Literarishe bleter · 1926-04-09 · 101 (9.4.1926) · p. Seite 237

237 ליטערארלשע בלעטער 101 .זא ״ה ג ו ל ם״ א י ז ״ה ב י מ ה״ ד״ר מ. וויייבערט וײ םןכן נישם קלןןרער די זןך. נןר פ*רנע8לען זי סער• סארגרעבער,-. סארביליקן. נישם םאדעושעם ה-בק-ב-קים (םלעשער: זניגרײסונג גים בלוס-גלבול) זענען נירם דןלם גילם. נןר דעי יאוש 6ון א םןלק■ סון $ גאנץ םאלק• װןס א?ז *ארשסןרם אין סורעם. אץ 6ינ6גרסורם שון דער געשיכסע. דןס 6ןלק• ני.שש א כןןפטע בעסלערס. םיס סןרבעלעך נאהןןנגען. אין פאלערישע פןזיעיעם עעשסעלסע• װי רוסישע עולה-רגלניקעם• אין .נ1לם' סןדערס זיך א שרעד. שרעק ביז שגעון געװעלבםער בןןלקן, װאם דריקם. ענגע װענם, װןןס שסיקן. םענםטער־לעגער, װו ס׳גלןעם איםה• יעדע באװענונג — װײסןןק• דיקער ריס. יעדעס װןרט—ןפגעריסענער קרעכץ• מילד צעשפילט די חושים. זעען םלאםען און װןןלקנם ר1יך. שװינדלדיקן קארןן־ הןןד סין הײל-רוח1ת. איםהדיקן םתים-סאנץ סון אונסערערדיקע• קלעפ, װןןס הןןגלען א1יף שינאים םון נישטגעזעענע הענס• אין .הביםה׳ - קיץ ניבוץ סין יענע אוםהײכלעכע רוחית• קלעפ םײלם דער גילם םים דער האק• דער סינ6ערםור*ם — 8 הקדש פ*ר בעסלער• נרןןםיק דער ז#ל. םים אייםגעהיילטע אר• קאדן. מיס סרעפ, װןןם בעשלעפן. םים ליניעס, װןןס בעל1י6ן זיך• סים 6 ה1יכן בװײסליגלדיקן םייער מים בעפראלםע םירן. דעקןןראםױוע קןןנסםרוקביע זןגם א1ים סון חדר. זי 6אר• בײלם, בי הןןס דער רעזשיםער געהאם א 6ירנדיקע אידעע• אין ,״היהודי הנבחי׳ איז זי געװען קלןןר און איבערבײננדיק. דןן איז זי בעשןםן• בעשמומען. בעםיםלם• װי דןס איבעריקע. די *רײנגעסירםע םןןסיװן. די בוגע• סראכםע• אין לעבםן אקס. דעם םהר׳לס חילול־שבת, װען ער סארלעשס דןם לי5ם אין פןןליש• זיין פלובלינג אייםםון די קא• פ$סע און בלייבן אץ נעגליזש. זײן שסעםערדיק אנםון די?8• פאסע■ דןם ןןרײנסירן דעם גןרגלנדיקן חזן. װןס הןןם סאר• לוירן דעם שבתדיקן םזמ1ר־סןןן 6ון קעל. און קןן אים נישם גע6ינען• 8 פאנםןןםיפישע זשאנר-םבענקע. ןן גערןםענע• ןןבער װאם האם זי בום .ג1לם'? װאם איז זי א1יסןז א1יםבו6ילן דעם חלל? בו באלעבן דעם נודנע אקס? סאראן םיסלען אנדערע. זיכערע. םען דארף בלויז ארײנ• קוקן אין סעקסם. דארס שפילם-םים אין לעבסן אקם—דער ע1לם• פארן רעזשיםער א װאונק. ע1לם 6 םיסשסילער• דאס גאנבע - אן ענץ נישם בװישן םד.ר'ל און ג1לם• נאר טראגןדיע און 1 פאלק• דאם איז .דער ג1לס'. װארם ער אויף א תיקן. א1יף א םבענישן תיקן. םים װייניקער אײנסאלן. אבער םיס א ב1לסער ליניע. פים א פירנדיקע אידעע. > <?קנ פ■ אדלער | די םןג איז אין נןו״יארק נעשסארבן דער באריפםער ײדישער אקסיאר יעקב פ. אדלער, אדלער געהערט בו דער גלענבענדןר גרופע סון די אםעריקאנער ײדישע ארםיסטן, װעלצע האבן געשאסן דעם ײדלשן סעאםער אין אםעריקע. ער איז געװען סון די פאפולערסטע קינםםלער אין ניו, יזיק• 18 אפשאבונג מעגן אדלערן — אלן די קוםענדיקע נוםערן• רעזשלםער: ב. י. װיע־שללע־ו, םעלןר: נלזדינסקל, ק*םס*ױם*ר.• ם. * םידנןר נישםא ק״ן אײן אריגינעלע פיעשע אץ רעפערםואר 6זן .הביםה׳. אלץ איבערזעבונגען פון אנדערע שפראכן. ם ב ע נ י ש ע איבערזעבונגען• דאם שװערםסע סון אלץ. אץ קלאננ װערם געבױרן דעכש דיכםערם װארם. אין קלאננ שא6ם עס סון דאס נײ דער ארםיםס. אין קלאנג דערגײם עס גום א1יער 6ון הערער און דורצן אויער בום הארבן. נלשסא קײן םצענישע איבערזעבונגען 6ון פא3־ םישע װערק. פאראן בל1יז איבערדיכםונגען (אדער נעבעכ• דיקע נאכםאכונגען). אנדערע קלאנגען װעקן אנדערע גע? פילן. .חתולים׳ זענען נישם .װינדעלעך׳. בםח איז גערעכט. דער נ1לם הײסם א1יף ײדיש יאםל. א1יף העברעלש יהודה■ יע-הו— דא■ אין בוך םים אײן א1ת פער. םים אײן זילב םער. אלן מויל סון אקסיאר אן אנדערע װעלס. מהר׳ל זאנס: ־אםל איז דיץ נאםען. דער ײדישער גילם ענספערם: יאסל. קורץ װל א קלאפ סון א האק. שװער װל א שםײן. דופסלק װל א שסלק לײבש. ברוםלק װי אין זיך ארײןי דןנר העברעלשער נ1לט ע6נם ברײם דאס ם1יל• פאםעלען און םױשבדיק קוםס עס אר1־ם: יע-הו-דא• װי דרײ באזונדע• רע קלאגגען• א6ענע אק הילכיקע• װײםע און ברײםע. װל א בשורה בו דער גארער װעלם. לײװיקם ,נ1לם' איז יידיש. דורכאוים ײדיש. נישס בלויז דער שםײגער װי אלן ,דיבוק׳. שםײגער לאזם זיך א־בערגיםן. גראב אלבערשםירן אדער לײכם אוגסערםאלן. אלן ,ג1לם' איז -לדיש: דער באפלי ד ע ר א ו ם ר ו. לײסםאסיװ און דיויפסגע• שסאלם בוגלײך: תנחום. דער יאוש 8ון א 6 א ל ק. (בלשם א סשוגענער ם־ס א בעברוםסן ניגון). דאם לאזם זלך נלשם איבןגרזעבן אייף א בװײםערשפראך. דאס פוז בלײבן ילדלש. אץ װארם און זשעסס. אלז דער װעג צום ילדלשן ,ג1לם' 6אר תעברעלש טעאםער 6ארב1יפם. לאזט עס זלך א1יף אוםװענן. נלשםא קײן פירנדלקע אידעע אלן דער אינסבעניזאביע. לײװלקס װערק אלז א ,נוך־דראםע׳. א סאעםע געשריבן נלשם שאר דער בלנע• אבער םיס םבענלשע אויםבללקן• אץ בוך — א קנייל 6ון אלדעען (נישם א •לאנםער — װל אנדערע װללן האבן). די בארירן זלך, קרײבן זלך, שלענגלןן זלך. סלפםטער ירוש. חוםר און גײםם• גארן נאן א1יסלײזונג. נלשס גערוסענע. בו 6רל נעקוסענע. בלום און ם1יס און לעבסער ןטעם. ב1ח 6ון בלינדער סםלכיע. שא6וננ קעגן ב*שא6ער. און :אך און נאך. א1יף דער בינע ק א ן װערן 6ון קנ1יל א פלאנםער. דארף םען א1יםשנײדן, אויםסײלן א ײ ן אלדעע. און ארום איר גרופירן אלץ: געשסאלםן, געשעענישן, אײנ6אלן. דאס האס דער רעזשיסער נלשם געםון. ער האם געשגיסן, *יבערגעשסעלם, 6ארבונק. אבער אן א בענסראלער א.דעע• דאס שפלרס זיך ש1ץ אין דער דראםאםורגלשןר באארבעםונג• גײ לײמיקן א5ם בילדער• אלן ,הב־םה׳ דרײ אקםן מלס א ס־אלאנ• א פראלאג אלז א םכה• א בוסשעפענלש• װל א הקדםה צי א פאעםע. שלע5ם, אז םען דארף זל• בלםער, אז פען נ1י• שיקם זין אזש אין בװײ. .הג1לם' האם בװײ פראלאגן. אײגער בװלשן פוםר אץ םאנאך• דער בװײסעד בװישן אליהו און םשיח•