Literarishe bleter · 1926-03-19 · 98 (19.3.1926) · p. Seite 182

98 .זא ליטערארישע בלעטער 182 סכעמעס פאר זײערע דיכטונגםיװעלטן. דורך גרעסערע סראזע װערק, דורך דראמאטישע פאעמעס װילן איצט די דיכטער זײער תקון געסינען און אנשטאט אײנצלנע, אפגעריסענע, צעשזןטענע שטיםונגס-אײנדרוקן, װאס קומעןיאויף אין קלײנע, קורצע סאגי לידער און גײען גלײך פארלוירן, װעלן די סארגרעסערטע, פארי גאנצטע װערק בכח זײן צו דערהויבן דעם אויטאר, צוגעבן מער װאגיקײט, מער שלםות די אײגענע איבערלעבונגען. האט דאך ל י י ו ו י ק אין זײן .גולם/ אין זײנע דראמעס, אין זײן ״ל׳ו׳ געגעבן א צונויפזאסלונג פון פיל דיכטערישע עמאציעס, דיכטערי- שע אימפולסן און פארקערפערט זײ אין זײנע װערק. און האט דאך ש ו ו א ר ץ באװיזן אין זײן . ק ע ג ט א ק י ״ צונויפזאפלען אן א שיר אײנצלנע שילדערוגגען, שטלםונגען און באגײסטערונגען און אויפשטעלן פון זײ א ײ ן גאנץ װערק, װאס דורך אים דערן גײען ממילא צום לעזער אויך די םוביעקטיװע איבערלעבונגען סון דיכטער, װעלכע װאלטן דורך אײנצלנע אפגעריסענע לידלעך צום לײענער. נישט דערגאנגען. אויך די איבריקע בעסערע דיכטער ד־נען איצט פארנומען מיט טראגן דיכטונגען־ציגל םאר גרויסע דיכטערישע בנינים. און אז1י׳ םשםע1ת, אלז אויך אין ראםן־סארבאנד. 6ר;ער איו די דיכםינג געװען פארםוםלס םון די געשעענישן און ס׳הןבן דעריבער געהערשט אין .איר דערעיקר ערשסע אוםםיםלבארע באגײםםערונג־ריםן, קורצע״ ןןפגעמאקםע התפעלות-געזאנגען, אין װען דןס לעבן הײבט ןןן ארײנצוגײן א;ן די נןרםאלע ראםען, דאן זוכס ש1ין א1יך דןרט די דיכסונג ברײםע שריפםשסעלערי׳ שע ידיעית םאר דויערנדיקע איבערלעבונגען, און די דיכם. ר זאגן זלך אפ םון םתםיזינגען, פין סתם״דיכסן און זײ םארםעםסן, זלך א1יף לעבנםישםײגער, א1יף לעכנסיסױזשעסן, אויף םער אביעקסיװױלרםע לעבנם-םיטואציעס און לעבנם־צוזאפענשםויסן. די דיכסונג איז נישם ט1יס, זי גײם אװעק און פװ אװעקנײן 6ונם םןוג-מאםױו, 6ון םןסעגסארער אנרעגונג, םון חנדלען זלך םלם זלך און אר1יף א1י*ן ברײםן שליאך 6ון לעבן און אירעען. און רן, א1יף דעם דרך-הםלך םון לעבן און אידעען, װעס זי ױידער א1י6לןנבן און עס װעס םםילא אראפ די פראגע — צי איז די דיכםונג ס1ים אדער לעבעךיק. נחמן מײזיל װען אנהײבן און סופן גײען פארלוירן, װען װעלטן װערן חרוב און װעלטן קומען־אויף, דאן מוז דער פראזאיקער בעל־כרחו דך אפרוקן אן א זײט און צעטומלט פון דעם לעבנס־גערייש, זיך פילן םרעמד און איבעריק. אין אזא מין געטומל־צײט האט דאס יװארט דער ד י כ ט ע ר. ער נעמט־אויף דאס צאפלדיקע, בדויזנ־ דיקע, און װי דער פאליטיקער און פובליציסט לעבט ער דאןמיטן טאג, ער איז דער שאפער און מיטשאפער פון דאם נײע, אויפ־ װאכנדיקע, שטורמישע אין לעבן. דוד האפשטײן זאגט אין א ליד: .װען ס׳קריצן צײן צונויפגעפרעססע, װען ם׳בליצען פונקען פון די אויגן, װער קאן מיר עצהן מעסטן, װעד קאן םיך םרעגן: האסט אפגעװאויגעך װען קנוילן גרויל זיך קײקלען איבער גאסן, — װער לאן מיר הײסן װארטך״.' װען אבער דאס לעבן גײט ארײן אין זײנע ברעגן און עס שטײען אן װאכעדיקע נארמאלע טעג, דאן מוז די מאמענסאלע דיכטונג אפרוקן זיך אין א זײט. עס מוז קומען דער עפיקער, דער שילדערער פון לעבנס״שטײגער און פארמעסטן זיך אויף ברײטע שטחים, אויף' לעבגס־נוסח, װאס װערט געשאפן בהדרנד״ לאנגזאם, דורך בארוהיגנדיקע געמיטער, דורך אײנגעשטילטע און אײנגע־ שטעלטע לעבנם־פארמען. נאר זעלטן־זעלטן קאנען אינסערעםירן און פארכאפן דעם לעזער די שטימונגען, צאפלענישן, אויפבליצן פון דעם דיכטער, — דערצו דארף דער דיכטעי■ זײן די גרויסע, מערקװירדיקע, רײכע פערזענלעכקײט, װאם יעדער נשמה־ריר איז אינםערעסאנט און װיכטיק פארן לײענער. און עס איז כלל נישט קײן צופאל, װאס אײניקע פון אונ־ זערע בעםערע דיכטער אין פוילן, רוסלאנד און אםעריקע, װעלכע זענען פריער געװען פארנוסען דורכאויס מיט ,רײנער׳, סוביעקטי־ װער דיכטונג, אדער מיס דעם געבראזג פון הילכיקע טאגיקלאנגען, האבן זיך לעצטנם פארקליבן אין זײערע שאפונגס־געצעלטן און גענומען ארבעטן אויף גרויסע, גאנצע װערק פון לעבנס און תקופות. ה. לײװיק, י. י. שװארץ, א. לעיעלעס, פרץ םארקיש׳ א. קאציזנע, מ. קולבאק, מלך ראװיטש,—זײ אלע, װי םיר װײסן, זענען פארטון אין אויפשטעלן ברײטערע ראםען, אלגעמײנערע וױ האלט עס מיט בעל-מחשבותעם שריפטו ש. פרידמאן*) ו קאװנע עם זענ־ען פאראן צװײ םעגלעכקײסן ארייסצוגענן די װןרק: אלבערגעבן דעס גאנצן ענין א פריװאםץ פארלענער, אדןר שא6ן דעם נ1יסיקן 6ןןנד און ארויסגעבן די ױערק זעלבשסענדיק. םחפת דעם גרויםן קרלזלס אויםן בלבער-םארק האס אבער נישט געלונגען צו געפינען קיץ 6ארלעגער, װאם זאל בײ דער אלצםלקער שװערער צײט װאגן א1יף אזא גו־ויםע אונםעונעםינג <עס האנדלם זיך בערך װעגן א סצז-סנז דרוק-ב1יגן). אבער א1יך דער 6ןנד, װאס אלו נײםיק 6אר דעי א1יסגאבע (בערך דרײ ט1יזנם דןלאר/ אלז נישס געשאפן געװארן. דערלבער האס זיך ליידער די זאך םון דער עצם■ א1יםגאבע נלשם גערלרם דערװײל םון ןרם. די םיסגללדער 6ון קאמלםעם, װאס זענען 6ארנוםען םיס דער צוגרײםוגג 6ון דער א1יסגאבע און אלר רעדאגלרונג, שםײען װי באקאנס, האם זיך גלײך נאכן ס1ים פון בעל־םחשבות געגרלנדעט אלן בערללן א בעל־מחשב1ת*קאםלםעם, װאס האם זלך געשסעלס די אוי6נאבע ציצוגרײסן און צי 6ארװלרקלעכן די אייסנאבע פין בעל־מחשב1ת געזאפלםע שרל6סן. אלן דער זעלבער צײט האס זלך נעגרינדעס א בעל־םחשבותיקאםלסעס בײבש נױ־יארקער .י• ל. פרץיפארײן׳, װאס האם גענוםען שאפן םלסלען פארן 6אנד פון דער א1יסגאבע. די בײדע קאםלסעםן — דנר בערללנער און דער נױ״יארקער - שטײען אלן 6ארבלנדינג איינער פ;טן צװ״םן. *< ש. פדלרםאן אלז א אללםלןנלק פין בעל־טחשבות. עי איז א פ־פגליד 6ון בעל-םחשבות-קאפישןט, װאס נדילם צו די ,דןרק פון בעל- פהשבות צים דרוק.-(רןד.)