Literarishe bleter · 1926-05-21 · 107 (21.5.1926) · p. Seite 328

107 .זא ליטערארישע בלעטער 328 אונזערע שרײבער. װעגז דעו ײדישער ליטעראטור און װעגו זיך מ?ך ראװיטש ווי איר זו־יסס, געה־נר איך צי די אז1י גערי-*נ7 ,איייעטליססן׳ י.ין דער ק נסס. װײט פין דער דאקסרין .קונסס לשס קונסס׳, הןוב איך מיך שסענדיק גןגהאלסן גײ דזר םיי• נונג, #ז גר1יסע קונסם קען נןור דןמןלס גןש*6ן װערן, תען זי האם אונסער זיך א אידעאישן הינסערגרוגד• גכלל סײל איך אײן די ליכעראסור א:ן בװײ בןןשםאנד׳כײלן. דער ער■ שםער איז די אידעע. זי איז דער סקעלעם און נלײכבײםיק די נשסה פון יערער שא6ונג. נןר אדאנק דער באהאלםענער אידעע <איך *קבענסיר דן.ס װןרם באהאלסענע), קען דער שרײבער ז?ך אכתדיק ןוריענסירן װןס בו שאפן און ױי *ז1י, פארװאס און בו װאס. שאפן אן א אױעאלאנישן הינסערגרונז/ איז דאסזעלבע, װי בו ב1יען אן א פלאן, ארבעסן און נישם װיסן דעם צװעק. ד; בלינדקײס װאס אנטשסײס דאפןלם, איז בכ1ח א תל צו םאכן 6ין די בעכטע סאלענםן. ס׳איז א1יסגעשלאסן, אז 6ון אזא *רנעם זאל איויסקיםען עפעס װיכסיקס און בארעכסיקסס, פונקם װי ס׳איז אונםעגלעך או ס׳זאל זיך א1יס■ גיסן א םלנטער סינס און ס״זאל זיך צופעליק ןנשרײבן א בריװ... דער צװײםער פאשטאנדסײל איז די רײן־קינסטלערישע זײט םון שאסן, דאס געבוירענע אין שעפער, ד$ס, װןם אן דעם קען קײן שום קוגסס נישס נעשאפן מערן. *לץ אײגם, צי דןס דריקם זיך א1ים אין דעם זען 8ון א1יג, אין דעם כח צו געבן שסיפוננ, אדער אין עפעס אנדערש. די קונסס, ױאס אנסהאלט א־ן א נענוגנדער םאס די בײדע באשםאנדםײלן, רוף איך די ס י נ ס ע ס י ש ע. דערצו שםרעבן אלע גר1יסע קינססלער, און נאר םים;ס דער םאם קען מען, ל1ים םיץ איבערצײגונג, מעסםן ליםערארישע דערגרײגונגען. אידעע אן קונםם איז םא• םעםאטיק, קונסם אן אידעע איז ההו וב1הו... די פארשידענע א1פנים 6ון סינטעסימרן די בי דע גרזנר״עלעםענםן זענען די פארשידענע פדרג1ת אין קונסס. — צי גלויבס איר, אז אזא םין קונםס איז בכח צו האבן א גר1י״ע װירקונג? — װעגן די װירקונגען 6ון קונםס האס םען א םך גערעדס א־ן אלע ליסעראםורן. נאר אײנס איז ז כער: א1יב אבסםראקסע ביאשורן קענען שסארק װירקן, און א1יב קונםס אן יעדער אי• דעאישן הינסערגרונס םאכם א ר1שם, װעס דער םינםעז 6ון די 1ײדע עלעםענםן האבן א םך א נרעסערע װירקונג. די געצײלםע װערק, װאס האבן מערױוײניקער דערגרײכס אזא םדרנה, זענען טאקע דערםאר אומשטערבלעך און זיך אײנגעקריצם אק דער פענסשלעכער נשםה נישט א1יסצופעקן• בײשפילן זענען דא איבעריק. — װאס םאר א ספעציפישעם זעס איר אין דער ײדישער ליטעראסור? — א1יסנעפינען םפעציםישע םאסענסן אין ליםעראסזרן פון 6ארשידענע 8עלקער איז זײער א לײכטע זאך. אין כלל• גענוםען סײלס זיך אונזעד ײדישע ליסעראסור. א1יף דיזעלבע ה1יפם-טײלן, װי אלע אנדערע ליטעראםורן. װי אין אדע ליםע• ראסורן זענען דא בײ אונז אזעלכע, װאס לײגן דעם שװער■ פונקם אמײנססן א1יף דער קינםסלערישער זיים, צו די געהערס בײ אונז אין דער נײער ײדישער ליטעראסור אזא דינסער װי פרץ מארקיש. שװאכער א1יף דער אידעאישער זײט,״ א?ז ער אבער שםארק רײן-אינםואלכױו; ל ע י ע ל ע ם אלז ל1יס פינססערע טרעפ, נאר א1י6ן פערטן שטאק, װו ס'װ1ינט פלך ראװיסש ברענט העל עלעקטריש ליכט. װײסע, ז1י• בערע שטיבלעך, אזש קלל פון װײס• ק־יס קײן בילדער, נלייז א קלײנע רע• בראדוקציע 6ון שפל• נאזא, עסלעכע זײ■ גערס, א קאלענדאר, צו מעסטן די צײס. פלך ראװיםש-ניכער ענלעך א1יף א דײסש װי א1יף א ייד, — זיצם און קלאפט א1יף א שרײב-םאשין. איך האב פ״רשפעטיקט א1יף עטלעכע םינוט,-םלך ראמיטש װײזם עס סיר אן אויף זײן זײגער. ער װיל פיך נישט שסראפן, ער װיל בלויז כ׳ואל עס ,נעכען צו קענסניש׳: געלערנט, אז ם׳דארף זײן פינקטלןך און ס׳העלפט נישס... געדעגק: דורך אוםארדנונג גײען אונטער לענדער און פעלקער... 99 פראצענס פענסשן װערן אומגליקלעך דורך איםארדנונג... מלך ראװיםש װײםם ש1ין װאם כ׳װ־ל פון אים, און ער נעפט זיך ת בף צו דער ארבעס. גרינדלעך, שארף, װי עד זאל דיקטירן, דערצײלם ער פ־ר, װען און װי אז1י ער האס אנגע• ד.1יבן שרײבן. ס איז געװעזן אין לעמבערג, װאו ראװיסש האט אלם 17-יעריק ײננל (בערך 1911) געהאסא פאססן אין א באנק.די גאליציאנער שרײבער םשה לײב האלפערן, ש• י. אימבער און יעקב מעססל זע;ען ש1ין דעמאלט מער-װײניקער באקאנס געװעזן א־ן דער ליטעראסור. זײ זענען געװען די ,עלםערע׳. די ,ױנגע׳ זענען געװען: ראװיםש, דוד קעניגםבערנ, אורי צבי גרינבערג און א. ם. פוקס• אפגעריםן פון ײדיש-ליםערארישן צענסר. האבן זײ ם־ם אםת.־וגנסלעכער התלהבית זיך אינטעריסירט מ?ט אלץ, װאס טום זיך אין דער ײדישער ללסעראטזר, און געבענקט נאך א ײדיש*ל:טערארישער םביבה. אין גאליציען זעגען ק־ין ײדישע פארלאנן נישס גע־וען א־ן באין־ברירה האס מען געםוזם זך ,או1יסגעבן' א1יף אײגענ־עם חשב1ן. אז1י איז ארוים פוקם נאװ,לן-זאםלונג .אײנזאמע׳ און ראװלסשעם לידער ,א1יף דער שװעל׳. אין 1913 םארט ראװיםש אריבער קײן װין, װאו ער האט געלעבט אכט יאר. דארםן דערשײנען זיינע ביכער: ,פארגנ• שסערן׳, ,רואינעףגראו׳, ,שפלגאזא׳ און ,נאקעםע לידער׳. צוזאפען םים א. ם• פוקס, פשה גראס, פלך כמעלניצקי איז דארטן געבילועס געװארן א םין אינזל פון ײדישע שרלפם• שסעלער אין װין. שפעסער איז צוגעקוםען פשה זילבורג. ם׳װערם ארייסגענעבן די ,קריטיק׳. קײן פ1ילען קומט םלך ראװיטש אין 1921, געסדיבן 6ון בענקשאפם נאך א יידישער סביבה און װאו ײדלש לעבט אין די םײלער 6ון הונדערטער ט1יזנטער. אריבערגײענדיק צו ליסעראסור-פראנן זאגס מלך ראװיסש: