Literarishe bleter · 1926-02-05 · 92 (5.2.1926) · p. Seite 94

92 .■/א ליטערארישע בלעטער 94 מענטשן און ווערק ניט מיט דער װ־רקלענקייט חיייל איך בין דער עיקר א םענטש םון כאן• \ א־ך קאן נ־ט דײדן דדעבן מײנע ביבער. איך האב זײער ליב די ביכעד. װעלבע איך קלײב זיך צר שרײבן. די םריערריקע םא־נעב א-ך, און דעריבער א־ז די ביבליאנראםיע םון מײנע װערק םא־ מיד םרעמד. איך װעל בעטער ר״זץ װעגן מײן לעבן, װאמ איז, אנב, דער בעטטע־ ראמאן מײנער. איך בין נעבויק דעט וני יאנואד 1867. בלאםקא איז רי םאמיליע פון מײן םאטער און איבאנ־עש-םון מײן מוטער. םײנע עלטערן האבן געהערט צוט סיטעלן גראד מענ&עון. קײן גוט ק־נר ב־ן א־ך ניט נעװען. װען עט איז נעקומען די צײט אויטצוקלײבן ז־ך א פ,־אםעטיע, האב א־ך נע־ואלט װערן א ש־ף-מאן, אבער א־ך בין געװק נ־ט פעזק צו מאשעמאטיק און דעריבער האב א־ך ז־ך נעמוזט אויס׳ דל״בן אן אנדער קאדיעדע• אז עמעצער װיל בײ אונז אין ־מםאניע א־יטקלײבן זיך א םרא׳ פעסיע און קײנמאל זיך נים באנוצן מיט א־ר, װערט ער אן אד׳ דאקאט. ד.אב איך טאקע באשלאםן צו װערן אן אדװאקאט. אבער א־־םן צװײטן *אר םון מײן לערנען בין א־ך ״םלוצ״ט אװעקנעםאק קײן םאדדיד. מײן נאנצעד ״באגאזש״ א־ז באשטאנען םון נדינעם א נרויסן היטטארישן ראמאן אין מאנוטקריםט. אלט געװען ב־ן איך ראמאלמ 16 יאד. םון יענעט מאמענט אן האב איך באשלאטן צו פארז־ינען אויפן לעבן מיט שדײבערײ. ל־ידער! די םארלע׳ נער האבן ניט אננענומען םײנע טארשלאנן און א־ך האב נעמוזט װעדן א םעקראטאר בײ דעט באװא־סטן ראמאניטט ד. מאנועל םערנאנרעס אי גאנזאלעט. איך בין געװען א רעפובל־קאנער און נאך אײנער א םאדשװערוננ האב איך נעמוזט אנטלויםן קיק םאריז, װא־ א־ך ב־ן םארבליבן אנדערמ׳ האלבן יאר. אין 1891 אדאנק דער אמניםט־ע האב איך געהאט די מענלענקײט זיך אומצוקערן קײן שפאניע. איך האב חר״ונה געד.אט און װײטער באנײט מײן רעםובלי- קאנ־שע טעטיקײט. איך האב נענרינדעט א ראדיקאלן זשורנאל ״על םועבלא״, װעלבן איך האב רעדאנירט אין משך םון 10 יאר. שפעטער, נאך אן א־יםשטאנד, ב־ן איך װײטער געװא־ן א־בער־ק אין שפאניע און אריבעדגעםארן קײן איטאליע. װעגן מיץ רײזע און מײן התםעלות האב א־ך רעױצ־ילט אין רעט בוך: ״א־ן לאנר םון קונסט. דדי חרשיט א־ן איטאל־ע״. װען איך בין צור־קנעקיםען אין םיץ לאנד, בין א־ך אויםנעקליבן נעװאדן פאד א דעפוטאט, און זעקט מאל נאבאנאנר בין א־ך נעװען דעד פארשםײער םון ,װאלענטיע אין שםאנ־שן םארלאמענם. דער טאג׳םענלעבער קאנטאקט איער מיש ד• םאליטיקעד׳פ־א־ פעט־אנאלן האט ניך אפנעשװאבט םײנע אילוזיעס םון א רעװאלוציא׳ נער, און ,װען מײנע װײלער האבן אין 1909 געװאלט װײטער ם־ך ש־קן אין פא־לאמענס, ד.אב איך דך קאטעגאריש אפנעזאנט. א־ך האב נעטראבט, אז עש זײנען נעװ־ס םאראן א צװאנציק טויזנמ שפאנ־ער, ,װאם װאלשן געקענם דץ דעםוםאשן, און ערם־לן זײער פליבמ נ־ט ערנער און אםשר נאך בעטער םון םיר. אבער שדײבער, ױאט זאלן דין םעיק אנצושרײבן א נ־שקשהדיקן ראםאן דינען א םך .װײניקער בנמצא אין שפאניע. י דעט פאליטישן לעבן האב איך םאילאזמ, אבער אין דער ליטעי־ דאדישעד װעלט י־ן איך ניט אריץ. שולן, נעזעלשאפטן דינעץ גוט נאר פאר רי, װאט האבן ניט קײן טאלענט. עס דינען פאראן צװײערל־י שד־םטשטעלער: אײניקע שו־ײבן בלאםקא איבאניעס װעגן זיך ר שפאנ־שע־ ראמאנ־טט בלאסקא איבאניעט װא־ינט ולעבע *אר א־ן ם־אנק־ײך, אין דער שטאט מענטאן. בעה נעט א באד־ אץ פאר־ז האט בלאטקא א־באניעס אין א גע׳ שפרעך מיט א םראנצו־ז־שן זשװרנאל־םט דערצײלט ם־ל אינטערע׳ טאנטע פדט־ט װעגן דך א־ן דץ לעבן. ״איך ל־־ען אל־ן, - זאגט בלאםלןא א־באניעט, - א־יטער מא׳ טעמאטיק <װײל א־ן מאטעמאטיק ב־ן א<ך א־נגאנצן אומבאהאלםןן, מיך א־נטעדעטירט אלץ, ם־ץ אמהע לײרנשאםט אבע־-א־ז געש־בטע. א־ך לײען .װ־־ניקטטנט פ־ר שעה א טאנ, אבע־ אפט ל״ען א־ך א גאנצן טא;. א־ן מענטאן ד.אב איך שוין א ב־בייאטעק, װאב באשטײט פ־ן צ־על־ ב־ז םערצן ט־יזנט בענדער. א־ן שםאנ־ע ד־נען בײ מיר םארבל־בן נא־ צװ־ ביבליאטעקן. צו־אמען גענומען פארםאג איך בערך א סב טויזנט ב־ב־ע־. א ראמאנ־טט װאר־ אן א ש־ע־ר לײענען און אבטע־װ־רן. איך באנ־־ן דיער אפט רעט אםאריזם: ..א־׳ין װאט םען ל־יענט, קומט אזוי א־ע־ אנרערש צוני־ן א־ן לעבן״. אי־ האב דך א סך םאל א־בערצ־יגמ, אז דער אםאר־זט האט רעבט. נאט א״ך א משל: װען מײן רע׳ װאלוצ־אנערקײט ד.אט אװויטנערופן דעם צאדן סון דער שפאנ־שעד רענירוננ, ב־ן א־ך אוי־ א לאנגע צײט פא־־נױקט נעװא־ן קײן ארי׳ הועלא, א קלײנע שטאט א־ן שפאנ־ע, װאו ראט גאנצ־ע א־נטעלעקטועלע לעבן קאנצענטר־דט דך אין ד״־יז םונט עפ־סקאפ. א־ך האב אנכעהױבן של־ננען אלע ב־בעד, װאט איך האב נעפזנןק דארט•. דהײנו־. װענן דע־ לעבן פון הײליקע, טעאלאנ־שע ט־אקטאטן א. או. װ... עס האט שוין גענ־מען א־ישפעלן שטאף, װען א־ך האב ז־ך אננעשטו־סן או־ף א גרויטע־ דעלטלעבע ביבליאטעק, װאט האט נעהערט צו אן אלמנה פון א העבערן אפ־ציר. ז״ ביבל־אטעק א־ז באשטאנען םון פארשײרענע װעדק װענן דער ס־ליטער׳װיסנשאפט א־ן מלחמה-קענ׳ ־׳״ ײ) א ן אט װי אזו־ דאש אלץ א־ז מיר גע־ק־מען צ־נ־־ן: בשעה העד נרו־סער מלהםה האב א־ך נעפ־רט א העפט־קע פ־אפאנאנדע פאר פ־אנקרײך. איך םלעכ אפט פארן א־יפן פ־אנט. א״נםאל בץ א־ך אײננעלארן געװארן א־־ף א מ־טאנ צ־ם גענעראל פדאנ־טע דעספעדי־. בעהן באזוך האבן די נעטט נערעדט ד־ נאנצע צײט װענן םלחםה און מיליטער-ענ־ניט. און דאמאלסט האב איך ז־ך אויטנעצײבנט און מסש איבעװ־אשט ד• פראנצויזישע גענעדאלן מ־ט מײנע יד־עוה אויף ו ... איך דאב א־בעדגעזעצפ ם־שעלע א־יף שפאנ־ט או, איך די מאנומענטאלע דערק פון לאװ־ס א־ן .־אמבא. אבער דע־ ע־קר בין א־ך א הײטע־ אנהעננער פון װיקטאד ד״־נא. ד־ פ־ער בענוא א־ן םאל ט־ר־־ האב איך איבערגעלייענט גאנץ ד־קטאר דענא. א־ך האב אז־יפיל געדעדט װעגן לי־ענק, או םען קען מיך אננעמען פא־ א בוך׳־־אר־ט. עש א־ז גא־נ־ט א־ו־ שלעבט, אבע־ עס ־טט־םם לײגט נישט אפ אויף שפעטער באשטעלט גלײך די ביכער לויט די בײגעלײגטע רשימות פון ״צענטראל״ אין 3. קלעצקין