Literarishe bleter · 1926-03-12 · 97 (12.3.1926) · p. Seite 166

ליםערארישע בלעטעו* 166 .די ״הדיבוק״. פארן ציזניסט איז דאש א שפראך-םראסאגאנוע ניגו ליין קונטט־פ־זמע. ניי מיין זיין אין אז״ן-ייטראל האי איך נעזינדיפמ מיט אן ארט־רל אין ״דנר״ אויף דער שעמע םון הענרעישן טעאטער. לוים טיין יטבל איז אױטגעלןימען, אז דאט העבדעלשע טעאטעד דארף האבן זק שעפטל אין ■.־דשליט, אין דער אינשעדנאציאנאל־רעליניעזער שטאט. און אין דעם דאז־קן טעאטעד דאדםן געגעבן װערן טיםטעדיעם פאד דעם עולה-דגל פין אלע םעלקעד. איבערנאציאנאל דארף דאם טעאטעד דין. העב־עןש איז דער םאםיקעד אינםטדרמענש א־ן ידויטלים דער ריסשיקער סלאץ. ד.אט סק געשדען, אז איך בין געקיםען ס־אלען ליטדן־קודש אין א לאנד, ,לאו העברעוש א־ז א מארק-שסראך. אומהיילבא־ע דאלטאניםטן ז .י דאט גרעשטע חם־ון םון ״הביםה״ א־ז ראש, דאט עם האלש זיך םאר א ײדיש-טעאטעד. געבוידן אין מאטקװע, געפירט תרך תםישע רעזשיםערן, װיל ת ״הביםז־.״ מימ אירע ײדישע םאלקם-םרעטענזיעם א־נז אנװאדםן גאנץ םרעםדע על־עםעגטן. דא מוז ,זעק אנגעװיץ, אז א םאלקם-טעאטער סוז ארויםװאקםן אין דעד ײדישעד גאט און דין ריט דעד גאם עגג צוזאםעגגעבונק ניט נאד םיש דער שפראך, נאר רים אלע א־בע־יקע עלעםענטן. ד־ בשלנים-דעתוישן, ת בעשלעד - םין תטישן שתב-טאנץ, ת ראלערײ פון ביזאנץ - דאם זײנק אלץ ם״נע זאנן און בא- ,־ענםינטע זאנן אזױ לאנג, װי מען האט ניט קק םדעטענז־עם או־ף ײתש־םאלקם-טעאשער. טײן עצה איז - ת ״הבימה״ זאל זיך אײנםאל םא־ אלעםאל םין ת דאז־קע פרעטענזיעט אםזאגן. אין דעד ,װײנ־ק ײדישעד אײראםע, פא־ ת גוײם, .װעט זי דאך אפ־צ־על רעפדעזענטירן ת ײתשע קונטט. און דאב איז שוין אן עװלה. ת עקםיםטעגץ םץ דעד ״הב־מה״ איז בלו־ז בא־עכט־קט אלס אבםטראקט טעאטעד מ־ט א נײטראלעד שפרא־, א םעאטעד צו .װעלבן א טעטערלינק, א שאנ־אװםקי שטײען םיל נעענטעד, װ־ אנ-מך אדעד ליידױק. און בלדיז אלם אזא אײננאחטיקע דערש״גינג קאנען מיד ת ״הבירה״ באגריםן. שדין נאך דעד עדשטעד ם־עמ־ערע ,,התבוק״ קאן מען ם־ט צד- פר־דגקײמ תיק װעגן ת גרױםע דעדגתיכונגען םון ״הבימה״ או־ק געביט םון טעאטו־אל־ק. דעם גתיםן תמתן םון דער נײםטעד תם־שעד שעאשדאלישעד קינםט האט אבעד אויך ת ״הביפה״ אויף דעד בינע דאמ־נירן: דעד ראלעד און דער רעזשיםעד. צו .זײניק םלא־ן םאק אקטיאר און פא־ן אװטאר. און בײ ת םרעבט־קםטע םצענעם האט טען דאך געזען אדורבלויםן דעפ שדל פון לאנגװײליקײט. דאם דערדתקן דעם אדיטיאר טוז דך נוקם דץ אם־לו אן אזא גתיסן קינםטלעד, װ־ װאבטאנגאװ איז. ״ אלטער קאציזנע בײשפיל און א־ן העברעזש דאן עד נא־ א־אפנעמען א בײשפיל םון זיך אל־י;. און דעד ב״שפ־ל א־ז א ״תשעד. רענטשן ם״נען, אז דאם לשון ל־גט בלויז א־ן רו־ל. סיא־ז אבעד גענוג א קוק צר טאן שלום-עליבםען א־ן העב־ע־שץ טעאטעד צו פא־שטק, אז דאס לשון ל־גש א־ן ת הענט און א־ן ת פ־ם און א־ן אלע רכח אבד־ם. האט א־ד געזען א ײד זאל .־ייק אן הענש? און ת הענט טוען און א־בעתעק אלץ א־ן םאמע-לשון. הענש קאן מק קק העב־ע־ש נ־ט א־יםלעדנען. דאט אױ ת ״דישע שפ,־אך־ם־מפאניע מ־ן גאנצן גוף. א ם־ד-ם־נף ה־נדעו־ט ־א־ האט עם בײ דעם ײק צוגעגרק, ביז ער האט דעם נוםח תנעם אױפגעאדבעש - דעם ײד־שן גיסת. און, .תלט א־ד, אז ב<ן איך זאל א־אפתיק א הע- ברעעד - ־אדפט איד פונקט אזו־ לאנג א־בעטן, ,־׳ ײד. ערשט דאן,װעט דאס העב־ע־שע טעאטעד קאנק זק א נאצ־אנאל-טעאטער. םיהײםמ: א פאלקם־שפ־גל. ת שפדאך אל״;, ת װעדטלעבע - כיא־ז בלו־ז םעבאניק. דאכ העב־קשע טעאטעד קאן לעד״ עתה ניט ז״ן קײן נאציאנאל- טעאטעד. אבעד א םתט-טעאטעד באן עם זק. ם־א־ז דא א פלאץ םאד דעם. טאקע דעדפאד, ,זײל העב־עלש פון דעד ב־נע האט נ־ט קק א־־גענע הענט און פ־ם, קײן אײגענעס ג־סח םנן גוף, טאקע דעדפא־ האט עס ת זעלטענע מעלה מין נײטדאלקײט. מק קאק או־ף דעד דאז־קעד נײשדאלער א־ן ם״ן קל־נגענתקעד שפראך שפ־לן נ־ט ײד־ש טעאטעד, נאד אבםטראקט שעאטעד. יעדע שפראך האט א־ד םאדב פון לאנד, א־ד ג־םח מ־ן פאלק דאס אבםט.־אד,טע טעאטעד מ־ז פא־לידן עםעם, װען עס װעדט ראנק־עטיז־דט דודך דעם אדע־ד ־ענעס שפ,־אך-קע־פעד. טאקע בלויז העבדע״ש דאטעװעט ת ם־טואציע. עס ל־יגש אדויף או־ף דעד ב־נע דעס נײטראלסטן שטעםפל, דעס שטעםפל ם>־; ע.־געי;-לאנד. העב־ע־ש ד,אן זי־ן א נ־צלעבעד טעאטדאלישעד עלעמענט םון נײטיאלעד װא־ט- פלאסמ־ק. וד לאט־ץ אין אפט״ק, װי ענגליש א־־פן ים, װ־ א־- טאל־ענ־ש א־ן דע־ אפעדע, קאן העב־ע־ש גיצץ ביענגען דעם אב- סטדאקטן נ־ט ײד־שן טעאטעד.. ת סטאנ־םלאװםקיס ר־ט ד־ שאליאפינס ד.אנן געקאנט באפן החפעלוה ם>ץ דעד ״הב־םה״ ,װי םון ײדישע ק־נםט. מ־ר זײנק ק״ן ג־־פ נ־ט און א־ן דעם דאז־קן ג־אבן טעוח קאנק מ־ר נ־ט אתינפאלן. ״הביםה״ איז ג־ט ײתש. עם האט נא־ עלערענטן ײתשע. נ־ט ת הײפט-עלעמענטן - מוז םען צוגעבן. צי א־ז ני־ט־ק צו קאנק העברעלש, כדי הגאה צו האבן םון דעד ״הב־םה״? נ־ט נײט־ק. א נײטראלע שפ,־אך א־ז נאר א קלאנגען- םלום. און צ־ קאן דק שאל־אםין העב־עלש, װאס עד איז אזוי נחפעל געװארן? מען האט א־נז געלעדנט דאװנען א־יף העברעיש און או־ף לאט״ן, װי־ל דאם א־סםאדשטענדלעבע מאבט נאך מ־סטעתע- זעד די הם־לד״ דאס נעמלעבע קאן געזאגט װעדן װעגן דער ״הביםה״. םאד דעם גוי - א־ז דאס א ענין, װא־ ת שםדאך שפ־לט קק ,יאלע ניט, םאד דעם ײדן - א ב־םל שװע־לעך און ניט גלאטיק. דװקא דאם העברע־ש קל־נגט א־ם עדטעדװײז םרעמד אין אזא שטיק פון יידישקייט צו טעאטראלישקייט (ו יןי װערסער נןך דעם ערשםן אוינםרינז סון .הניפה״) ײ ז י ל אן אײנהײטלעבע סארשטעלונג, א גאנצעד געזאנג, א באר-קא:* צעדט און נאך תבשיקער, אןותתקעד - א תםילה בצבור ם־ן א גלויביקער, םאנאטישעד עדה מתםללים-גאטתנער. דא זײנק ־גע־ .װק ײתשע יארעד-נעשרײען, האםענונגם-רוםן און דעד עיקד - צ־ױיםל-געװײנען. מיד,אט זיך ניט צ־געהערש צום אינהאלט, ד יי נ ח מ ן איך האב געזען צותק םיט 6 יאד אץ דער ״הב־מה״ דוד פ־נסד־ס ״היהות הנצתי״ <דער אײביקעד ײד> אין דעם עדש-טן ,״א- תאנמ. ת םארשטעלדנג האט אויף מיר דאן געםאבט א שטא־קן אײנדתק. נ־ם קײן א״נצלנע עפ־זאדן, ניט ק״ן א״נצלנע סצענעס, אויך נ־ש דעד א־ט שש־לן. עס האט געוױדקט ריט דעם ,.אינגאנצן״•