Literarishe bleter · 1926-01-29 · 91 (29.1.1926) · p. Seite 81

81 ליטערארישע בלעטער 91 .זא צוריק מיט יארן, גערען א םארי.עםל א־ן אי־ מיז ־דוין ראש רערםאר אל׳יין מאן... - זאל שוין זיין אויף א דז־מן מאל, - ראנ איך גע׳ זאזט... און איך ב־ן זייער צוםר־רן וואם איך ר.אי עש נימ געטאן... א־ך גר׳ו־ב, או א־ך ,רעי1 יברין א־צמ אזוי אייך םטור װערן םון איס. ער ,רעמ עמ א־געמיעזן .רעמ ער םאריממ־־ן, אז ראמ מיין א־ך א־ם און ער װעמ מיך צודו ל׳און... איך ־־אימ־ נאר געראלמ הערן םון א־מ א מיינוננ א־יער דער זאך, װי רעמ די זאך א־מ שמעק;, צי ,רעמ ער זיץ אנמציקט םון א־ר, צ־ נימ... אבער ראמ גי־ט ער ם־ך אן, אג־ א־ך װעל פמור װעק פון א־מ, זאי ער ארייער או־ף אנרע־רע־ הענט... אם־צר װעמ א־מ א צװיימער קא׳ ל*עגע אנדער־מ• או־םנעמען... א־־ע• צים קי־נמא? מער נ־מ זען, א־מיאדאנמע־ םאראז־מ... - אגעד א־ד האמ דאך נאר־װאמ געזאגמ, אז אק זאך האמ איר יא אנגעשריבן א גוטע. - ...א דיער א גוטע, דער ע־ק־ א־ז דער םוף, דער סוף א־ז א םראבט... ער האט מ־ך געגעמן א־ך זאל1 א־ם גאקענען מימן א־נהאלט פון דער ואך. א־ך האג א װיילע געק־קט אויף א־ם און געענטםערט, אז מיטן סוף םון דער זאך װאלמ איך זייער גערן געװען א־ם באקאנמ צו מאבן... ער האט מיך אנגעקוקט אין םאו־לעננהײמ, נ־ט םארשמאנען דעם גאנצן עםק און ענדלעך געזאגט: - יא, א־ך װעל* העק. - נק... דאם װעמ א־ר מוזן םילן... און א געדאנק ד,אמ אויםגעםלאממ: זאל א־ך א־ס טאקע אםשר מבנד דין... אםשד א־ז ד־ גאנצע מעשה, ,זאם א־ך האג אנגעשו״נן אין קאמף פאר אײדישער לעזערין א. אלפערין עם ג־מ דא דעם םא,־לאנ װענן דער אםים־לידמער ױגנט. ״ז־, ד־ אם־םיל־רמע, ,רילן םאר יערן םר־־ז ז־ך דערנענמערן צ־ די מאםן, װעגן װעלכע די ד.אגן װאם׳עם׳א־ז געהערט. עם םעלמ ז~ אבער דער שליםל צ־ם אוצר םון דער נאצ־אנאלער קולטור - די ש ם ר א ך פון די מאםך. - און דע־יבער: ״ד־לן מ־ד - ערקלערט דעד םא־לאג - געבן די מעגלעבקי־מ די אלע, װאם גאז־צן ניט די קענטענ־ש ם־ן העברע־ש און ײדיש. דך צו גאקענען מ־מ ד־ געםטע אויך םין דער ־ידישעד און הע־ גרע־שער ל־טעראטור א־ן פוילישע איגעדזעצונגעך.- א םאלשער װעג, םאלשע םירעד מ־מ קאםוידע אם־מ־ל־רמע־ קעם ן . אגב, א פאר װערמער או־ך װעגן ר־ ארו־םגעגעבענע ב־בלעך גוםא. ניט א־נזער זאך א־ז צו גאמראבמן גענויי די א־גערזעצ־נגען. א־ן יעדן םאל שטייען זיי נ־ט העבער - אוינ ניט נ־רעד־קער — םון די ״נאש םשעגלאנד״׳איגערזעצונגען, ,װאם האבן ז־ך שין גע׳ מאכט א שם. אגער דעד גאנצער ענין ט־אגמ דעם גילמן הזהם םון אוםר־־םקי־ט, ״ליגראבערי־,׳, װאם שמייט גשום א־םן נימ א־ן קײן הםגם מיט דער כלומרשט עינםטע־, םאראנמװארמלעכער או־כ׳ גאגע, װעלכע דער םאדלאג האמ ז־ך דאך א־ן םל־ג געשמעלמ. נ־טא ניט קק םדר און ניט ק״ן םלאן א־ן די א־ו־םנעגעבענע נאװעלן. עםעם ם־לט מען ניט קק צוטרו־ צו דעם גאנצן א־־םמו. דאם א־ז דער ם־ע־ל־ױצ־א. און םיא־ז דאך קלא,־: געמ־נמ האמ מען די ־דישע לעזעדין, די װעלכע װארםט ו־ך מ־ט אזא א־נטערעם או־ף אלע נ־ע ע־ש־נוגגען אויםן ביבער׳מארק. אבער פיא־ז אומ׳ זיםט ױ מי: זי װעט די ג־בלעך א־ן האנמ ארק נ־מ נעמען. און אין יעדגםאל װעלן זיי םאר א־ד נימ ,רערן רעד ״של־םל צום אוצד םון דער נאצ־אנאלער קולטורי־. דעד װעג צו אט דער ײדישעד לעזערין םון מימלשמאנד א־ז א אנדעדער. דעד נאענטםמער עמאם א־ז - ײדיש. ערשמ דערנאך, װען ײדיש װעמ װעק א־ר נאענטע שםדאך, ,רעמ זי שו־ן אלי־ן ז־ך שטארק םארא־נטע־עם־דן מימן ײדישן גוך און װעדן ז־ן לעזע׳ רין. און אלע מעקלערישע איגערזעצונגען זײנען דא לוזלוטין אן שום טצן. װי־ל או־ך איד גאנ׳ן א־צטיק לענן א־ז םאדקר־םלמ אײגנטלעך צוליג דעם, װײל עם א־ז, אזײ צו זאנן, א איגער׳ ז ע צ ו נ ג םון א ײדיש לעגן. דעד קאמף םאד א ײד־שע לעזעױן דױע־מ שױן זײער לאנג. און ער אױ א םך שאדםער םונם קאמף םאק ײדישן לעזער. מיר מײנען דא דעם ט־ם םון דער ײױשער לעזעױן םון אזוי־ געדיפענעפ מ־םלשטאנד א־ן די שמעט. ױ דאזיקע ײדישע לעזער־ן א־ז א גדו־םע קאנסומענטין• םון גיכער. זי לײע־נמ און האט דװקא א שטארק אנטװיקלטן ודש םאו־ א נײ גוך. יא, זײ לײענט װאם א־ד װילט, נאר ניט קק ײדיש נוך. און עם איז א שאז־• ,רײל םען קאן ררייםט זאגן, אז טאקע אויף דער דאזיקער ײדישער לעזעױן םון מיטלשטאנד שט־צט ז־ך א־ן א גאדײטנדעד מאם דער ניט׳״ױשער גיבער׳מארק. וי קו־פט ב־כעד גײ יעדער געלעגנהײט. אויף איר רעכענען אויך די ניט׳״דישע שױםטשטעלער. זאל אראםק־מען א־ן א שטאמ אויף א רעםעדאמ א פזשגישעװםקי, א גאי, א לארענטאװיטש, א לעכאן, א איװאש־ ־עװיטש, א טוװיפ, א סלאנימםקי — טא םון ,רעמען ,־עקױטירט זיך סיתב זײער צאלױיך םוגל־קום? דװקא און כמעט אויםשל־ם־ לעך םון ײױשע םײדלעך םון מיטלשטאנד. יא, עם װאלט געװען א װיכטיקעד ענין צו געװינען אט די ־אזיקע ײדישע לעזעױן םארן ײ ד י ש ן בוך און םאק ײ ד יש ן שױםט־ שטעלעך. אבער דער װעג צו דעם ציל איז זײעד א שװערער. וױיל א םך איז אין דעם ם־ט םא־װא־לאזמ געראק. און דערצו א־ז ײ״דער א גיטערער םאקמ, װי שטענױק, אז דװקא ױ ניט גע־ דעױקע מענטשן םארנעמען זיך דערמיט. אט האבן מיר םאר זיך אזא משונהױקן םראגמענט אין דעם ־אמף פאר א ײדישע לעזעױן. א םםעציעלער םארלאג אין װאדשע א־יענמ״ גיט ארוים זינט א געװיםער צײט א ״קלײנע נ־גליאט־ע־ק ב־־ן ײדישע שרײבער און קלאםיקער׳ א־ן א םוילישער איבע־־ ־עצונג. און מיר מוזן נאלד לכתחילה זאגן קורץ און שארף: א סוף ״־מן געםעלשטן ״ײױשן״ בוךו איר דאט א־ן דער ״גיגליאטעק״: שלום אשם ״רענום שװארצ־ אלדן״, •. ל. םרצעם ״גאנטשע שוױיג״, י. ל. םו־צעס א קלינע ־אמלונג נאזעלן מ־ט א הקדמה ם־ן ש. אנ-םקי, שלום עליכםם זא-־אדא״ (עצד,> און אנרערע םאנאלאגן, ח. ברענעדם א נאװע־ י־ע א. אנד. אין א הקדמד, םון ערשטן גוך װיל רעד םארלאג כלומרשט קלאר מאכן ױנע צילן.