Literarishe bleter · 1926-06-11 · 110 (11.6.1926) · p. [Seite]

פרײז ס5*גר$שז >4 110 ^/7ל/סנ/בדנ/ב//נ/בנ/נבבנ( בעד ל&ברנ/נ/בנן/נ^/בבנ $((7/עסט ^/7ל/סנ/ברננ/ב//נ/בנ^בבנ/בעד ל״נ/ברנ/נ/בנן/ב/נ/בנ $((7/װסט כ-ארל־^אג ב. קלעצקין, װארשע ס פרײטיין 11 ױני 1926 ־ םט, פשיבישעװס׳הי און זײבע זכד1ב1ת ד׳ר י ע ה ב ש א צ ק י נ י ו * י א ר ק האבן זײנע זכרונות אן אלגעמײנע באדײטונג. פשיבישעווסקי איז אין די זכרונות א שילדערער פון אן עפאכע. זיך לאזט ער אין שאטן. די עפאכע, װעלכע װערט אין די זכרונות געשילדערט, דאס איז די .םיען דע סיעקל״ עפאכע— דער סוף םון דעם 19-טן עזרהונדערט; דאס איז די צײט פון דער אזוי־גערופענער ״מאדערנע". אין דעם סאציאלן לעבן א רעװיזיע פון סאציאליזם, א״גנ־ מלעך פון םארקסיזם; אין דער ליטעראטור קערט כען זיך אפ פון דעם גאטןןאליזם, פון דעם קולט צו מאלן די װירקלעכקײט: אין דער פלאססיק-קאמף קעגן אקאדעםישער מאלערײ און סקולפטור— מען שטרעבט צום אימפרעסיאניזם און סימבאליזם, זײער א שטורמ■ דיקע עפאכע. א שנעלע, א בלדציקע, עס שװימען ארויס ״גדולים״ און זײ װערן פונקט אזוי שנעל דעמראניזירט, װי שנעל מען האט זײ געקרוינט. פשיבישעװסקי, דער פאליאק מיט ־ דעם דײטשן קולטור• אינםטינקט אין זיך, שטודירט מעדיצין אין בערלין. נישט זײענ• דיק קײן איבערצײגטער םארקםיםט, איז ער אסאציאליסט. ער רעדאגירט אפוילישע ארבעטער־צײטונג סאר די מײנערס אין שלעזיען; אין דערזעלבער צײט איז ער מער פאראינטעריסירט אין עניניס, װעלכע האבן א שײכות מיט אינדיװידועלע פראבלעסען. ער איז אן אויסגעשפראכענער שטירנעריסט; ער איז אײנער פון די ערשטע, װעלכע האבן אפגעשאצט ניטשעס ״זאראטוססרא״ — די פילאזאםיע םון דער שטארקער פערזענלעכקײט. זײן נשםה ציט אים אין אן אנדער װעלט. ער איז פול םיט מוזיק. זײנע נערװן זענען די אײדלםטע סטרונעס, אויף װעל כע עס שפילט אויס זײנע טרויעריקע פרעלױדן דער טיפסטער צװישן די םוזיקאלישע זשעגיען, םרידריך שאפען. םאר קאלעקסיװע מעשים האט ער קײן חוש נישט. פאר אים איז דאס װיכמיקםטע די פערזענלעכקײט, און אין דער פער־ זענלעכקײט איז םאר אים דאס שנארקסטע און טיפסטע די בענק־ שאםט נאך ליבע און טויט. עראםיק און מעטאסיזיק. װאגנערס .טריסטאן און איזאלדע־ איז דער קערן םון זײנע םילאזאסיש-קינסטלערישע בענקשאסטן און שטרעבונגען. פו^ מוזיק נעמט דער שעםערישער קװאל פון פשיבישעװסקין, אב־גר נישט אין מוזיק איז אים באשערט געװען אויםצודריקן זײנע בענקשאםטן. ער האט שטענדיק זי געםילט װי א טראגישע געשעעניש אין זײן לעבן• װער געדענקט נישט די צײטן, װען סטאניםלאװ פשיבישעװ־ םקי איז געװען דער אפגאט פון דער ױגנט כמעט אין אלע לענ־ דער םון אײראפע? װער געדענקט נישט די צײטן, װען זײן ״האמא סאפיענם״ אדער ״די קינדער םון שטן" האבן ארויסגערופן א לײדנשאפטלעכע דיסקוסיע, געװען דער צענטראלער פונקט ארום װעלכן עם האבן זיך געדרײט אלע עסטעטישע, עטישע און לי• טערארישע פראגן פון דער צײט? פשיבישעװסקי, דער דרײסטער מאדערניםט, דער אינדיװי־ דואליסם, װעלכער האט אזוי שארף באקעםפט זאלאס נאטוראליזם, הויפטםאנס סאציאלע דראמען, שענקעװיסשעס היםטארישע ליגנס. אין יעדן ליטערארישן שסורם האט זיך געלאזט פילן זײן אנטײל, אין יעדן דרײסטן קאםף קעגן קלײנבירגערלעכקײט אין קונסט, םארשיםלטקײט און םארגליװערסקײט אין דער ליטעראטור, געסינט איר אים, פשיבישעװסקין, אלס איניציאטאר, אויפרופער, שטורםער, און אויב איר װילט, איז ער דער נביא, דער ערשטער אנזאגער םון דער גײסטיקער רעװאלוציע. הײנט איז ער א פארגעםענער. ער לעבט נאך, און ער אח נישט גאר אזוי אלט, אן ערך 60 יאר, און דאך—מיר האבן דעם אײנדרוק—אז דאס איז געשען גאר אמאל, אז די עפאכע איז זײער װײט םון אונז. זי איז שוין מסתמא באדעקט םיט שימל און שטויב םון דער צײט, און א מענטשלעכע האנס האט זיך שוין לאנג נישט צוגערירט צו די שריםטן, װעלכע טראגן זײן נאמען אדער שטאמען פון דעםזעלבן שורש, םון דעמזעלבן גײסטיקן קװאל. און אז מען װערט ז.לט און מען קען שוין נישט םזכה זײן די װעלט מיט א דראמע אדער רןןמאן, װײל עס איז שוין אױס, געשעפט דער שעםערישער קװאל, זעצט םען זיך אנידער און םען אנסלויפט מיס אלע חושים און רעינות אין דער סארגאנגענהײט. עס װערט דורכגעפירט א םין חשבון־הנפש, א םין קריטיק און גלײכצײטיק רעװיזיע םון דעם, װאם מען האט אויפגעטון, מען לוססערט דורך די געדאנקען און געפילן סון יענער צײט און דאמאלם באקוםט זיך גאר אן אנדער בילד, מיט גאר אנדערע אויגן קוקט מען אויף זיך און אויף דער עפאכע. און דאס האט געטון יעצט פשיבישעװשקי אין זײן בוך זכרונות, און װײל ער איז נישט קײן פוילישער שרײבער, נאר אן אײראפעישער, און װײל זײנע ערשטע יארן האט ער געשריבן דײטש און איז נישט געױען אםילו אנערקענט אין פוילן, דעריבער