Literarishe bleter · 1926-04-23 · 103 (23.4.1926) · p. Seite 275

275 ליטערארישע בלעטער 103 .זא כ ר א ב י ק *יזל קולטיר אנששאלצ; ה>ןט זיך **רנדעםןרט 6ק 58 ביז 1.12 ס׳וןגען אױך!׳*ראן געװלםע דןרג—גוננןן אץ דעי טאילענערישןר *דבעט. שװאך איז רי נןץ טון *־**ןסיןזנעלן שול;. די םאטן־יעלן יאנן 6ון דל שולן איז זייןר א שװן־ע. איבע־ניןנריק *ו די טןרסטןקם־װן םון דןר קולםור־איב־ש האט דער רןטןרענס נןזאנט, ראס הינט זנו שאנ אױ נויכיק צו עפענזן הע5ן־ םויז ט ניע שולן. דןד דאזי• קער פ״אן װןט £א־װלדקלן:ט װע־ן א•; טאד־ לױף טץ 5 יאר. .*ױ אין נאנזנ ראשן-סא־באנד זןנןן א־זנפ םאראן 50 7 ײישע שולן, א־ן װןלכן עם לערנןן זרך סס״,,11 ק־דןר, א•; װ־םרוםלאנד - 170 שולן םלט 25 סויזנט קינז־ן־. אין דל א־בריקן לןנ־ער און ראטן׳ױסיאנד 110 שולן פיט טולזנש קלנדןר. אין די ארבןטער-לאקול• טןטן 6ון נאנץ װײס-רוסלאנד לן־נןן זיך םך־ ה־ל 225 ײרן אלן 6•; זי בעקוםןן םלוגה- םובםלריעם טעאכער ** ־אנאם שודקאר און ד־אנא בלוםןנ- 6עלר האבן אננעהויבן ז־ןר זוםער־-טורנן איבער דןר •ראװ־נץ■ ביז איצט זןנןן זי גןװןן אץ םלאװע, ••אטרקאװ א. א. שטןט 6ון דער טוילישער ס־אױינץ און טארן װיטןר רורך שלעדלןץ םןזריטש, בריםק אלבער דל .קרן=ד׳ אולסער די אויבהדןרטאנטע טאין םלם זײ די ייננע אקט־ארן ח. ב־אקאזש, ז. הירשטןלד, יצחק טורקאװ א א אץ ־ןטע־שוא־ - טיןםן טון םזדן-נעם איראטעלשן רןטןדטואר, .װי װןרנעילס דל .רוםןנערלן״; ט האלבןס ױגנט*; ל. הן־צןרם .םאר6־ום*;ב. ש־נהןרס.םלװלם■ װײב״. א■ א שלום־עליכם פײערי:גען אין דל ײדיש־װעלטלעכע שולן• דל ײדישע שול-ארגאנ־זאצין האט צןשלקט א צלרקולאד אין אלן ידיש װןלטלעבע שולן, אז אץ דןם טאנ טון יארצײט (דןם 25 םן) זאלן אוםעטום 1 אזינןר א־בערנערלסן װערן די לםודיס. ד לערןר זאלן דערצײלן די קינדער װןנן לןבן טון דעם געניאלן הוםא־יםש, אין אלן נרעםעדן שטןט װןלן ארנאנלזירט ײןרן קינדער>6א־שםעלוננק• ם/װערט טראקלאפירט א באזונדןר שלום• עליגם-טאנ, װןן אין אלן קלאסן װןם םען די קינדעי ליענען סלוםיעל־גמען דל אדטיקע אטםיללונגען נרײטן צו אלםטא- זאנטע שלום עליגם אקאדןםיןם די שול-אדנאנלזאציע נרײט צו םטעציןלן שלום-עליכםיזשןװאנןן• די שול־אדגאנלזאצין גלט אדויס א םטעצין- לע אויםנאבע 6אד די קינדער װןנן לןבן טו שלום-ןלירס. רעפערענטן- הרײז נ״• די שלמה גילבערט: 24-סן אפריל אין בעגדין. טשןקאװע און גאראקטע־יםטלשן. טא־ן נאנצן יאר 1924 איז א-ן דן- טרןסן-אטט־לונג 6א' רעגןסטרירט נעװארן 5138 נישט-טעריאדלשן דרוק זאג;, 4.796י2 17 עקזןםטלארן, אויף רל שטראגן •רליש, ידלש (ײדלש אץהןברןאיש), אוקרא־ניש, דײטש, רוםלש, װ״סרום־ש, ל־טװ־ש און אנרןרע אין טויללש 4141 א־ן 15.269.828 עקז., אלן ד• איבד־קע שט־אגן 944 אױםנאבן- '1984.97 ןקז. אויםע־ טילדלש טא־נןסש דןם נרןםםן אדם ײדיש (העב־ןלש און ײדלש). דהײנו: 565 טינים 884,380 ןקז.. װאם בא- םדעטש 11 סראצ. טון דער אלגעםינןר צאל אדויםנןגןבןנן ביכער. אין דןד אננעװיזענע־ צאל ־דלשן בלגןר ניןן אדײן % 7.;5 אלן ײדלש 41,9 ט־אצ. אין העברן־ש. און 6.4 *־אצ. העברעלש םיט ײד־שער א־בןרזעצוננג. דןם לעצםן שא־נעםןן לישװ־שן בינער — 22 ביבערס33.20 ןקז., װלםרום־שע: 25 ביכןר 31.500 ןקז אין שא־יז אלז ןרש־נןן אונטער דעד רעד. 6ון ע ו ז ר װ א .־ ש א װ ם ק ל א זאםלוננ .לישעראר-שע רעװי׳ םיבאטײליקן זיך: ■דץ טארקיש. •. י. זיננער, א. ןרנבודג. אלצןק 6ןטער, ןחר װארשאװםקי, ל. קענ-נ, ע 6י- נןנבערנ, ל. בליטענטעלד, ש■ גידאל, צלנ■ נונג טא־ק שאנאל. קולטור אץ קאט־נםקיס-טןאטןר אלז דןם 1-טן אט-יל סאדנעקוםןן א נראנדלעזן יובל־טײע■ ,־וננ 6ץ צװאנצלק יאר טועלי־ציק בא־עגונג. ם׳אלז נעקומןן אן עולם טץ 3000 פאן. ם׳זענןן ארו־םנןטראטן םיט רןדעם װעגן דןר באװן• גוננ נ. בוקםבולם, א. װאל, י לןװ, ח. בראנד און זרובבל. דן־ לןצטןר איז םים גרויס באנלםטןרוננ אוי6גענוםןן דורך דעם עולם זרובבל איז געװןן באםײליקט אץ דעם ע־ש• טן גרינדוננם-צ״א.םןנ6אר אץ טאלםאװן(1906) און איז 6ון די נאןנשםשן באראכאװס תלםיד־ם. ם׳אלז ארולםגןטראטן דער טאלקם :אר אונ- שע- דןר ליטוננ 6ון י. נ ל א ד ש ם י ן אין קלןװ האט זלך בײ דעם אינםשי■ טוט טאר 6אלקם-בילדוננ נןע6נט א ־רלשן קאטןדרן. םלם באגריםונגןן זענען ארו־םגע- טראטן דן־ רןקטאר 6ון אינםש־םוט •ןטקא, דןר ײדיש-.ר בילדונגם-אינם*עקטאר כינטשין, א 6ארששללןר טון דער םטודןנטנשאטט, דל ללםןדאשן דוד װאלקנשםײן. לישן רןזניק. י• שאטירא, װןלכע האבן ארך טארנעלײןנש זיןרע ניםטן װן־ק. אולף דן- אלרוםישער שןדאנאנלשןד קאנסןרענץ. װאם קוםט איצט טאר אץ םאםק• װן, האם דער 6ארװאלטער 6ון ידלשן ביל• דוננס-בױרא בײם קאםלסא■—אט שון בילדוננ טאלאשניק, גןהאלטן א 6א־ט־אנ װעגן די אול6נאבן אץ ■ןרםטןקטיװן 6ץ ידישןר בלל- דונגם־אדבײם. טונם שאדםדאנ איז צו זען, דאם דל ײדלשע שול נןץ אין גאנץ דאטן-רוטלאנד איז 6אר דעם שארנאנגןנןם יאר טארנרעשןרט נןװאדן אולף ל2 שדאצ. די אלנערלןכע ארבעט אלן דער ײדישןר שול אלז באדיטנד אויםנע- װאקםן און טארבןםערט נעװארן דל אלנעםינן ליטעראטור .^- צוט ןיששן יארצײם נאך ט ר ד כ י ם ■ ע ק ט א ר איז אין ניו יארק טארנןקוםןן א הזברה־אװנם. דעד שארדצער 6ץ י.ל. *־ץ• טארין א. ש. זאקם האט אץ א קורצןר רעדן ערקלן־ט די באדילטונג שץ ם םטןקטאר, װאם אלז נןװןן דןר ,הויז 6רינד• בײ רן־ ידלשןר ליםןראםוד. ןם האבן נאך גןדןדש דוד שלנםקי. אברהם רײזןן. ש־א6. נ זעל־קא- װיץ, י. א*אשאשו. ד*ר טוקדוני. אלנגיגן װעט נעשםןלם װערן א פצבה אויף ם ןקשארם קבד אין נױ-יאדק. דל אטעריקאנןר ציםוננען באגריםן דןם זןנצלקיןרלקן נעבו־טם־טאנ שון דןם דיבשןר ױ ס ף י ש ה. ױםף ישה אלז בל-ים ו אן ארבעםןר און איז זילןר ששעם, ן־שש אין זײנע שןרצלקע־ יארן, או־שנעםרןש אין דןר ײדלשער ללםעראטור. א. ק י ר ז ש נ י ץ, אין רוסלאנר, װןנדט זלך םלט א בקשה צו אלן טוןר און טדױנד שון דןד אדבןטער״אדןסן, ט׳זאל אלם צושיקן מאטערלאלן צו דער געשלכםע און בי־ בליאנראשין 6ץ דןר דדישן־ אדבעטער- פדןםן 6ץ שארשידןנע דיגטוננען. אלם צללמ• ש־י8שן װןרן אולך בארדןגנם אינטאג־קע בלן• שעד.'ןס דאר6ן אנגןגןבן װערן ד• דאםעםי װןן זײ זןנען ןדשלנןן, װען זי האבן אױטנן• הןרם צו ערשינןן *ץ די םבות 6ארװאם. נא םןן שץ רןדאקשאר, ארויםגעבער, טארםאש, דרוקןרײ אץ בכלל די געשינטן סון דער ציטוננ. די אלן םאםעריאלן קענען צונןשיקש לעק אוי6ן אדדעם 8ץ ,ןםןם• אין םאבקװע 6אר א. ק י ר ז ש נ ל ץ. די װאבנשדישט , ק ו ל ט ו ר ׳ (םשלקא• נא אונםןר דןר רעדאקצין 8ץ ל. םילןרן^ האם אוישגןהערט צו ערשױנען אוישן נוםער 21. אלן א דערקלןרוננ, װאם דל רןדאקציע האם א־דםנןלאזן צו ,שרײנם >-ץ לליןנער*, דרלקם זי אױם אלר האשנונג, אז דל .קולםוד* װעם אינגיבן באנײט װערן אץ בעט זיעד הללף און אונשערשטיצוננ. *ױ דןר ןרשםער נוםןר 8ון חודש-זשור• נאל . ה א ם ע ר * , װאם דע־שײנט אין נױ• 'א־ק ב־ דןר .6 ר י ה ײ ם , האם נעהאט א נרולםן ןר6אלנ. ןר איז שא־ששרים נעװארן אץ 8000 ןקז. אזױ, אז ןם האבן אױםגעטעלם נוםערן שאד די נין אבאנענטן .*ױ דער בונדישער ארגאן אין רוםןניע ,ד א ם נ ײ ן ל ן ב ן• אדז שארפאכם נןװארן• קןנן דןר דעדאקצין װןרם שאדטלרם א נע• ,־יגשלעכן א״םשארשוננ. .^שאלק האלוןרן וןצם אלבןר *לן ױדלש ,דל נעשלכטע 6ץ דער ײדלשער לי- פן־אטור• 6ץ א קארשןלןם. ** י ו נ ה ש ש ע ר זעצט אלבער . ק ע יעדל םזיק• טץ ראםען ראלין. נאך א השסקה שץ ןטלןכע יאד האט דל טרןםן־אםםײלוננ בײם אלנערן םינלםטערױם *'! •ו־לן װלדןר אננעהױבן ארויםלאזן בלבליא- גראפלשן צױלןםענם. ם׳איז ערשלנןן א שולע .־שלמה טץ לא־ 1924 אץ 6ץ די ערששן דלײל ק־ארטלןן 8ון ■־192. די צלשןרן זענק;ײןר