Literarishe bleter · 1926-05-28 · 108 (28.5.1926) · p. [Seite]

סרײז 50 גרןושן )4 108 ^נל/ס^כרמכנ/תבנ^ככככתר >/([?/תסט פרײטיה 28 מאי 1926 ס פארל־־יאג ב. קלעצקין, װארשע די ״עבגלישיזירובג״ פוץ די ײדישע מאםן דר. חײם זשיטלאװסקי י/ נױ־יארק דער קאםף הוינס זיך ערשט אן. אדער—האט א י ר געמײנש, אז װי נאר דער ,נאציאנאלער ארבעטער־םארבאנד׳ האס אנגע• נומען די רעזאלוציע צו בױען שולן, אזױ האט דער אימפעט פץ דעם אםימילאציע־שטראם תיכף געמוזט סארקלענערט װערן? און װי נאר דער ,ארבעטער־רינג״ װעט דערגרײכן צו די ערשטע הונדערט שולן און דעם ערשטן צענדליק טויזנט ײדישע קינדער, און װי נאר ״שלום־עליכם״־אינסטיטוט װעט אױסבויען זײנע ערשטע פאר אײגענע הײזער, אזוי װעש דער שטראם אנהויבן— םון בושת־פנים—לויפן אויף צוריק? װארט, האט געדולד׳ העלםש דעם קאמףי ערשט אין א פערטל יארהונדערט ארום פון הײנט, װען דער, פון א ו נ ז אויפגעצויגענער, דור װעט ארײן אין לעבן און זאגן ז ײ ן װןןרט, װעט מען קאנען אפשאצן, װאס םאר א מאכט זײן װארט האט אויף אײנצוצאמען דעם שטראם און אפצו• קערן אים םון אונזער סעלדער״... על-כל־פנים זענען כמעט אלע מודה—םײ די װאם טאנצ חדוהדיק מיט פויקן און טאצן, םײ די װ$ס טרויערן עצבותדיק מיט אש אויםן קאפ, סײ די װאם גײען האםערדיק אין קאמף אנטקעגן שטראם—כםעט אלע, זאג איך, זענען םודה, אז א ו י ב די גאנצע ײדישע באסעלקערונג זאל װערן אן ענגליש־רײדנדע׳ איז דעםןולט אן עק—א סוף: די שאלה, װעגן װעלכער מען אם י פערט זיך, איז םארעגטםערט און םארענמםערט אין אן אםימילא. טארישן זין. םיר דוכט זןבער, אז בײדע צדדים מאכן גאנץ גרײלעכע טעותן. קודם איז די בשורה א היבש ביסל םארגוזמהט. אםר״ דער שטראם רײסט; אמת, זײן אימפעט האט זיך געװאלטיק סארשטארקט זינט די עםיגראציע האט זיך אפגעשטעלט. אבער צי דערפון איז קלענער געװארן דער ש ט ח, װאס די ײדישע שפראך הןןט ביז אהער פארנוםען אין דער ברײט און אין דער טיף, איז נאך א גרויסע שאלה. לויט מײנע אײנדרוקן אין דעם לאנד, מנז איז קאנסטאטירן, אז דער ב א ד ײ ט סון דער ײדישער שפראך, איר ספעציסישע װןןג און חשיבות איז באין ערך אױסגעװאקסן אין די לעצטע פינף־צען יןזר. איר באגעגנט איצטער א סך מער אינטעליגענטן (גאציאנא. ליםטישע און אסימילאטארישע), װאס רעדן םרײ אשײנעם ײדיש. א סך םרײער, אײדער דאס אױ געװען מיט א יאר צװאנציק צוריק, א סך א ק^ערן, א רײכערן ײדיש, אײדער װען עם א־ז אמןןל. פון אלע זײטן קלינגט איצטער צו אונז די בשורה־טובה (אדער בשורה רעה—װי איר װילט, אזוי נעםט זי אויף), אז די ענגלישע שפראך טרױמפירט אין דעם לעבן םון די ײדישע מאסן דא אין לאנד. ײדן האבן זיך אויסגעלערנט רעדן ענגל'ש, און גאר א גרוי■ סער טײל זײערער—אויך לײענען. דער באנוץ סון ענגליש װי אן אומגאנגס־שפראך װערט אלץ שטארקער נישט נאר בײ דער איגסעליגענץ, נאר אויך בײ די מאםן; נישט נןזר בײ די הי־ געבוירענע, נןןר אויך בײ די ארײנגעפןןרענע. אין די ײדישע צײטוגגען םירט מען אײן ענגלישע עמודים, און אט דער טײל װערט םארגרעסערט אלץ מער און מער. לויט אונזער שפראך, ווערן מיר גאנץ זיכער א טײל פון דער ענגליש־רײדנדיקער בא־ פעלקערוגג. אט די בשורה װערט באגעגנט מיט א םרײלעכן ״אהא, װןןס האבן מיר געזןןגס?״ פון אלע אסימילאטארן און א גרויםן טײל צױניסטן. זי װיקלט אײן אין א װאלקן סון עצבות א גרויסן טײל גלות-נאציאגאליססן. ״אם כן״, זאגן זײ, אויב דאס איז דער גורל פון אונזער םאלק ״לםה זה אנחנו?״ װןןס םאר א זין העט אונזער גאנצע םי און אונזער העםטיקסטער קאמף? און א סײל זײערע געפינען םאר נויטיק צו טרײסטן זיך און אנדערע מיט דעם ארגומענט: ״ציט אויף, א ד ו נ י ם חשוביםי אז ס׳איז דא אן אסיםילאציע אין אמעריקע, האבן מיר דאך קײנמןןל נישט גע־ לײקנט; אז זי רײסס, װי א געװאלדיקער בארג־שטראם — דאס האבן מיר נישט אויפגעהערט צו טענהן. אדרבה, דןןם איז דאך דער אויסגאנגס־פונקט• םון אונזער קאמףי זעט — האבן מיר געטײטלט מיטן פינגער, װי דער שטראם םון אסימילאציע רײסט פון אונז שטיקערװײז. אויב םיר װעלן גארנישט טאן אנט־ קעגן דעם, װעט;ר אונז ״םוף־כל סוף אײנשלינגען. איז — װזןם רײבט מען אונז דעם דאזיקן םאקט אונטערן נאז, װי א גײ־אנטדעקטע אמעריקע? מיר נויטיקן זיך נישט אין די נײע קאלומבוסעס. מיר האבן די דןזזיקע אמעריקע קײנמאל נישט ארויסגעלעזן םון אויג• מיר האבן גערוסן צום קאםף. לאגגע-לאגגע יארן אן א װידער־ קלאנג, אן א אפרוף. אוגזער רוף הןןט געםונען אן אפרוף. אבער װען? ד$ ערשט נישט לאנג. װי לאנג איז דאס, װען די ײדישע ארבעטערשאפט האס זיך גענומען בויען שולעס? היסטאריש, בפועל ממש, ערשט געכטן... איז—האט געדולד.