Literarishe bleter · 1926-05-21 · 107 (21.5.1926) · p. Seite 326

107 .ז1א ליטערארישע בלעטער 326 ■רזוזט אדןןפמלאגן זײ םין ד; .דיין״-לנםערארישע ■ןזיביעס. און ס׳םוז דן געזןגס ײערן, אז ליטעראסזר ־(אלן גןזר דעם ברייסן זין—*רײנגענוםען *הער די סארשלדענע קילסור און קונםס־געביסן) איז ם#ר אונז א זעלבסט־צװעק, הגם םלר זענען פלל נישס קײן ןזנהענגער 6ון ,קונםם לשם קונסם/ זײן $ בוגןב, א ס6ל בו עפעס, א1*ף רעכטם בי א1יף לינקס—װיל דער שרײ• בער נישם און װעט עם קײנםןול נישם װעלן,—הגם ער ק$ן זײן אדורכגעדרונגען םיט אידעען און אידעאלן, װן>ס באגײם• טערן און באםרוכפערן אים. אין די .כלעסער׳ איז אס דער פרינציפ נישם אײנםאל 6ארסײריקם געװארן דורך די נאענס• םםע מיטארבעםער. םיר האבן געזזנם אינהאלט, בארעכסיקונג, אידעען און אידעאלז אין דער ללםעראסור, און םון אינעװײניק געםאנש און גערסן. געװיזן פעלערן און קאנםםאטירם 6אר• ל1ירנקײט, פארצװײפלוננ אין פארלאנגס קלארע װענן און קלארן װיק אינם נןןםען םון די ביײםע ײדלשע םאלקם-מאסן, װעלכע זענען 6ון אלע מאל דער םרענער און געברייכער 6ון דעם ײדלשן שא6ן, די יידישע ליסעראסור, ■ דער ײדישער שרײבער זענען צושיל געבונדן םיסן ײדישן םםשותדיקן לעבן אלן איע לענדער, זי זאל קאנען אז1י לײכש אנצײכנען 6אר זיך אויםנ• װײנלקסםע םעאריעם און ל1ים די םעאריעס שאסן. דער װעג 6ון דער ײדלשער ללםעראטור מוז זײן א נא• סירלעכער און קשיצת-הדרך איז 6אר איר נישס םעגלעך. און שעדללך. דעריבער דארף די ליטעראסור װו זי לעבס אין קוםב• א1יף זײן געבינק מים איר אסמאסםער, און ערשס שפעסער דארף קוםען דאס בוזאפענלעבן םון די ײדישע ליסעראסורן אין די םארשידענע ײדישע ליטערארישע בענסרען און דל קעגנזײ• םיקע געזונסע השפעה. דאס איז דל א1יםגאבע, װאס שםײס איבם םאר די ײדײ8ע ליסעראסורן אין פ1ילן, רוםלאנד, אםעריקע. קײן שארלײקנונג, קײן װילן בו ב1יען דװקא אויף די חורבות 6־ן צװייסן, קײן בסול און אװעקםאכן מ־םן האנם. א1יף אס דעם װעג גײען די ,בלעםעו׳. זיי באםיען זיך צו דערנענסערן די .קעפםנדיקע׳ כ1ח1ת, זײ װילן פארװישן פראנסן און אר1יס■ גלפונען געםײנזאםע אינסערעסן, געםײנזאםען וױלן און שםרעבן- צו פארשסארקן אוגזער ױננץ און דעדװײל נאך גענוג שװאכן קולםור-ארגאניזם, װו ער זאל נישם א1י6קומען—אין רוםלאנד אדער אפעריקע, אין ם1ילן אדער ארגענסינע. און א1יף דעם געבים האבן דוכס זיך די .בלעםער׳ בו פארבײכנען נעװיסע א1י6סוען. קינםאל זענען ביי אײן סיש, אץ איין ליםערארישן געבעלם נישט בייגעװען אזעלצע פארשירנארםיקע •דיכםער װי אין די ,בלעסער׳: יה1אש און איזי כאריק, ה. לײװיק און יעקב םיכםאן, ד׳ר ח, זשיםלאװסקי און םשה גראס, פרץ מארקיש און י• י. זינגער. דאם בוזאםענלעבן אין די .בלעםער׳ איז גענאנגען נאך װײסער: נישט נאר דיכםער 6ין פארשידענע גרופירונגען, 6ין פארשידענע צענםרען האבן 1יך א&ם געםדאםן, נאר א1יך 6ון םארשידענע קונסם און קולסוסגעביסן. די ,בלעםער׳ האבן ארײנגעצויגן אין דער ,ליםעראסור׳ די ױנגע ײדישע קינםסלער מארק שאנאל, יצחק ליכסנשטײן, ה. בערלעװי א. אנד״ אין א1יך מוזיקער און ארםיסםן די קאנצענטראציע פון די קינםסלערישע און דיכסערישע כיחית 6אר אײנהײטלענער ײדישער קולסור*ב1יאוננ איז א לאזונג, י־עלכער דארף איצט געװארפן װערן אין אונזער געזעלשאפסלעך לעבן. נור רי געסײנזאמע סיסטעםאסישע מיםארבעסערשאפם 6ין אלע ײדישע קולסוסב1יער העם ביי איבםיקן םאםענט ברעננען גוםע רעװלסאטן. די דיםערענביאביע םון די קינםס• געביםן, די ספעביאליזאביע װעס אר1יםװאקסן םון אלעםענס אײנציקע. בײ אזא מין לאגע איז שװער געװען צו פארהאקן טיר און טויער פאר א זײטיקן. דערצו נאך זענען די ״בלעטער״ פין אנהײב׳אן געװארן א קינסטלער און ליטעראטן־צ״סונג, א מין הײם פארן ײדישן הײמלאזן שרײבער. אט דער הכנסת אורחים האט אמת שטארק געשאדט דער שםײפקײט און אױסגעשפראכנקײט פון דער צײטשריפט, פנימער און געשטאלטן האבן זיך אמת צן אפט און צוםיל געבישן. עס איז א פאקט און אן אמת, װעלכן מען דארף קאנסטאטירן. ס׳זענען געװען אין דעם זין פשרות, — זײ האבן אפשר געמוזט,זײן י װען מיר בלעטערן אדורך די העכער ססז ארויסגעגעבענע נומערן, שטײסן מיר זיך אן אױף אן אשיער װיכטיקע אקטועלע ליטעראטור און קולטור פראבלעמען, װעלכע ס׳זענען דערװעקט און באהאנדלש געורארן אין די ״בלעטער״. עם האבן זיך פאנאנ. דערגעװיקלט גאנץ־אינטערעסאנטע און באלערנדיקע דעבאטן, אין װעלכע ס׳האבן אנטײל גענופען באקאנטע ײדישע שרײבער און קולםור־טוער פון פארשײדענע לאגערן און גרופירונגען. דערבײ זענען נישט אזוי װיכטיק די אױספירן, די פועל־ױצאס, װי דער עצם-פאקט פון אייפהײבן אין ב־ירירן די פראגן. קײן רעזאלוציעס ןענען נישט ארויסגעטראגן געװארן, אבער קלערער אין די מוחות איז דאך געװארן. װידערשפריכן׳ — געװיס זענען ז־י געװען און זײ זענען אויך איצש דא פיל אין די ,בלעטער״. עם פליסט ארױם פו1 דעם עצם־כאראקסער פון די .בלעטער״, װו די נאענטע מיטארבע׳ טער האבן גישט געװאלט און אפשר נישט באדארפט אנבינדן און ארויפצװינגען זײערע אמתן און װילנס. ם׳איז שטענדיק געלאזן געװארן אן ארס פאר אויססענהן זיך, פאר םײנונגען פון אנדערע, זײטיקערע. עס זענען אויך געװען פאלן, װען מ׳האט פאר אײנעם געפראװעט א פײערונג מיט שירים ותשבחות און לויב־געזאנגען, און גלײכצײטיק אדער שפעטער זיך נישט אפגעהאלםן אר־ינצוקוקן ״לפני ילפנים" און ארײסזאגן אים עטלעכע ביטערע אמתן. ס׳איז װירקלעך געװען נישט־גאר אויסגעהאלטן און קאנסעקדענס, אבער האט מען געקאנט און באדארפט פארמאכן דאס מויל פאר דאס ארײסגעזאגטע ז אפשר איז דער כבוד פון דעם אדער יענעם שרײבער געװען אנגערירט, אבער ס׳האט געהאלפן אויסצעשײלן דעם אמת און ס׳זענען אזוי ארום באזײטיקט געװארן מיםפאר• שטײענישן און ם׳זענען ארויסגעזאגט געװארן האלבע װערטער, װאס זענען געלעגן יעדן אויף דער צונג. דודך די ״בלעטער׳ האט דער ײרישער שרײבער באקומען די מעגלעכקײט צו סרעפן זיך פנים אל פנים םיטן לעזער און רעדן צו אים אן פארסיטלער. האט דער שרײבער אראפגענידערט פון ז־ין שאפונגס-שטיבל און געקוםען אין ענגער בארירונג מיטן לעזער. ער רעדט צו אים פון פולן הארצן מיט פשוטע װערטער און ס׳קומט אזוי ארום די דערנענטערונג, די פארשטענדיקונג. אט די צוזאמענטרעפעניש האט געזזיס אידע םעלות און אירע חסרונות. אפטדאל האט דער קינסטלער מיסברױכט דערמיט, פאס לוירן סאם און ױאג און צופיל ז ך פארפלאנטערט אין אײגענע סוביעקטיװע לאבירינטן. דער לעזער האט זיך גערן געלאזט פירן און פארפירן. װעלטן, װײטקײטן האבן זיך אזײ ארום דערנענטערט. ליטעראטור איז אראפ פון אירע הויכן אץ גענידערס אויף דער ערד. אט די דערנעענטערונג װעטאבער געװים ברענגען איר פרוכט. אדרבא, זאל דער קינסטלער מיטגעריםן װערן פון דעם לעזערס גוטע און ערנסטע באגערן: םען הןןט פון פארשידענע זײטן געװאד6ן א1יף די .בלעםער׳ באשולריקונגען, אז זײ זענען צי6יל ,עםםעטיקער׳, אז ז־י צאצקען ז?ך צופײו םיט ייםעראטור, און מען הןןס גע•