Literarishe bleter · 1926-05-07 · 105 (7.5.1926) · p. Seite 307

307 ליטערארישע בלזיטער 105 זא כ ר א נ י ק •ג־ששן ט$ל 8] אשע־ע ,ד־ײ םתנוח׳ א־ן דרױ אקטן םיט שראלאנ *ון עש־לאג. ליבערע< טןו לױט םר*ם טעסה. פוזלק םון שרןןטעםאר װןןלטםטלף. רל ־ױסט־דוןלן: םנגור - טדי ר ו ת ־ ן נ ן, נסםה ראבלנןןװיטש, טלאך הטות- ט ןן ל * ק >ן װ, אב גנית דין-ל ע יד י ם ן. קרגנן טוךדןר א־נקװיזלבין-טר׳ *ניןלן. רי ,הביטה׳ גלס אלאש שוןרסטעלונגןן אין קריןקן, דןרנןך א־ן לעםבןרג. דעדםלט װערן טארענדלקט דל גאסטרארן טין ,הביטה׳ אלן פרלן און דןר טעאטן־ שא־ש אװןק קייוי '*:יסלאנד. קולטרר .*■> וןר גןצםןר $גאו;•נוגןו נ־ון זשוד־ נאל ,שול און לןבן/ װאס װערט א־רםגןגןבן דורך דןד י. ש א., איז גןװידםןט דןם ןרשטן םױם טון לןרןר■ םןםינאר אלן װילנן. אין בוך איז ב. א. אשגןדר,קט א נלוב׳ארבןט שון םןפינאריסש : ץ מענן שלםח און *נחס;שון ■רבס .דל נאלדןנן קײטין. װעגז דער פ$נטן * לאטעריל מיט ײדישע ביכער חשובן רעראקציןו אלך בעט אאדרוקן אלן אײןר חסובן זסורנאל טײנע שאר שורות; דל טןנ האב אלך אובערגןלעזן אין רל ב״, טונגןן א אנאנס װןגן דל םאנטן־שרעם ןם אויף בל5ןר, װאס א שארלאנ ארדנט_ אי•;. אונו לינם נאך נוט אלן טןם די ןשלדןםין שון שאנטן-םרןםיןס שון דןר ײדלסער שרןםן אלן שסח-ציט.;אײן צלםינג האש גןגעבן וזײ;, םבות,זללבןרנן לןשל, א אנרןרע האט זלך נן- בסרט םיט ביבן־־נודלות. א טדל לעזןר האבן טאקן געהאט ד• גןלןננהלט צו געניםן שון דל אלן גוטע זאבן, אבןר דןר שרןסטיזש שון דןר ללרלשע־ שרעסע האט גאר װינלק-װאס נןװלנןן א־צט זעןן םיר, װי רןר ײדישער םארלעגןר לאיט זלך אױשן זעלבן געשןרלןבן װענ 0ון שארשלרןנן שאנטן און שרןםיןס םיט א זוכה־ שגורל. דאם װןט גןװלם שא־װאנדלט װןרן אלן שדןםיןם און שאנטן־װאקבאנאלין. א װאדשעװןר בוכהאנדלוננ, א װ:נקל-םאר, לןנןר, האט םיר נעזאגט; — *לך האב סוין לאננ גןהאט בדןה אײנצו־ אררנען אזא םין שאנטן־סאיל בײ םיר, האט סלר ם־ן װײכ נןזאנט: .ןס שאםט נ-שט־. און עס אי־ םאקן א םאוםן זאך. שרןנ איך, װל סןםט זיך נישט א בבבודלקןר שארלאנ אמס״וםראכטן אזעלבן בלאף־םןסלות שון שאנטן, װאם װןלן ברןגנןן א שאדן דעם ײדלשן בוך. ןם אלז א שחיתות-חבבוד שארן בוךאון שאר! לעזעד סלט אכטוננ י, װאקסער רןדאקצין־םלטגללדער: משר־ז זילבורג / נחמן מײזייד־, דןד אויששירונג שון דעד דדאםן דל אדםיסטן — בלוםרשט דערשאר, װאס אין דעך סיןםן שיגורירט א הןלד, א שארבלאנרזשןטער אקט• יאד, א שדױענהןנדלער, און דער דאזלקן־ *קטיאר איז א וראטאטי■ שון א לעבןדיקןר שןרזאן, װאם אלז אלןםןן באקאנט. דןר אלם• ■רעסא.-א װיל ששוט נלשט ארױםטרעטן קןגן די ארגןנטלנעד אלשאנםן און היזל־באלעבאטים צו װןלבן ער האט,װ״זט אױס, ןשןם א שײבותי דער קאטף שלדט זלך נאך װלטןױ. צו אונ• זעד נרױםער שאנדן לןבט דאם ײדיסן טעא• טןד אלן אדגענםינע שון דעד .טוטאה׳ און האט צו איר א צו נאןנטן קדובהשאשט עםיםוז בא- קןטסם װערן םלט אלן םיםלען. .**• אין שארלאג ח. בזסאזא ןרסײנם די טןג ױאל טאםטבויםס ערשם בוך שון דןר םרילאנלן .נדן םענםשן׳ דל םרילאגיע שלל- דערט דאם לעבן שון רןר לידלשןר ױגנם א-ן די לןצטע יאוץ. .^• די צןנטראלע יד. בילד. בױרא האט שארגןלײגם דעם שאדלאג .קולטור־ללנן (קלןװז אשצודרוקן און שאנאנרןדשיקן אדף דל ערטער דעם שלאן טון דןד טןםע .שלום ןללבם־ שאר די אדבעם.שולן. אין די נאענטסטן עטלןבן םןנ װעט דאם ביכל שאנאנדערגןשלקט װןרן צו די קריז. בילד.־אינםפעקםאק, װאם דארשן זי תיבף שארםײלן צװישן רי שולן. .^• םאקם װינרײך, װאם איז נןװןן צוללב שםודיע-צװעקן אין אקסשארד, א־ז אלננןלאדן נעװארן דורך רןם .■רבןסער ריננ בללדוננס׳ קאםיםןט אין לאגואן צו האלםן א שאדטראנ איבער ,דןד אנםסטײוננ און אנטװיקלונג שון דןר ײדישןר ששדאך׳. טעאטער .*■י אין װארשן נאסטראללרט איצט אלן קאםינםקי ־ םןאטעד דל װללנןר אשןדןםן טרושן םיט די ארטיסטן נחםה, לןרנןד, ״חאש, קוטנןר, זײדןרםאן, קדיש. עם װןרט א״שגע־ שי־ם די אשערןטע ,ם א ד ע ר נ ן ד א ם ן ן״, רןזשל ש. קוטנער. אין װללנןר לדישן שאלקס - טןאטןר נאםםראלירט *יצט דל באקאנםן ידישן אר־ םיםםין ללדיא •אסאצקא. ןס װןרט דארם אוישגןשלרט די באקאנטן שיעםן שון רוםלשן דראםאםוײנ ם ו ר ג ו ט ש ן װ .האדבסט ש־דלןן׳. אויםןר שאטאצקא נןםען אנטײל םשה ללםםאן, י• אלין. ת ריזנאן, ז• יא■ ראםלאװםקא א• א. די װללנעד שרןםע .־ושט זלך אט םלט נדױם באגײםטןרונג װןנן יןם ששללן שין ללדיא שאטאצקא און בכלל װענן דער שארשטןלוננ• .^• אין לןטבעדג אלז דל מענ נןשטאדב, דןר באקאנטןר ץדישער ארטיסט םעם ש י ל י נ נ. סע□ שלללנג איז גןװען דןר עלםםטןד ילדישןר קאםיקןר אין נאללצין און שטאםט שין דןר אלטןר ײדישןר טןאטןר• עשא5ע• ןר איז נןװןן זיער םאשולןר אין נא־ ללצלע, דל לןצםע צײ־ו אבער האט ןר געלעבט אין נרױם דחקות צו זילן לױה איז נעקוטען א גרױםןד ןולם שאױןרער און שרײנט. אלן לאוז איז אױ*נן*לרט נעװארן צוס ליטעראטור אין נױ־יארקןר .ארבןטןר רלנג׳ זןנעז שינןן ןטלעבע קלנדןר - בלכלעך: א ם ת ר פ י א ט ש ן ר - ■אסן ליכט (א קינדע־• דעלט אין שינף בילדןר); ש. הורװין;זאלקןס) נג־יבאלדי (ביאנראפין); װ. נארשלן - אױשן שלאבטםעלד און דער םלננאל; י• ב• ביילין - קארל םאדקס (ביאגראשין^ די שענ איז עדשינען ד-ר םאי־נוםער ש;ן אילוםםרידטן חודש־זשורנאל שאר ■ראלע־ םא־זשע ױננט .ד ל ש ר ײ ע י ו ג נ ט׳• דל נױ־יארקןר .ש ר ײ ה י ם׳ האט נן־ ש-ערט דןם 4יםן יארטאג שון אלר ע־שױנק. דבבוד דעם איז עדשינען א שארגרןםןרםעד נוסן־ טים ארטיקלען און שעדיעםאנען שון די נאןנטע םיטארבעטער. ןם זןנען ארך אנגןקו־ םען באנריםוננם-דןשעשן צו דער שײןרזננ. אלן שםאקהאלם אלז אין ןלםער שון 7 7 יא־ נןשטארשן די בארלםטע שרישטשםעלערין ע ד ל ן ן ק ן י• עללןן קןי אלז באקאנט םיט וו׳־ן װערק ,רל םלםברויכן שון װײבלןכער ק־אשט׳, .װןנן ללבן און הײראם׳, .קריג, פ־ירץ און צוקונפט׳ א. א״ װעלכן זענןן אי• בע־געזןצט אלן שארשרדןנן ששראכן. שארלאנ תברזשאזאנלס אררס א־נניבן א נײ װערק שון ישראל רובין: .ז־אם קינד און זײן דןרצלוננ׳. דאם װןרק איז >ו.•■סנןרעכנש אויף דרלל םײלן און דארף ארום נןסןן די דןרצלוננ שון קלנד שון נןבורט אן ב־ז דןס םובןרטןט־ןלםןר (גו־13 יארן, דןר ןדשטןד טײל באהאנדלם די דןרצימנ ס; קינד בלז ז״לן זןקסטן לןבנסיאר. .^• דער שארלאנ ,שול און לןבןי האם *־.־•םנענעבן ם. װינטשןװםקים ,ערלנןרונגןן׳. שא־ים װלנטשןװםקי אלז אײנןר טין די װינ־ צ־ק געבליבענן לןבןדיקן עדות און אנםײל־ נעבן־ שון די ס7-ער יארן. .רןר זײדן שון ײד-שן םאציאליזם׳ האט אםך איבערנעלעבט און חאט אונז א םך צי דןדצײלן פון די םע־קלי־דלקן •יאנער - צײםן שון ײדישן םאציאללום. *'[ די .ןרלנןריננןן׳ וןנען דא אלנטערןםאנ- םן שטרלכן צו רןר באראקטןרלטםיק און גיאנראשין םמם גרינטלרגןר שון דןר ײדישער ס*ציאליםטלשער באװןנמנ, א. ללבערםאן. ראס נאנצן כוך םראנס א םין אױטאביא־ גראשישן כאראקטןר. דל זכרונות װןרן דןר־ *~ט ביז אין םיטן טין די ס*-ןר יארן, װןן אין י*-־אן איז ארױם װלנטשןװםקים ןדשטן כאב• *דיסםישע בראשיד אין רדיש ,יהי אוד׳. ד*י- ביך לױענט זיך םיט נררם אלנםןרןם. אין דער ארנענםינןר םרןםן טוטלט זיך *י ־ שםארק אױום ל. םלאכם א רראםע א.נ. ־*יגןרגום'. דןר םוזשןט שון דןר דראםע אלז נןניבןן שינם לעבן שין די ארנענטינןר אל־ *י׳י^ן אין .הײזל• באלעבאטים׳, אין שטינלט יי ײץ זיך דעם קאםף, װאם די ױדישן װןלם ד••■ - נןשלרם קןנן זײ אין 1905. םלאך האט ** י ני־־לרענם זײן דראםע שאר א גרואן שרישט־ *־.לער אין ״אכדעם ' שאד דל ארטלםםן. דל 1׳י״ן איז נןשעלן גןװאק, נאר אײניקן •ין י' *־טיסםן און דןר איםשרעםאדלא זןנען קןנן ן* 11