Literarishe bleter · 1926-04-30 · 104 (30.4.1926) · p. [Seite]

>7ל /ס0ד י ל 0!נ/!(/כ;((1(~'3נ1 סדד >/!(ץװסט פרײטלק <>5: אפריל 1926 * פאריד־יאג ב. קלעצקין, װארשע של1ם־עליכמסצעבטער יארצײט דער װונדערלעכער חרש י*" וצו שלום עליכמס כאראקטעריסטיק) שלום־עליכמס װונדערלעכן געהער. אין זײנע בעסטע ױערק רעדט שלום-עליכם אלײן זעלהן־װען פארן צװײטן. ער לאזט זײן פאר־ שוין אלײן רעדן םאר זיך. עס דוכט זיך, װי ער שטײט איבער אים מיט זײן נײגעריק־הארכנדיק ־ידיש פנים און פאטשט אים גוט- ברודערלעך איבערן פלײצע: רעדט, רעדט אײך װיפל אײער הארץ גלוסם, ר׳ ײד, אדרבא, לאמיר הערן... און עס רעדט טביה, עם רעדט מנחם מענדל מיט שײנע שײנדלען — אין בריװ, — דער קאמי־װאיאזשאר, די ײדענע מיטן טעפל, דער ײד םון דער ״עצה״. דער ײד םון דער גימנאזיע א. װ• אזוי ארום װערט קלאר פארװאס שלזם־עליכם האט אנגע־ נומען אין זײנע בעסטע װערק די זעלטענע פארם פון מאנאלאג. דער מאנאלאג - דאס איז די דראמא׳ טישע פארם אין אײן פערזאן. אין דער װעלט־ליטעראםור איז דער מאנאלאג ארײן װי א טײל פון דער דראמע פאר דעם עקסצענ- טרישן פארשוין, פאר דעם אנאר• מאלן, פאד דעם טראגישן און קאםישן מענטשן־טיפ, װאם האט א טבע צו רעדן םאר זיך, צו זיך, פאר אלע, װאס לעבן אי ן אים, װאס װארט אויף קײן ענטפער םון קײנעם נישט און דארף אים פלל נישט, װײל בײ אים איז דער עיקר ארויםצורעדן זײן אײגענע אומרו. שלום׳עליכמס פארשוין געהערט צום זעלבן מין — דער צעטראגעגער, פארשפאיעטער, צעדולטער, רײדעװדיקער ײד. דער װונדערלעכער חוש זײגער האט אים געםירט צו דער סיםער דער׳ לײגט צו אן אויער צום כשוף־אינסטרומענט, צו שלום• עליכמס הארץ, װאס לעבט אזוי צאפלדיק אין זײנע צענדליקער ײערק און איר װעט פארנעמען די װאונדערלעכסטע סלמפאניע; א פאל ק רע־זט. עס רעדט צו אײך, מיט א שרער אין אויג און מיט א בי• טערן חוזק־שמײכל אויף די ליפן, די גרויסע אומרו פון פאלק, זײן פיבערדיק לעבן, זײן פלאנטערנ׳ דיקער געדאנק, זײן משונהדיק• ־אמישע פאזע, זײן צעקריפטער פרצוף — דער פרצוף פון אײביקן ײד. בײ איטלעכן גרויםן טא• לאנט איז אײן חוש שטענדיק פארשארפט אויפן חשבון פון אלע אנדערע. אט דער חוש דריקט אײס בולט דעם גרונט־כאראקטער פונם טאלאנט, ער װערט נאר רע• ־•לירט דורכן אײבערשטן שכל, אום נישט צו שטערן די הארמא׳ ״שע פונקציע פון אלע חושיפ. בײ אײנעם דאמינירט דער זע■ :וש, װאם עפנט פאר אים די ״ײטםסע שטרעקעס פון לעבנם־ ■;-טח, בײם צװײטן — דער געפיל- היש, װאס פירטאיםצורי מיפסטע װינקלען םון מענטשלעכן לעבן. דער סוד פון שלום-עליכמס גרוי־ סער קונסט ליגט אין זײן געהער; ז״ן אויער האט פארנו׳ דען דאס גערײד פון ״דישן פאלק אין אלע זײ׳ נע נוםחאות אויף דער גאנצ;<ר װ(על;ם. קלאננ און אפ• קלאנג פון ײדישן װארט, זײן אויסגעשרײ, זײן ספאזם, זײן גע־ לעכטער — דער דינםטער ניואנס זײנס — האט דערגרײכט צו א. א. װ. א. •1