Literarishe bleter · 1926-07-02 · 113 (2.7.1926) · p. Seite 441

441 ליטערארישע בלעטער 13 ז .זא פונם ײדישז שול-וועזז איז פוילז דערזעלבער רעפעראט איז אויך געלײענט געװארן אין װילנע פאר דער דארטיקער לערערשאסט. דער רעםעראט האט ארויםגערופן גרוים אינטערעס אין האט ארײנגעברענגט א סך אפפרישונג, געװעקט צו נײע עקספערימענטן אין דער ײדישער שול. דעלעגאציע פײ ײה שול ־ועזן בײם בילדונגכ מ^יכטער דאנערשטאג, דעם 24 ױני, האט דעם בילדונג־מיניסטער, פראם. מיקאלאװסקי פאמארםקי באזוכט א לאנד-דעלעגאציע פון ײדישן שול-װעזן. די דעלעגאציע האט באקענס דעם מיניסטער מיט די סאדעתנגען פון דער י. ש. א. אלם רעזולטאט םון דעם גענויעם דמועס האם דער מיניסטער צוגעזאגט אפצורוםן דעם רעאקציאנערן צירק:לאר פון געװ. בילדוגג־מיניםםער, סטאניסלאװ גראבסקי און דעלעגירן אן עקזאמעניר׳קאמ־סיע צו די עקזאמענס אין װילנער גימנאזיע. די עקזאמענס װעלן סארקומען אין דער ײדישער שפראך און גיבן דאס רעכמ ארײנצושרעסן אין אוני• װערזיטעט. פװ דעי־ אםימילאציע־שול צו דער ײדישער פאלקם־שול עם האט זיך אנגעהײבן צװישן די עלטערן פון די קינדער, װאס לערנעןיזיך אין' די אזוי־גערופענע ״פאװשעכנע״ שולן, א באויעגונג פאר דער ײדישער פאלקס׳שול. דער ערשטער בולטער סימן פין דער דאזיקער באװעגונג איז געװען דאס, װאם סון די 31 הױפט־אפיעקונעס פון די װארשעװער ״פאװשעכנע״ שולן האבן זיך 16 דעצידירט אנצוהויבן אײף די אײגענע הענט אן אקציעיצו פארי־אנדלען די ״פאװשעכנע״ שול אין א שול מיט דער ײדישער אונטערריכט-שפראך. די אפיעקונעס בשותפות מיט דער ײדישער שול-ארגאניזאציע זענען צוגעטראטן אי־נצוארדנען א רײ םארזאמ לונגען פון די עלטערן עס זענען שוין דא״ידיעות, אז דיזעלבע באװעגוננ מיט דיזעלביקע צילן הויבט זיך* אן אין א רײע שטעט םון דער פראװינץ. דאם סױכם־ביך די י. ש. א. גרײט צו א סױפ־בוך. דארט װעלן דורכגײן די בעסטע ארײםלאז־ארבעטן םון אלע שולןיאין פוילן. דאס װעט זײן אן אמתער אוצר םון קינדער־שאפונגען. דאס ערשטע מאל װערט געמאכט אזא פרװו צו זאמלען דאס בעסטע, װאס די קינדער האבן געשאפן אין משך פץ שול יאר און בפרט צום* סיום. דאס בוך װעט דעריבער האבן א װיםנשאפטלעכן װערט סארן פארשער פון קינדער־פםיכאלאגיע און װעט גלײכצײטיק אפשפיגלען* דאס לעבן םון דער ײדישער שול. די פאללטישע אקציע פין י. ש. א• די פאליטישע אקציע םון י. ש. א. איז צעװאקסן און אי• בערגעשטיגן' אלע דערװארטונגען. סון הונדערסער שטעט האט דאס בילדונג-מיניסטערױם שוין באקומען טעלעגראסישע ידיעות םיט םאדעתנגען צו געבן רעכט. סובסידיעס די ײדישע שולן. אין די כאםףםארזאמלונגען, װאס םאדערן א ײדישע מלוכה־שול הןןבן שוין ביז יעצס אנטײל־גענומען בײ 60 טויזנט םענטשן. ס׳האבן זיך אפגערוםן אלע דעמאקראטישע ש־כטן םון ײדישן פאלק. בכלל גײט די אקציע אין א געהויבענער שטימונג, װאס װײזט, אז .די ײדישע שול איז געױארן ױירקלעך א לעבנס באדערםעניש פון די ברײסםטע מאסן. לובלינער ראיאףקאנפערענץ זונסןנ, דעם 20־סן ױני, איז אין לובלין ^רגעקיםען א ראיןן-קןןגפערענץ פין אלע ןןרםיקע?פסײלוננען 6ון י. ש. 9• און קולםור־געזעלשאםסן סון לובלינער ראיאן. ם׳איז באשלןןסן געװארן צו שאפן א ראיאן-צענטר. די קן)נפערענץ האס אייך אנגענוםען פאריסיש־געזעלשאםםלענע רעזאאציעס װעגן דער ײדישער שיל. אין דער קאנםערענץ האנן זיך נאםײליקס 15 שסעש און 50 דעלעגאםן. די י. ש. א• האם רעפרעזענטירם ח׳ ש. םענדעלסאן. די רײזען־פײערונג אין די ײדיש־װעלטלעכע שולן די שול־ארגאניזאציע האט צושיקט א צירקולאר אין אלע שולן װעגן דעם, אז דינסטאג, דעם 15.טן ה. ח. איז דערקלערט אלם רײזען-טאג אין די שולען. די לםודים דארםן איבערגעױיכן װערן, און דיילערער זאלן אלע קינדער דערצײלן װעגן לעבן און שאפן םון ױבילאר. אין באזונדערע קלאסן זאלן די לערער ל־יענע; םיט די תלמידים רײזענס נאװעלן און לידעי־. ס׳איז אויך ארויס; געגעבן,געװארן א באזונדעריבלעכל װעגן רײזענען. פון א רײ שטעט האט די י. ש. א. שוין באקומען ידיעית װעגן די פײערוננען. זײ זענען דורכגעגאנגען ביט גרויס באגײס־ טערונג. די קינדער האבן זיך הארציק געםר״ט מיט דעם נאנטן, פאלקסטימלעכן דיכטער. די בלעטלעך האט מען גתפנװײז געלײענט און קאמענטירם. א םך עלטערע קלאסן האבן איבערגעשיקט רירנדע בריװעלעך צום דיכטער אין אמעריקע. אויף אפשוטן קינדערישן אוםן האבן זײ אויםגעדריקט זײערע נעפילן פאר א. רײזענען און אים געדאנקט פאר דעם, װאס ער האט זײ געשענקט מיט זײנע נאװעלן און פאר די פרײד,*װאס זײ האבן געהאס, זינגענדיק מיטן כאר זײנע לידער. דער שלוס פון שרל־יאר אין די ײדישע שילן הײ־יאר איז אין אלע שולן םארגעקומען דאס ענדיקן דאס שול-יאר באלײט מיט גרויסע קינדעספארשטעלונגען און םאלקס׳ םארזאמלונגען. אץ צוזאםענהאנג מיט דער יעצטיקער שול־אקציע איז נויטיק געװעזן דורכצוםירן א לעבעדיקע, איבערצײגנדע קאמ- פאניע לטובת די שולן. און װירקלעך האבן די םארשסעלונגען (לובלץ, לאדז, ביאליסטאק. טריסק, שעדלעץ א אז. װ. א. אז. װ.) ארויסגערופן באגײסטערונג בײ די עלטערן און בײ אלע פרײנד פון דער ײדישער שפראך און שול. אויף די ימים־טובים האט מען בולט געזען די רעזולטאטן פון דער ארבעט אין דער שול. די קינדער״שפילן, אינסצעניזאציע, ריטמיק, טענץ, גימנאכטיק, כאר. דעקלאמאציעס, רעציטאציעס האבן געגעבן א הערלעך בילד װ*עגן דער פילפארביקער ארבעט, װעלכע װערט געפירט. נישט קוקנדיק אויף די ביטערע באדינגונגען, אין װעלכע ס׳קומט אוים דער לע• רערשאפט צו ארבעטן. אין װארשע איז חוץ די באזונדערע פאר• שטעלונגען, װאס ס׳האבן ארגאניזירט עטלעכע שולן, פארגעקומען שבת, דעם 26 ױני, *אן אלגעמײנע פארשטעלונג םון אלע שולען צוזאםען. אויסשטעלונגען פון קינדער־שאפונגען אין צוזאמענהאנג מיטן סױם פון לערניאר זענען געעםנט געװארן אין א רײ שולן לאקאלע אויסשטעלונגען פון די קינדער• שאפוננען פון פארלאפענעם יןןר. אויף די אויסשטעלונגען איז באמת צונויםגעזאמלט געװארן אשלל םון םאטעריאלן םוןזעלבסט• שטענדיקער קינדעתיצירה סײ פון שריםט און סײ פון םאלערײ, םײ םון נאטור־םארשונג און סײ םון מאטעמאטיק, םון םארשידע• נער שאםנדיקער םלאכה א. אז. װ. עס זעגען דא אויסערגעװײנ• לעך אינטערעםאנטע עקספאנאטן םון הונדערטער קינדער. װו־נישט■ װו קוקט אראפ פון א װאנט אן ארבעט םון א קוםעפדיקן קינסטלער, אמאלער, א נאטור־םארשער. באזונדער אינטערעסאנס זענען די לעבעדיקע אילוסטראציעס צו םארשידענע װערק םון פרץ, שלום• עליכם, שלום אש א. אנד. ײדישע קינהטלער, װעלכע זענען בני• בית אין דער ײדיש־װעלסלעכער פאלקס־שול צװישן די שריםט, לעכע עקספאנאטן זענען דא זײער אינטערעסאנטע זאםלונגען םון גלײכװערטלעך, שפריכװערטער, םשלים און מעשהלעך, װעלכע זענען קאלעקטױו געזאםלס געװארן פון גאנצע שוליקלאסן. אין װארשע *זענען אםן צװײ אויסשטעלונגען,—אײנע אין דער םאלקס• שול אױף מילע' 61 און די צװײטע —קארמעליצקע 29. רעפעראטז פאר־ײדישע לערער װעגן דײטשן שול־װעזן נאך זײן קומען םון דײטשלאנד האט ח׳ ש קאזשדאן געהאלטן פאר דער װארשעװער לערערשאפט 2 רעפעראטן װעגן די נײע שטרעמונגען אין דײששן שול־װעזן און אויך איבערגעבן די פפרזדנלעכע אײנדרוקן פונם באזיב; די