Literarishe bleter · 1925-11-13 · 80 (13.11.1925) · p. [Seite]

טרײו 40 גר$שן 80 6יג <*/רל/0(!1?'רר£(ב((#ב;<11<~ר(1('7#91 כר0$־6נ1(3(!$11/7014}!((?/תסט 1925 ר יטאג, 13 נאװעמבע פר / נ*ל*ם א. *לױעלמלעכק קילםיר׳אי־כזם — אינהאלט ח ק שי — י * *ש* כ*נז — ישראל רונין / י*י'= אין דקר נ• *י• / ײדישש י ם ם / בלתש7־:דיק — ם ס ה ש * ל :ןןז;װ ז ר יקם — י יאד זיך — כ• ס• / ש״״נדלזכז ** םיםםן ױז- :ילדתד / / ע ־ / יאם א׳־םדקקן די נײדוש׳םצכה ש ו: <ן ע ל :יק / כיכליןנ־אשיז / *:*נםן• פארל*נ ב• קלע^ין׳-־ייאךשע צװײטער יארגאנג?:>■::.ז:ב-ס"י1 ם•* •א־פ*: >ו לי **)־* 8 נילד;, </' 'א־■ 4 נ'לדן, 1 חודש 1,70 נ״לדן. א־ן *״םריאנר >7 ־ןד 1 דןל*־. וו״ן נוםת־ - 10 ססנם•!(צןנםן-זר״ז ם*ד 1 פ•• ליםעםז־-םודה 18 ג־ןםן• ערםנוז ז״ם א־' םיזקםפ - 50 :־זןעיל. *:*נםן-ז״ש; — ה*לסן 6 ס**לםן *־־עם : 36 0א7£52 .*ז*י*52א*׳*י ,ק£7£.81 152£מ*א1-11£ *'•ף <| נ:ע*ער ״ײ':; ״ :׳׳־*,: ״נ- נעל£: 9858 .ס א .ק סזל• 71 — 210 אלוועלטלעכע קולטור-ארבעט (״בםילא׳יידישיםטיק״ און ״ײדישיססיק־לשמה״) א. גאלאמב/װילנע שױן נײ היינט־קן טא: ז״נען עטנאגראםדש .ד־־נע״. איינדרט* לעכע םער־מאריעש א זעלטנהיט. שױן איצט קאן קײן א-ן סא־ק. אפ־דז םון די מלונה׳נ־לדנדיקע, נ־ט מלדד ז״ן א.״ף ז״נע קאלאנ־עפ. עם קוםט םאר א־צט א קאנכ־עס ם־ן אלע דײטשן םון דעד דעלט. ױ םוילישע טלובה, ױ היגע םארטײען זוכן נאנ־ן אנט שט־צע נ״ ױ אמעױקאנער םאל־אקן. װי נ־שטיק און ש.דאך עט זאלן :־ט ױן ױ םרוװן םון דער םעלקער׳ליגע צו ,־עגול־רן ד־ טראגע םון ױ מ־נדערד,ײטן, איער א באשטעט־קונג םון עקםיטט־רנדיקן םאקט ױנען ױ דאך. דאם םראבלעם םון צעז״טע און צ־עשםױ־ט־ע םעל׳ קער הערט אויף צו זיץ א ״ױשע. מע־ ניט, ב״ ײרן א־• ראם ם־אבלעס שמארקער, אקטועלע־ר. בל-זמן נאציאנאלע װעלט״פא־׳ באנדן ױנען נאך ניט םא־ אלעמען אקטועל, א־ז דאם א ״״ד־שע״ זאך. מ־ט דעד צ־־ט װעט אבער ױ ״אנאנ־םע מלונה״ או־םהעק צו ז״ן א דדל׳װאחט. און ױ צ״ט א־ז :ארניט װ״ט. און מ־ר דאדםן לחלוטין ניט םו.־א האבן םאר דעם זידל׳װא־ט. מ־ר דאו־ם;, םאדקעו־ט, אויםנוצן אונזער םארשםרײטקײט פא־ דער ױיבקײט און םילםארביקיט םון אונזעד קולטור, גענומען א־ן ב־ייטםטן זינק. דאם װאם קײנער האס נישט דערצײלטזוועגן דוד פריעמאן פןןרלעזונג פון פרױ לילי פרישמאץ טעזןנ סריסמען *״ן וײן ס*ג״נזעגלעק לענן—רוי *זוי ה*ס ער געססןן — זנרונות װעגן זײן קינדהײם *ין ל*דז. — םרישפזן אין דער געזעלשוםס םון זײנע קינדער. — די רײזע קײן *רץ־ישראל. — *ײניקע .נ*ן פ*׳ס״ װעגן םרויען. — זײנע מײנונגען װעגן נ*ק*נסע םערזענלענקײסן. — װערק, װ*ס זעגען ק״נפ*ל נישס *נגנשרינן געװ*רן•—*ן *וסם*רעםנסלענסע דרןםע װעגן קריםםוסן *ון * ר*ם*ן .דעי ה*מער״. — םרישפון *ון די ױנגע קינםסלער■ גענער*עיע._לעעסער פיםםישעי געשםרעך םיש זײן נירורנ.—זײן לעעםער װאונסש. עפ איז געװאונטשן, אז די םארלעזונגען זאלן ארגאניזירט װערן אין װאכגטעג, בז־י עס זאל קענען אײנגעארדנט װערן א טורנע. װעצן נ*דיננונגען װענדן זיך תיעןו *ין רעסערענםן׳קרײז םון די ״ליסערםרישע נלעםער^ פאר ױ לעצטע סצ-סב ־אר האט דער קילטור-שעםער־שער ט״ל םון ״ױשק םאלק געבילדעט אײניקע גרעסערע און קלענערע צענפרען, א־־טגעשםױיט איבער אלע װעלט-ט״לן. צוזאמען דערמ־ט װערט או־ך אונוער ק־לטור אן ־אלװעלטלעכע. זי װערט ױץ פיזיש, אזױ צו זאגן, פעסטער, װײל עם א־ז םא־אן א ביאלאגישער געזעץ, אז אונטעתק קאנק ג־כער מ־נים א־ן א־טן, װאם ױנק קאנצענטרירט א־ן ענגערע, שמאלע,־ע געביטן. װאם םער קאםמאםאליטיש א מין א־ז, אל־ן ז־כעדעו־ א־ז זק עקם־םטענץ. א־ן דער צעשםרײטק״ט- א־ז םאראן א יסוד םאר אונזער לעבן, םא־ דעם לעבן םון אוגזער קולטור. און װײטעד: אזו־ וד יעדע קולטור א־ז לעבן, במ־לא קומט אוים, אז ,װאם םארמױ־כער, םארשײדגארטיקער עם איז דאם לעבן, אלץ ר״כער א־ז ױ קולטוד םון א םאלק. אוגזער קולטור קומט ב״ הײנטיקן טאג א־ן באױתנג מ־ט ױ רײסםטע א־ן םאדצװ״גטםטע קולטוק םון דער װעלט, אין םארשײדענע קל־מאטן, געזעלשאםטן, ־עבנםםארמק א. אז. װ. במ־לא א־ז א־נזעד קולטור מםוגל ־צו ״עק א װעלט׳קולטור. מק זאגט או־ף אונז, אז מ־ר ױנען אן אנאנ־טע װעלט׳טלוכד״ יא׳ או־ב מ־ר ױנק עם נאך ניט, קענק מיר און ם־ר דארםן א־ן מ־ד װעלן עס װעק. מ־ט אײן אונטע,־ש״ד נא.־: ניט אנאנים, גע׳ ־ײש, נאהאלנק, ניט םםעװדאנ־ם, א־נטער א םרעמק נאטק - :אר מ־טן םולן אײגענעם נאמען - אלװעלטלעבע ײד־שק״ט, אלװעלט־ ־עכע ״ױשע קולטור. עם ל־גט גיט אין דעם ק״ן ״אתה בחרתנױזם״, -״ן שאװ־ניפטישע א־בערשאצונג םון דער אײגענער קולטור. - -־א־קערט, עם איז דער נאטירלעכעד װעג םון אנטװיקלונג םאר אלע םעלקער. ױ ה״נמיקע עקאנאםישע באױנגונגק, ױ םרארוק׳ ״יעי פארמען פארװאנילען ױ גאנצע ערד אין אק שאםנריקן קאלעק- —־• עס א־ז א גתיםער קעםל, װאו עם מוזן זיך צעמישן און א״םמ־שן םעלקער און נאצ־עס. ױ דאז־קע לעגנם׳םארמען ױנען ״צארקעד םון ױ נומעדירטע קלעצלעך, װאם תםן זיך ״נרענעצן״.