Literarishe bleter · 1925-10-30 · 78 (30.10.1925) · p. Seite 211

211 ב ל ע ט ע ר ליטער^רישע 8? .■וא כ ר א נ י ק -♦ סייו• לילי סדישסזן, די יולסנה ש־ן דוד םדיםםזן, ה*ם גינד,*למן אין װסרסעװער ליםער*סןי6סי*־ין א •8ילעזונג װענן דעם נױויםן שריכםשםע■ לעי. די ד&זיקע ס*דלעזינג איז וייעד װסדעם אויסגענימען נעװ דן סין װ*ר■ שעװעי עולמ. די אומעזליקע אינסימע און קיגםסלערישע רײד זוון *נעקדסםן סון דעם קינםסלער הןןבן גלעסען םארנאפרז, עינםז און װיץ ז־נען סײן דורכ• געסלןנסן >ין דעס דןזיקן רעסעראס. די אינסערעהזנסע סערלעײנג װעס *ינ• גיכן אינערנעחזרס װערן אין װאישע און ש״עםער — אין די גרעםערע שסעס םון דער סראװינץ■ סױ• פ־ישמאן ךאם אייך נרעה די דעימאנסע זכרונוח־סזי■ לעײנג *סעוהאלםן אין ד■ גײיםע שסעס אין אייכלאנד, דער עיקר-אין *מעריקע■ די נױ״יאיקעי עײסונג ײ ״פרייהײם״ זאמלס איעס גװישן ײ ײדישע אדבעסעד א םאנד םין 0.000! דאלאד. די סאלקסעײטונג אין םו-לן זאמלס א םאנד פון 3.500 ראלא־. ♦ אין דע- נ ו־יאיקער .ס־ײה״ט״ הײגס זיך אן עו דױקן א דאמאן סין דעם אמאליקן רוס־שן רעװאלועיאנעדן לענן אונםעד ועם .ענייהדיקן אין שםילן נאמען״ .די געהײמע דיוקערײ אדער די נעעװאיננענע חהינה׳. רעי יא■ מאן איו נעררוקט געװעז איו מ־נסקער ״װעקער אין נארקאװ איז דער ײדישער זשװנאליסס רודין-נלומקין םאד• משסס נעװאין עו 6 יאר הםיסה םאר הרנענען א חנר, דעם רעדאקעיע םעקיע- סאד סון דער ״זןד,פעי אױװעסמיא״ —סאכאױלעװ. פון קיעװ מעלועם מען, אז דאים האנן די ײדישע ליסעראסן גויעמעננערוםן א םערזאמליננ און ה.נן באשלאםן איו סעונענן םעריאדישע ייםערארישען זאמלוננען... אומעסום ואס יעלנע• אייך אין װןרשע האנן די נעדעסײססן }אגעהאלטן אנאראםונג אין די לעגםע םענ. אויך דא האס מען ביזשלאםן א. אז. װ. אויף דעם נאנקעס, װאם *יז אײנגעאדוגס נעװארן אין סאםקװע לננוד ה. לײװיק, האס דער דיכטער עװישן אנדעין געזאגם: .װי גרויס האם נײ אײך געדארםט זײן דער זשעםם און סעטאם פאר ײדיש• װי נרױס האס געוארםם זײן דער רוף *ין װי םארבאפנדיק האנן גע• רארסס ז״ן זײנע אפקלאנגען. אלע אומשםענדן ז״נען נינםסיק און סרײנן רעיעו, ליוער אנער איז מײן א־ינדרוק ניט איא, איך םיל ניס קײן גדויסן זשעםם און קײן פאסאם, סארקעדט: עפעם א קארגשאםט אוא, נמעס װי א מורא, *ן אײננעשרומפנק״ס. איך האנ געזען אין סינםק, װי די װײםיוםן נאעיען זיך עו זײער קולסור. סאר ***סאסז און נײ אײך ננוגע ײויש—ניט פונאנדער• נענומענע הענס און א קול אזא הער איך עפעכ נים קײן אינערלעך זיכערן. איך זאנ דאם װי * ב,שולדיקער אי, זאג דאם אםן• איך האכ נאזוכס ם-ן שסעםל, איך האנ םארנראנס א ניסל אין מינםק. אין מאםקװע, און דער דאזיקער אײנורוק סום זיך נים אפ םון מיר. און אוינ איך דארף ניס וײן דער, װאם האס * רעכס עו קיסען און װארפן אײך א נאשולדיקונג אין סאדקלענערן די א-ועע םון ײדיש, ײ נאםולריקוננ אין קלײנעם זשעםם אין שיעקעדיקײט, אוינ, ס.רקעיס, איך דארף נאך סון אײך ננטאדלם װעין און נאש־לײקס װערן — םאולם און נאשולײקס״ ז ײ ײוישע קאסונינסישע םיער האנן נ־ם־ם זיך עו פארענטסערן און אנגעװיין אויף רער גיויסער *רנעס, װאס איז דורך זײ אויסנעםאן געװארן. אײניקע האנן מודה געװען, *ז אין אמתן װאלם םען געקאנס סאר ײדיש מער אויםסאן. *•; זײן ענסכער האם ה. לײװיק געזאנס: ״עס זײנען נעהאלםן נעװארן *זוי סיל רעדעם, עס זײנען *ױיסגע■ שסעלם געװאין *זײ םיל מאס־װן אין אננריפן, אז נדי עו ענםםערן, װאלם איך נאוארפם סוינעמען עםלעכע שעה, אנער *יך קען ראס *יעס ניט סאן סשיס רערםאי, װײל ײ פזרענםסערונגען, װאם זײנען אנגעגענן געױארן פון *לע דעדנער *ון אינע-הויפט דער מאסיװ, *ז איך קען נאך ניס די לאנע און אז םײנע אײנויוקן זײנען אין םהירה מ־ם יער װירקלעכקײט — דארסן דאך ערשס נאשםעסיקם װערן שפעםער, װע, איך װעל רײדן מים ערפא■ רוננ, ר. ר.. נאנדעם װי איך העל זיך האנן םיסער *ון נעענםער נאקענס מיס ײ אײנעלהײסן. איך םראסעסםיר אנער קעגן דער נ*1ײננ סון אײניקע רער• נער, װעלכע האנן אנגעגײםן ײ אמעריקאניש ײוישע שרײבער און איננאנאן נעפםלס וײער ליסערארישע *ינעט. דאם איי * שולשסענדיקע־ אוסרענס און אײער נ**לונג *ו מײן פאעמע ״דעי נולם״ װי נו * װערק, װאם ו*רף דא נים *ויסנענומען װערן, הײל עס איז נעשײנן נלוסרשם נים א־ן הסנם מיס ײ איעסיקע קאמוניםםישע סענדענזן ז אויך קעגן ועם *יאסעססיר איך מיס מײן נ*נ*ן ה*רזן. אײער ב**ײנג איז א שלעכסע אין אומגערעכסע. איר האם ניס פ*רשם*נען, יאנ א־ך, רעם אמתן ררןננ םון מײן נוך אין דעם *סה *ץ מײן שםיםונג״. ס-ײסאג, רעם 23 אקסאנעי, *יז ײארגעקומע; *ין נר,.דנע דאס אויסדעקן םון דער נײדום-מ*נה. ײ םײערלעכקײסן זײנען ארגזניזירם געװארן םון דער *ײסונג ״גראדנער מאסענס״. דעי װארשעװער ליםעראסן-סאיאײן האס *ו רי םײערלענקײםן דעלענירט פרץ מארקישן. רי רעדאקזיע פון ״ליטערארישע נלעסער״ האס. ניס קענענריק זײן פערוענלעך פ*רםראסי, *רויםנעשיקס *םע■ יעניגם *ום ״גיארנער מןמענס״■ אויף זײן רורנרײזע קײן *מעייקז האס דניאל סשארני *ין סאייז נעה*לסן * רעסערוס װענן דעד ײדישער קילםור *ץ רוםלאנר. סשארני איז םון פאריז אפנעסארן קײן *מעייקע• *ין װילנע *יז געפײערס נעװארן דער סק״יעריקער נינע-יובילײ סון סאלאנספולן *דסיסס שלמה קוסנער. ײ גונגע ארםיקע פרעסע האס א־ם געװידמעם נײ דער נעלעגנהײם גרויםע *רסיקלען. דער יונילײ־אװנס *ױ ד רך מ״ם * גרויםער נזסײליקונג פון װילנער עולם. *וס יונילײ ײון שלמה קום■ נער איז אין װילנע ערש־נען * נאײנדער נימער פון וער *ײסשייסט ״ר• ביםה״. די ״װילנער״ אין רוםעניע גרײסן אי*ם די או־סםיױננ םון נ. גא• גאלס ק מעײע ״חהונה״. ײ אויפסירונג װעס זײן >ן עקספרעסיאניסטישע, *ונקפ װי ײ *ויפסירונג פץ ״זיננער סון זײן סרויער״, װאס האס נעהוס *זו ניויסן עדסאלנ *ץ רוסעניע. *. קגעיזנעס ״דונס״ איז דורך רער דע־מאנטער סרווע געש*ילס געװאין * 20 מאל. ײ ײײשע פרעםע *ין ר־מעניע האס דאס שפיק װארעם אויסגענומען• -♦- ראונן ברײ״נין *יז אױנעפארן קײן *רץײשראל. פון דארס װעס ער אפפארן *ין רוםלאנר, *ו נאקענען זיך מיס דער לאגע םון ײ דארסינע ײדן■ -• רער םשערנינאװסקי אװנם אין נערלין איז *ײנגעאררנס געװארן םון דעם ראיםיקן ײײשן ליסערוסן־םאראײן. *ץ אװנס האנן זיך נאסײליקס : ײר שםעון נעינםעלר, *ראס• הײנריך לעװע, ײר ם• פאלאװ״םשיק, דור נעינעלםאן, ײ *רםיססן נרוץ *ון מײנהארם םויער. אויך דער דינסער *יי נײגעװעזן אויף זײן יובל-סײערונג. װי ײ *ײסוננען נינן *ינער, האם דוד נערגעלםאן *ין זײן דעדע אויםנעםירם, *ו ״* יובילעום פון * ײכסער איז נים ק-ן יוםיטוב םרן דעם ײנסער *לײן, נאר * ױגילעום סון * נ**יע• אין רער י־דישער ליםעראדור שסײען װך נים *נםקעגן *װײ װעלסן, די העניעלשע אין די ײדישע. ײ הענרעלשע ליסערוסור האם װך געשסעלט פ*ר *־ר אוים• גאנע *ו שילדעדן ײ *ײניקײם, ראם ײדנםום *לס *זעלנעס; אין איר װערס געשילדעדס דער ײײשער ענר אץ עהיד. ײ ײײסע ליסעראסור האם אנ• נעװענדס איר ג*נ*ע קר*סס פ*ר דעם םאג-סזגלעבן. סשערנינאװסקי א־ז אײ• נער פון די װײגיקע הזברעלשע דינםער, װאס ד.אס אינסע־עס סאר דעם הינ• םיקי דאנ, פור דעם םאג-סענלענן. *ולינ דער רײנק-ם -ון זײן ש*סן *ון רעם זונן סון םאלקס-נײםם לויענס י־ך *ו מאנן פים אים שיהס־ה״. נאך רי רעדעס אין רע*יס**־עס האט ש. סשזרניבאװםקי געענםםערט. . עם װײלס *י*ס *ץ ארץיישראל דער באװאוםסער נאזיאליסס־־ע• װאלוזיאנער, דער מחנר פון ײ ״זכרונות סין * סאזױליסטירעװאלווױאנער״ מ. ס. ראזעננוים. ראזננוים האס סיסנעםײלס * *ײסונגס־קארעספאנדענס, *ז ײר תײם זשיטלאװסקי נרײס זיך אץ דער נאענסםסער *ײם *ו סארן קײ• סאלעססינע• ד״ר זשיסלאװסקי האס אויך נדעה *• האלםן זײנע לעקגיעס אץ ארץ׳ישראל... *ון- װאס קלערם *ו סאן ײ דארםיקע שפראך-״םשעקי־ װענן אט די ״שעדלענע״ לעקוױעסז אין גיאדנער שסאס״סעאסעד איז דעם 7 אקסאנער סאיגעקימען *גרױסע■ ליםערארישער אװנט מיט דער נאםײליקינג םון משה קולנאק און זלנץ רײזען. דעם 18 אקסאנעד האס װך *ץ װאדשעװער ײד־שער קינםס־נע• יעלשאםס געעפנס * דעקאראםיװע *ויסשנעלוננ םין *לים האהערמאן.״ -*- יעם 16 אקסאנער איי אין לאנדאן םארנעקוםען ו גױיסער אװנם ם*ר י. *פאסאשי. אין אװנס האנן זיך נאס״ליקס מ. מ״ער, משה קלײנפון און משה ונד. -+- אץ װארשע האם װך *ננעהויבן ײ אינם*עניז**יע םון ײניק פ*רן פילם. די דעק*ר**יעס םירס *ױס י*תק ל-נטנשס-ן. דעד מיראזאלעד זייק שפילט *. סארעװסקי, לאה—ײ *וילישע *רםיםםין כארװינםק*. -♦- רער מחנר םון דעם ליד, װאס רײנס זיך אן מיס ײ װערסער ״רער ה*לז פון דער װעלס איז *עשניסן״, *יסירס אין ײ ״ליסערארישע נלע■ סער״ נוסער 76 אץ *רסיקל פון רוװיסש, נזמ אונז סעסםשםעלן זײן נאסען: גדשין פאמעראנץ סון סאקאלאװ פאדאלםקי.