Literarishe bleter · 1926-07-09 · 114 (9.7.1926) · p. Seite 455

455 ליסערארישע בלעטער 114 זא א. ליטװאהס - ״װאס גערועך (עשױדן און זברונות) ##רלאנ 2. קלןזנקיז, װיו־שע 1926, 292 ז טחנר, איז - די י*זײ*נעת6עגן .עםיזדן• זײנע, מעלכע קלענן ױך בלל נישש זו ויינן זכרעית 6ארײאם ה?ש דער םחבר בא־ קרוינם מיטן נזןםען .עשױרן* מער ארער װײניקןר אינשערע־ סאנשע ארםיקלען װענן 6ארשידענע *ראבלעםען פון דער יידישער ארבעמער־באװענוננ, װעלצע ה$נן ביז הײגשיקן טאנ נישש 6אר־ לזץין זײער אקםועלישקײם (מי לםשל, די װירקיננ 6ון דער ײד. ארבעטער־באװענוננ אויז דער אנטװיקלוננ 6ון דעם םאדער־ נער ײרישער קולשור, די אי־סנעשטראצענע אינטערנאזניאנאליסטישע טענדענין 6ון דער ײד. איבעטער־באװעגוננ, איר אנםי־רעליגיע־ זער צאראקטער א. אז. װ.),—דוןם קןןנען םיר נישט וױס;. טיר מײםן אבער גאנ׳ן באשטיםם, אז די עטױדן װעלצע זענען נאר 6ון אן אנרער שניט, 6ון אן אנרער אינהאלש און סםיל, זע־ שםער, נאר די גאנזוקײט 6וך שטיםוננ און אײנדרוק, װאם דער לעזער טראנש ארוים 6ק די זצרוניח שון םחבר די עטױדן לזןןזן זין בשום או6ן נישש אײנשפאנען אין אײן װאגן טיט רי זגרונית, און ס׳װאלט ג׳לעבן געװען נאינישט קױם, װען אנשםאם די עםױרן װאלם ךעײ םחבר אונז ליבערשש גענענז נאך אביםל 6ון זײנע רײכע םעםוארן. דער געראשנסטער 6ון די עטױרן איז דער עטױי ױענן אהרן ױ:רעלע,װישש (ז. 3—54). רורך אקריטישן אנאליז 6ון די שריפטיעצע אין םינדלעכע מאםעדיאלן װענן דעם דאזיקן לעגענדאין ײדישן רעװאלוזניאנער קוםט רער םחגר זיו אן אכיעק־ טיװעי און אלזײטיקער באלײכםונג פון זײן פערזענלעצקײמ. פאר דער ײרישער א־בעטער־בא־ועגיננ איז אהין זונדעלעװיםש בםעט א פרעהיםשארישע דערשײנונג, ם׳איז דעריבער א ריצטיקער אין היסכאדיש־טאקםישער שריט םנד דעס םחנר, װאם האט די טאנא- ניאפיע װעגן זונרעלעװיטשן אװעקגעשטעלט װי א ארײנ6יר זי זײן ביך פון זציונות װעגן דער ײרישער ארבעטער־באװעגיננ. מ. ז-ב פארלאג ב. קלעצהין זלמן רײזען לעקסיקאז םין דעי ײדישער ליטעראטור, פרעםע אין פילאלאגיע העכער 700 ניאגר68יש־ביבליאגראפיש.קרי. טישע ארםיקלען איגנער יידישע שרי6סשסע. לער, זשירנאליסםן, פילאלאגן, פארטײ־פירער. דאס אײנביקע האגטבוך איבער אלע ענינים פון ײדיש 6אר יעק ײדישן לעזער, ליטערא־ סור־היםטאריקער, שפראך־פארשער, זשורנא־ — ליםם, לערער און קולסור־טוער. — (אותױת א—י׳ 1288 עמרדינמ, מיט 255 ביל־־^דער אץ טעקסט שײן נעדרוקס. אייף גוטן פאפיר. אין פראכס־באנד• פרײז 8י גילדן-פארטןן 1 גרלדי. אדרןם: 86 סחב65_1 ,סװשספזס^ץ ,חס1:)16א .8 פאר נעלט: פ. ק. א. 9858. א. ליטװאק האט א םך װאם זױ דקרעײלן װעגן דעם, ,װאם ם׳איז נײװען• אק דער ײרישער ארנעטןןר־באװענונג. ער יזלײן איז ארײנגעטראשען אין דער ײד• ארבעםער־באװענונג אין ־ענעם ניױעם 6ריםארנן, װעלצעד האם ז־ך 6ארנוםןן אויף דער ־ר. ארנעטער־נאם, נאך אײדעי דער .בינד״ איז געקוטען אױף ־ער זעלט, עי האט •זיך, *זוי זנו זאגן, געשטעלט ראװענען טיטן ערשסן םנין 6ון די ײדישע ארבןטער־טיןר, װןלצזן האבן שפעטער (אץ יאר 1897) געגיינדט דעם .נינד״. .דאם איי נעװען העצער מיט 30 יאר זװריק, דערזוײלש יער םחנר, פםח־זײט. איך בין נאך דזןםאלט געװען א האל־ כער ישיבה־כחי־, א האלנער אפיקורס׳ (םײן ערשטער שריט ז, 54). אין יענער זוײט האם א, ליטװאק געמאצט וין .ערשםן שײט*. ער האם אננעשריבן א פראקלאםאזויע קןנן דער עק־ ספלואםאזייע פון די א־נעטןך אין די װילנער םזוה־בןקערײען׳ װאם זינען אײםנעריםן און 6א־שװא־זוט נעװארן זװלינ רי אומ־ םענשלעצע ארנעט־באדיננזננען. ער האש נאך ראן א6ילז נים נעװוםט נעטי דעם םיטש 6ון די װערטעי ״פראקלאםאדיע״, .עקםפלואשאדיע*, אנער זין .דעטל* (װי ער האט ראן א נאטען נענענן זין פ־אקלאםאדיע), איבערנעשרינן םיט .םיחר־אותיית״ און 6ו:אנדערנעקלעפט א־ן א 6רײשאנ־דןנאצטם אין די װילנער שילן, האש נעשאכט א נעהעריקן רושם, און דעם םדברס נאשען איז גליך דערנאנגען דו די אנ6ירער 6ון ח וױלנעי יחשע ארבעטער־קריזלעך םין יענער דײמ. 6ון דאן אן האם ויך א. ליטװאק באהע6ט םיט דער ירישער ארבעטער־נאװענוננ, םיט װעלכער ער האט דך נעעל־ טערט, ניט א6ילו אין עישר, פאיקקרם אץ היננער און נייט. (6ארנ. זינע זכרונוח װענן ,די 6ינםטערע יארן״, נאזונדער ז*ז 250—255), דער6אר אנער ב6ירוש אלן בכוד. דער ״האל־ כעי יש־בה־בחור און האלבער ,'אפיקורס״ איז געװאקםן דוזאםען םיט רער ארבעםע־־נאװענוננ און זיצה־געװען דו םארנעםען אן אדט דװ־שן אירע װארט־6־רער. מיר װײםן נישם, די בי אינז וײנען נאךפארבליבן א םו איבעטער־םוער, װעלצע זאלן זין אוױ אויםגעבונדן םים דער יחשער ארנעטער־נאװעטננ, אזיי אײסנעקא3ט סיט אלע אירע פ־אנלעטען און אננעװעטאנםע 6ראגן, װי א. ליםװאק, װעלצער א־ז ני זץ רײצן זפחן באטת א לעבעריקער קװאל 6ון זכרונוח א־ן װען דער םחנר זאל אונז װעלן רערדילן אין א ציאנאלאנישן סדר אל׳ן, װאם ער האט 6אד די עטלעכע און דרים־נ יאי די־צגעםאצם ט י ם און א ר ו ם דער יד. איבעטער־באװעטגנ, ױאלט םען װירקלעך נעטעגט אוי6שםעלן מײל און אױעץ. אין דעם 6ארליננק בוך האש אבער דער םחבר דאם ניט נעװאלם פון, ער האט ארויסגעטמען 6ון זין איזערנער זצױטח־קאםע נאי אײנדעלע עפייאדן, װאם געהערן דו פארשירענע עפאצן £ין דער געש־צטע 6ון דער ײד. איבעטןר־באתענוננ. אזוי װ• א־עי דער םחבר האם 6ארששאנען אױסדוקלײבען אזעלצע עפ־־ 'יליח׳ ײאש יײנען ײיח 6אר זיך זײער אינטערעםאנט, אין אזײ אונטער דער פען 6ינם םחבר שטיען־ אויף תחית־הםתןם לאננ־ א־נעלעבטע עפאזצן מיט זיערע 6ארגײםישע באנריפן׳ םנהנים אין ז־טן׳ — לינם זיך דאם אל׳ן םיט א שפאנענדן אינטערעם אין ם׳קאן םיט א רייקן נעװיםן זאנן ״רינו״. װאם ם׳קאן אבעד גשים או6ן נישט םוחל וין דעם