Literarishe bleter · 1925-12-11 · 84 (11.12.1925) · p. Seite 294

64 ליטערארישע בלעטעי $94 דעד-שחימ־תז בתדעד׳־שוזיטות ביי א סאליק, ה׳ןוש איז דעד .^ײ־ סטיס םון םעאןעד״, והאם דארף ברענגק דער װעלט דאס תייסע ל־כמ םון געדענטילךט חדך דק חיטן געקױיציקט װעדןז ודאו א־• דא די אויסדעחױלטקײט? װאו די גאנצקייט און די א־יניקייט?• און קראשינסקי, דעד אריסטאקדאט, האט לייביש אויםגענרילכ זײן װײטאג. אים האט טיט רעװאליצ־אנעק םאטאם זןטגעענטםעדמ םדאװאצקי - םון דיין םא־יועד גלות ארו־ט לאר דע־ חס איז גענל׳יבן. און זשעראמסקי איז שוין געודען דעד װאם האט געטוזט קוקן מיט טויזנט טחיעדן אין די א־יגן א־ן םרע־.ן בײ דיךז - נאטא כענע: צי קק א םאלק זײן אן אױםדעחוײליטס, װק עם האט בײ זיך גוםא, אין ח אײגענע טויעדן, סאציאלע אונ־- געדעבטירךט? אנטטו־שט ד,אט ושעראנמק־ן, דעם יורש, ד טעמםע גאנן־ װירקל׳עכקײט םון םדײ<עװאו־ענעם םויל׳ן. םון דײנע הארבע ם־וידה-איגערלעיונגען שמאטען אזױנע װעדד , װי ױ דדאמע ״טו,־אן״ עעבויט טאקע אויף ױ אויבנדערמאנטע ה־- םטאו־ישע געשעעגישן), אזוינע ־ועדק, װי ױן ל׳עצט נוך ״םשעד־ װיאשניע״, םאר װעלבן ניט אײן ענדעקישער םראש איז אים באםא-־ םון ױן זומם ארוים. םון ױנע הארבע םהירה־א־בערל׳עבינגען, םון ױן איבעתא:;׳ םלאגטער שמאטט אויך וי, דץ טים־שע האלבקײט. דאליבקײט אין גײסט, האלבקײט אין םאתט װײל אויך רײן םאדטיש איו עד א גרענעץ-מענטש. אױף דעד ג־ענעץ און ערנ אן עםעם שטײט ער, דער םאטעט־שער איבערגאנג-םאעט, דער װרש םון חלומית, דער קא:- םל־קטן-טרעגעד. ערנ אן עםעם• און דעו־יבער איז דץ םא־ם - א גרענעצדיקע. זײן םארם א•־־ דאם ליױשע, װי בײ יעדן א״נעם, װאזם איז םון רעאל-נאטו,־אליםנ••־.־; אװעק און איז צום סימבאלישן ניט דעדגאנגען. ערנ אן עפעס איז ער אװעק, און ױ ועלבע םרעש, װאס אכ דא ניט לאנג האב; :ײ אװי מיאום און צנועקיש אים נעקװאקענ- ױ זעלבע םרעש תאבן אויםגעהויבן א װאסע־׳-קלאג איבע־ ױן אװ־גד־ נאנג: .װײ, װײו לךא, קװאז נעשטארבן אונזער ושעדאוסםק־... זשעראטסקי האט עם ניט געװיװםט. ניט געװאלש אץ ניט גע- קאנט װיסן. ער איז געז־ען א לעצטער. * * # אנגעהויבן האם ער מימ וזלומות װענן מאכט, געענױקט טיטן אנטטו־שװע-םולן ״ערנ׳-םױלינג־' - אין געװען איז ער א מין ״װינט םון ים״, א װינט אויף םױלנס םעלדעד, װאש איז ח־כגעםלויגן בלינד םץ דא־י־אנט צו הא־יזאנט. ױץ א־דעאלאניש איז עס נעװען דער טיפ םץ דעם, ראם מ־ק חםט־. נאציאנאל־סאצ־אליםט. א פעםעסאװיעץ, װאם זוכט אסינטעזאוןגעםינט א םשרד- ער ד,אמ באדונגק איבערגאנג-שיקזאלן און איז געזדען ױ םלייט םון סדװתדיקן איבעתאנג, דע־ ױכטער םונם קאנפליקט. םונם קאנםליקט דערםאו־, װײל אים, דעם םוילן-־אטאנ•־ טיקער, א־ז אויסגעםאלן צו ױן אין א חר, װען םאיז שױיענױק געודארן ױ םד,י.־ה צװישן נאציאנאל-פאטדיאטישע טיסיע׳־אידעאלן א־ן א־דעאלן סאצ־אלע. האט עד געװכט צו געםינק א סינטעז צװי־ק דעס םוילן-נלויב־קן ראםאנט־קער-איו־עאל ױנעם און דעם אידעאל דעם נײ׳יצוגע־והענעם: דעם וױלן צו שאציאלעד גע־עכטיקײט. ױ ברענענױקע װאונד םון א סה־.־ה האט איס געשטיקט אין מיםן הארץ, וױ א .־ויטער דארן. עד האמ דעס דאץ נים געקאנט א־דכרײסן, ־ױיל צהאמען טיט אים װאלט ער אהױסגעױםן דאס אײגענע הארץ. נים ע־ א־ז דא געװען דע־ ע־שטער. אויך דא איז עד געװק- דעו־ ױדש. אט דער דאץ א־ז בלוטיק אויםגעװאקםן;אך דאן, א־ן דער גאלדענעד תקוםה פון דע־ פוילישער עט־גראצ־ע־ראמאנטיק. שוין דאן איז אויסגעקומען ױ סת־רה, װאס ק־אשינםקי האט ז־ געװאלט םא־עגטםעץ מיטן אויםחף יצום סוף םון ״ניעבאזסקא קאמעדיא״): .גלילייער, ח דואסט געז־גט ד נ־ט אומזיסט א־ז ק־אשינסקי אזױ אויםנעט־ײםלט געװאץ צו- ליב ױ געשעענישן אין יאד 1846, והק גאליצישע םדעדים האבן געמאכט א שוזיטה איבע־ ױע,־ע באלעבאטים - ױ שליאכמע. א ,־יס האמ דך געװיץ אין דער קאגװע םון מעםיאניזם. בח- ד״ר ח י י ם זשיטלאװםקיי) (צו זײי זעכציק״יאריקן ױבילײ) ש. נינער / נױ־יארק לעבן און דעד ײדישער לימעראטור אזא אחט, װי ױ באר־למע םױינדשאםט םון י. ל. םרץ און יעקכ ױנענזאן. אנ-סקי האט דנע װערק שםעטער געװידסעט זשיטלאװסקץ זװן זשימלאװםקי האט א־:ס םאוזוארט צום ערשמן באנד םון ױנע ״שדיםטען״ געשריבן: .ד געזאמלטע שדיםטן וױדמע איך דעם ט״יען פרײנד, בחדער ײ1 תנר םון מיץ גאנק לעבן, ש. ז. ראםאםאדט נש. אנ-םק־)־. אט די מױיע םױינדשאםט, בחדעדשאםם און תברשאםם האט דך אנגעהױבן אין דעם סאג, װען זשיטלאװסקי איז געזזאץ נף-מצ־ד- אינאײנעם טיט זיץ נײעם םױינד און אנדערע חסידים מאכס עד דאן א םחװ אחיסצוגענן א געשױבענע צ״טוננ אױף ײױש סיפן נאמען,גױטעבםקער נלעקלאך״. איז ח .גלעקלאך״ איז, אגב, אנ-ג<ז געװען דעד םובליציסט און ושיטדאװסקי - דעד נעלזתזריסם. (אזי דעחױלם עד אין זײנע םױעד-ציטידטע ערינעדונגק .װעגן אנ-סק־ף־ ער דערנענטערט זץ־ אלץ מער און טער צז דעד דוסישער שםדאך און דער חםושער ליטעראסור. ער לייענט דעדהויםט ם־א- גרעסיװע ראמאנק םון ױ דעמאלט פאםולע־ע חסישע שחםטשטעלער: שעלעד־מיכאילאװ, אמיולעװסקי, מאדדאװצעװ — ױ ראמאנען, װאו עם װערט געשילדעדט דער קאטף צװישן ״ױ טאםעפ מיט ח קינדער״• עד הײבט >ק אליין צו שדײבן לידער אויף רוסיש און לײענט טיט גחיס חשק ח װעדק םון ח חסישע םאעטן. צו יענעד צײט געהעי־ט אויך ױן באקענען זיך מיט שלסה זאנװל ,־אםאםא־ם גשםעטער - ״ש. אנ-סקי״). עס װערט צװישן ױ א בױדערלעכע ם־ײגדשאםט אויםן גאנק לעבן, א םױינדשאםמ, װעלכע םארנעמט אץ דע־ געשינטע םון דעם ײדישן געזעלשאםטלעכן *) זזן ״לי*. 1לזןס,״ 43