Literarishe bleter · 1925-12-11 · 84 (11.12.1925) · p. Seite 304

84 .■ןא ליטערערישע בלעטער 304 לעניען םון דער גאנצער מאדערנעזער םרל׳ישער לייױק. איער דעד פױנציפיעי׳ער חדריאידעאי׳אנ ל״ענט אם־ל׳ד ניט גױנתיעך א־כער ױ נדעזן, העדט ניט אדיט ױ סאת׳עזונג, פאר איט איז ױ זאך לבחחיליה ,,טאדערנער מה-יםית״. מילא, םון סל׳אנימטקין איז אםנעדעדט. ער איז ניט קיין ױכ׳ טער סון ראנג, און בײדע םרעל׳עגענטן (אהרן צייטל׳־ן אץ םינקעלי- יצטיין) האבן וזעגן איט קיין גוט ווארט ניט געזאנט. אבער כאטעז ןאגן, אז ער טו־ג ניט מעג מען דאך... און וואש שײך ױ איבעױקע טדביפ אדן ,־ויםל׳ין איז שױן די פראגע אן אנדערע. םען האט געמעגט און געדארםט וועגן זײ ,־ייק. דער עדשטער איז בל׳תי שוט םפק דער בעסמער פארמקינטטל׳ער םון דער מארערנער םו־ל׳ישעד ל׳יױק א־ן דער צווײטער-דער עטיש םול׳דוערם־קטמער דיבםער פון דער גאנצעד ידנגער פוילישער ױבמער-םװיטע. אײ, ז״ ױנק ײדן? זאל זיך פו*לן שיערען... האבן מיר דען אמאל׳ געמשפט שניציערן, דאסערמאנען, אל׳טענבעדגן? דאט זײנען דאך צוםאלן בל׳ויז, װאמ זײ ױנען ק־נדער םון טאםעס, װאס ד,אבן אמאל׳ אין דעי ױגנט געל׳ײגט הפיל׳ין. טובימם אנטיסעמיטיזט איז מיר ניט באװאובט, פא־- קערט, ער שדײבט אפט שענטימענמאלע ײק-ל־דלעך. םון װיטלי- נען א־ז ראך אפגערעדט. אי־, ױ ״װיאתןמאשצי ליטעראצקיע״, צו װעלבע טוב־ס שטײט נאענט? א־ן י. י. זינגער איז דען םאראנט,װא־ט- לעך פאר אלין, װאס צייטשױםטן ש־ײבן, צו װעלבע ער שטײט נאענמ? ױ באװאוסטע ״סרולקי״ זײנעןיגעװעזן װידקלעך א שלענטער שםאס. און אט האט זיך דער שױיבער פון די שודות געטראפן צוםעליק מיט װיטלינק. ער האמ געװאוסט װעגן יעק װא־ט, װאס איז װעגן אים אין ײױש געשױבן געװארן און פון אים אין ײױש איבעתעזעצט. עד האט מיט דעד ג־עסטער אבטונג גערעדט װענן דער ײױשער ליטעראטור. ײױש קק ער םאקטיש ניט. פארװאס לערנט ער ניט ק״ן ײױש? װײל איס אינטעדעסירט גא־ איטאליעניש מעד, און זײן גאנץ לעבן װיל עד װידמען דעס שטודױס ס־ן םראנצ־סקיס םון אס־זי• צו דעס צװעק װעט ער בק־וב גא־ אינגאנצן װא־ינען א־ן א־ן אסיז. א מארנע פארשטעלונג האבן זײ װעגן אונז דארט מחוץ ױ װענט פון אונזער חדד. זײ סײנק, אז מיר זײנק װילדע נאציאנאליסטן א־ן שאװיניסטן. און באטת, איבערלײענענױק זינגעדם א־טיקל, קאן מען אונז באמת חושד זק אין דעם. דעס קאגטאקט דא־פן מיר, מיר מער מיט דער װעלט, װי ױ װעלט מיט אונז. דאס א־ז דאך זינער. מרויעריק, אבער אמת. און קינסטלער ױנק דאך ניט קײן אידעאליסטן. אז ױ דארםן עפעס ניט, טוק זײ עס ניט. סװן מיר זובן דעס קאנטאקט. אסילו די הא־בע םרינציפ-מענטשן, ױ באלשעװ־קעס, טוען זיך אן א םראק און עסן מיט גדויס התמדה מא־אנעז-קארפן, װען מען דא־ף עס. װאלטן םיר געהאט קאנטאקט, װאלטן מיר געהאט אײנפלוס, װאלטן ט־ר געהאט אײנפלום א־יף ױ, דאך פױיע, ק־נסטלער-נאטוק םון ױ פוילישע װארט-ו־ײסטער, װאלטן ױ פ־ן צ״ט צו צײט ארויס מיט א שא־ף װא־ט אין אינזערע פ־־ליש-ײױשע פ־אגן. און דאס פוילישע םאלק האט אםשײ פא־ ױנע ױבטער. און דאן חאלט אםשד װעגן ענ־ן שטייגער דך אפ• געדופן ניט דעד עקלהאסטער בעלמאנט, נאר טאקע רע־מאנט און קאדען-באנדראװסקי און סמ־ונ. אונז סארצו־מען ױ טײלװײז עד-ד,ױס ר װ ע ל ט, ױ דאזיקע פוילע חדר-װענט, חבד זינגער, ״זײ״ םארצוימען ז״ בלויז א קלײן שטיקל װעלט. דעױבער דארפן מיר צעברענן די דאזיקע װענט. װײל א־נז שטיקן ױ דעס אטעם, זײ דארסן זײ בלדז שטיקן, די װענט, א־ן שטײקן דאס געװיסן. געװיםן איז לײדער אין צװאנצ־קסבן יא־ה־נ- דערט װײניקער װינטיק װי אטעפ ״הענריך איבסעז- דער מענטש׳ דענקער און דיכטער״ רעפעראטן סץ רםאל קלעפפיש (*בסןןלװענט םין סיל^פיע 1 ר ת ש ע ד א ם: טעון: 1) כיאגייאסיע און געשיכסלעכע צייס• 2) בןןרװעגחנ און געשיככוע״ 3) איכסען און דער סקסנדינאװישער םילןןזגף סערען קירקע״ גןןרר. 4) די סילןןזאםישע דראםען. 5) גר8נד—דער סימװןןל פין אינדי״ װידופליזם. 6) די הויפט״אידעע םון כר*נד. ל) פעער בינס—דער נײער ד#ן״קיכ$ט. 8) #לגעפדינע כאיגקםעריסשיק און הויפס״אידעע םון פעער גינט. 9) קיסר אוןגעלילעער• 10) דערקאמף עװישן גװײ װעלסן. 11) *לגע״ מײנער איבערבליק איכער די פיל$ז$סישע דראמען■ 12) אויספירונגען.!1 ר ע ם ז ר א ם: שעזן: 1) די היסס^רישע און םןןציאל געזעלשאםסלעכע דראמען. 2) דער םרןןכלעם פון מאבס אין פון גליק. 3) די קןןמעדיע פון ליבע• 4) די שסיצן םון דער געזעלשאםס אץ די #זוי געײפענע םערהײס• 5) נןןרא און ד$ס משםהה״לעבן• 6) די װילדע ענסע און ד#ס גליק סין ליגנט. 7) דער קאמף צװישן נאסור און נײסכז. 8) די פרוי פין ים. 9) הערא גזובלער אין דעי• מעיאל שער צוזםמענכרוך סון מעגסש. 10) דער בוי״ מײפשער סןןלנעס אץ רער פראכלעם פין װידערגעכורט. 11) דזמןןן נאבריעל בןןיקמאן און די םראגעדיע םון דעם מענטשלעכן געד&נק. 12) װען מיר סויסע דערװאכן — דער עפילןןג אין ודױ פץ איבסען. 13) אלגעמײגער איבערכליק איבער איכסענם ש&סן■ 14) די פרוי אין איכםענם שאפן. 15) איבסען אץ ליכס סון דער נײםסער קריסיק. 16) װןןם כאדײס פאי אינז איבסען. 17) אויםםירונגען. אדרעס: 2 .וח *95 13203?£ ,?3נ}ק16>1 .8 נ־ט מער וױ א־בע־געקײט ױ ,־וט־שע ״איטפאװ־ע־ :,ידיגאנא״ א־״גל׳, װע־בע ױגען א־בעױקגט שו־ן פון דער מארע א־ד־נ. - איך זאג עט נ־ט צדליב פאטױאט־זם, נאר גאנין אביעקט־װ, אז א־ך װעל ג־ט אװעקגעבן גאנ־ן טז׳אנ־םטקין, טובימען עט־קאמפ. פאר עטליענע לידער פדן א־נזער משד״-ז׳יב האלםער־ן. — און גא־- נ־שט. װעגן האל׳פעױכען און אנדע־ע האט מען נאך דע־ױײי׳ נ־ט געפזנען פאר גײט־ק צו מאבן אװגטן. - מען א־ז שטארק פא־נזמען מ־ט טי׳אנ־מטק־ן... טלאנימטד,־ האט א קורצן זב־ץ. באל׳ד נא:ן ״נ־ט װעלן אנע־- קעלבערישע באקו־זען )ל . ד.אט ער מיטאמל ק<-<ן ו■*א. ״אן אזן דעתא:- נאבט״ און ןיט״קאציזנעש ״טאי. אנ-טנ ההפעלות ״ס־ן ש געג־אל... - נען אז גען, אז מ־ר ז״ יר װערדע -; און מ־. ד,אבן א ב־טל מער מעגן אבער מ־ר - ייט. גופר־גגען פון דער ד״• יא־ק־■ י מ־ר דא־פן;־ט ק־נטטלעריש נ־ט ר״ן ־ר , װען;־ט לו־גט זי דע״־יצר א־ן נאך אפ־לו. - גוט באטש, ,דאב ױ ײד־שע גאט האט מעד װערדע םון א־רע פ־רע־. - אדיטער א :•אר צענזד׳יק באױבע־ איז ק״נעד אויף דעט ״פאעט־שץ״ אװנט ג־ט געק־מען. — י. י. זינגער מאדעדנע הדר־אידעאלאגיע א,־ן דאך, ז־ א־ז נ־ט א״נע פ־ן די אומװיבט־קע פ,־אגן םזן ארנזער מאױערנער קולטור, ױאט װערט דא א־צט אזוי בלאחר-יר באהאנדלט אין א קל׳ײנער נאטיץ א־ן אין אן ענטפער אויף איר. מיר רא־פן ראך דעט ־אנטאקט מיט רער װעלט אדזט. מ־ר ־ארפן א־ט צוליב אויבע־לעבע־ אנערקענ־נ,.. ־אב איז א נאציאנאלע נו־ט־זענױרײט. מ־ר רא־סן א־ט צוליב א־נערלענער, װעלטלעבער שטאר- קדנג, דאט א־י א ק־נטטלער־שע נױטװענױקײט. א־ן סה-רעש? װאב א־ז דא געשען? עס א־ז אפגעהאלטן גע- װארן אין ליטע.־אט;-סא,־אײן א־ן װארשע א פארלע־זונג װעגן ױ ס־אב- מ. ראװיטש