*. םשרי נאדיר אלײן איז א אינטערעסאנס קינסס-װער^-דאס װערם נלײך בײ דער ערשסער באגעגעניש קלאר. נישם קײן דיכסער אםארםירער, גאר אלײן ,נע*נ בעך* א םארפירסער - דורך מ ש ה נאדיר. משה נאדירס װערק זענען װי א לאבירינט. אז1י 6יל װעגן אץ אוםװעגן. אש גאר ליכסיקע, אםענע, פארשטענדלעכע, און באלר — סונקעלע, פארדרײםע, פארפלאנםערנדיקע. אט— קינריש׳לײכטנדיקע, הארציק־תםיםותדיקע פאסױון-געדאנקען, און גלײך—כסורנע, כיכיקישע, טײױלשע. װען םען קאן םשה נאדירן בל1יז םון זיױע װערק, ב1יעס םען נישס װילנדיק כלערלײ השערית און סעאריעס װעגן אים און װענן זײן שאפן. װאם םער םען לײענט אים, אלץ םער דערװעקן ויך סראגן אין װידעראנאנדן אין ר.ם זיגזאנן־אין• פלאנם;ר.װענ 8ון רעם אריגינעלסשן םשונה־װילזץ ײדישן דענ• קדר־נישם-דענקער, דיכשער־גישם־דיכםער, םעליעםאגיםם׳נישט• 6עלי,.אניםס םשה נאדיר. עפעם אזא מין לײכסזיניק-געפערלע• כער ש&יל־םלאנכער םון נעכסנס און מארגנס, 6ון אנהײבן און ס1םן, ערנסס און שפ לעריי, ב סול און פיעסעט, תמימות און עיםר., קדושה און ח1ל, סענשימענסאלישקײם און ברוטאלישקײם, גלעטן און ששעכן, געלעכטער און שרערן, שיפרות און ניכםער• קיים און װער װיים נאך װלפילערליי סתיר1ת און היפוכים, װעלכע פלאנסערן זיך בײ איט א־ן די װערק, דרײען און 6אידרײען זיך• עס פארדריסם אםםםאל דער בכױנריקער ביטול־שפיל םיס קאנאנען, סיס הײליקייטן, כים אנגענוםענע אםתן און פערזענ• לעכקײטן. עס רודערס א1יף דער להכעים ח1זקל 6ון זיך אלײן, םין אײנענע נאענסע, פון ארוםיקע. און פיל האם םען דעריבער 6ארענט6ערס ם־ם פאזע, פיט אנשטעל, םים נעקינצלסקײס, םים געםאכסער און אר1יפגעצ1יגענער הפקרית. אבער גענוג נאר די ערשםע באגעגעניש םים םשה נאדירן גו6א, און םיל, פיל װערס קלאר און א1י8געקל<רם. םשה נאדיר אלײן פארששייט די אלע תיקוס. ער פראלס א1יף סיר און םייןר אץ זײן שא6ן. זײנע װערק זענען ער אליין. םשה נאדיר איז נישט בל1יז פאר6ירער, נאר אלײן א1יך דער פארפירםער. ער פלאנ• טערס נישם םאר אנדערע. נאר װערם אלײן אן אייפהער גע• פלאנסערט אין זײנע אייגענע שםראלן׳שאסנס. הינטער יעדן .פעליעסאנדל׳ ל גס פארבארגן א לעבעדיק, צאפלדיק װעזן םיט א םעננע קולםור, װיסן, לעבנס־פילאזאפיע און שארםע אינסויציע. א אולסרא־םארערנער םענסש, װאס קוקם מים צו.א6ענע, צו-ליכסיקע, צ ו־קלארע א1יגן א1יף אלץ און אלעםען. ער א־ז אז1י שסארק באהאװנס און אויסגעקאכם אין די אלע ל י כ ס און ש א ס ן, ש װ א ר ץ אץ ר א ז, ם ו פ א ה און קדושה, םון א1יסערלעכע גארער װעלם־דערשיינונגען און םון די אםתע איניקססע הארץ־ציטערניש;. און שפילט זיך מיס זײ, צערסלם זיך, און פלוצים—סום זיך װי א דרײ, א קער, און ער ח1זקם ש1ין און לעסםערם. אט איז ער דער אכזר, דער