Literarishe bleter · 1925-10-16 · 76 (16.10.1925) · p. Seite 166

76 .זא ליטערארישע גלעטער 166 צוליב דעם גרויםן אינטערעס׳ װ$ם די װאך םון ביליגן ײדישן בוך האט ארויםגערוםן אין לאנד_ פארלענגערן מיר דעם סערמין ביז דעם 25-״ז אקטאבער. ):< ז ע ט ד י נ ײ ע ר ש י מ ה ):< נוציקן טאלענט. דכטעד זיינען ם־רעיר, און םירער נעטלען נימ, אםילו .וען די דנען אכצניעדק נאך. דאש םירער-בלוט םליםט דאך ־טזין אי) זײערע ױנגע, דרך דעד ױנגע־, נלאשער הויש בלוי־שידערנ׳ ד;ע אדערן• בײ ד דע־ך-קילט־ר־רםע םעלקער װערש ד־ ־•.יר־נאדאניע םין ײנגע רענט־טן ניט באטראבט םאר א עלעםענמא• אומנל־ק, נײעדט װי עםעש אן ע־־טײג־ננ, װעלנע כען דא־ף גערעדק אנם־רן. םאר- שיליקן סארששײש ז־ך, אז אײף א דעראנ־שא־ן, םארז־כמ־קן אוםןז בײ די אםע־נע ב־אםאטאנען, און, װי װײש עם לאזט דך, בײ ד ריטלםעס־קײטן, און קולטװדרן בײ דײ טאלענטן, דגם בײ ד־ לעצטע איז עט אײגנטלעך גאנץ איבעדק אניט װאלטן ד ק־ן טאלענשן נ־ש געװעזן. א וױנעד ליטעראדשע צ־יטשדםש ד,אט נעהאט געה־דקטע בלאנקעטן בזד,-ד,נוטח: ״אײערע לידער געלײענט. נערמ זײעדע קאםעש א־ן לייגט ד אין א״ער שוםלאר א־ן נערט ד נ־ש א־ויט ם־נף יאר צ״ט. דערנאך לעזש זײ איבער - און אײב א־ר ,װעם געםינק םאר נײמיק״. ש־קט זײ א־נז װידעד ארײך. צאו־טער און װ־דקזארער קאן מען דאך שדין נ־מ דיק. א״ן קארטל אזא איז גענוג. א־ן בײ א־גז? גראבע באצץנג לגבי ד אנפאנגער. לדוב בכלל ק״ן ענמםער ניט, און װען שוין ־א, דאן אין אםענעש בריװקאטמן צו שאנד און שפאט םא־ ד א־יגן ם־ן אלע לעזער. און דװקא םון ד דאז־קע געװעזענע גראםאמאנען קענען אטאל זײן דער ג־צלעכע טעכנישע ק־לטור-ארבעםער. דאט זײנען דאך מענטשן, ,װאט האבן א ליבע צום בוך. םון זײ ,װאקשן גלענצנדע ב־ב־־אטעקאק, און אגוטעד ביבליאטעקא־ א ן אשטאט איז אגל־ק םא־ דער קולמרעלער א־בעמ. אבער ד גראבע באצװננ שין ד ״םרעשע-םעכטיקעי■ (און ד אדערע םא־בײשן ד ױצדות און א־דענטים־צירן פרעשע םימ לי- טעראטוס צעמישט דערע, ניט צו שטא־קע, גאטורן טדםט אין זײ דאש גיםט ם־ן םא־ביטעדננ און אםש ,װערש ם־ן אזא ניט-דעתאנ* נענעש אנםאנגער-דבטער א ביטערער ײד, א בײזע־ שאטע צו אימ- גליקלעבע קינדער. קודם-בל דאךף אזא אנםאנגער װיסן, אז דאדט־ אין דער רע״ ז־דענץ לעזט מען אלין, װאש ער ש־קט ארײן, אז םען באטראכט דאס א־ן אז סק זאגט אדוים א םשםט איז עם א גערעכמער משםט. זאל ער זיך קודם-בל ניט א־זרדרײען מ־ט דעם ביטעק געם־ל: װען רלאזט מיך צוז זאל ער ניט טדאבטן, אז ער א־ז א ניש- דערנענטער גאון. זאל ער װיםן, אז דארמ אין דער דעזידענץ ז־צן רענמשן טיט געדסן. ד לעזן, באטראכטן. און סיא־ז ניט קק הםקך-װעלט. װיםל אומדסטע ענ־עחניע װערט א־ן ד קלײנע שסעט פא־םאלן און אײעעמישט מיש טי־כן ם־ן פ־סטע חלומות. װ־םל װנגע נעכט װעדן צעםאטערט מיש דעם געדאנה: םאדװאש ענט- םערט ער ניט? און דאש איז דער װערטםולסטער מענטשלעבער מין פא־ טעכנישער קולטוד-אדבעט. דעד אײנגעבױרענער א־דעאליזם, ד כ־ענענדקע בענקשאםט צװינגען זײ צו נעמק ד םערעד אין האנט א־ן שרײבן און ערשש ד אימזיכערקײט און ם־רעחלאזיקײט מאבמ זײ אםט צו נארן םון וײער מבלומרששער םראםעפיע דער שדייבאםאניע. קאםםליצ־רש און שװער א־ז שוין דער קאמף מיט ד ם־טלמע- םיקײטן. דאם זײנק יענע, ױאס װיים( שוין לנתחילה, אז תרד חור םאר שרעק צו של־שן, וערט א מהומת או־ף דע־ ער י ו ד.־־בן אן רי לאר דםן ד מאמעש ד ק־נדער אהײם. - זיק מענששץ א־ן ד־ שט־בער אין העק: נאבט. א ג־ײסע־ שא שװעבט אין דער לוםק - ער ראלז םיו עט א־ז א־ב־־־ ־ײ־ רא־ל םון רער .דעלט איז צעשנ־נה״. עדק צ־ רעדנ־אנען, אז דע־ געםעריעכסטער םון ט־םן א־ז ר־ מיטלמעט־ק״ם. זי א־ז ב־יגזאט װי ג־מ־, גליטשײק א-נטע־ן װאטער, א פ־׳ א מ״ נגלעך װי א װאנץ, אימגל־קלעך װי מ״דל א־בע־ ר• 35, א־םשטערבלעך ,װי א ש־לרדראש. קענטט ב-א־ן א־בער א־־ חארטע־ םאנצערהויט מיט א לאשט-װאנן ם־ן א־- גומענשן, ,װעט ז־ דד מאדן ברענגען װידע־ אירע שאם־נגען: אםשר ז םא־ענש אבעד מדז ז־ך דרכש־װזגן א־ן אםע־נע גראםאטאנ־ע־ ־־דע־ -עז יז- געםע־לעך ב״ א־ז ־ן• א• ׳ט אדי מארע ראש שד דװקא איז עש ני מער װ־ מען ש טע־נ־,: ע־כ א־ו א שרע־קדע־כע; .װעט דאט פירן? א־ן מען לעזט נאך מער עט א־ז אםש־ רערםא־, װאט א־נזער לעזער א־ז בע־ק־ אן א־בעטע־-־עדעד און א א־בעטער ־אט ניש אזו־ם־ל צי־ט. ב״ ד אומות-הע־לט א־ז רער ד״־־םט-דאנטינגענט־ לע־ע־ צװישן רער שטודרנדקער *וגנט. א־א ױגנש האט־ צ״ט. א־ז מאקע־ ד־ מאדע ם־ן ש־״בן רא־ט םשװט געפע־לעך. םיל גע־םעדלעכער װי דער אקט םון ״ש־״בך א־ז ב״ אונו אן אנדער דע־שײטנג, .װאט װערט לײרער קלאר אין ד ם־ל-ה־נ- דערט א־״נגעש־קטע ליר־עד ־־ דע־ש־־נ־נ־. ב<; אנאלםאבעט*־־... ראט נ;ט קענען שדיבן אין םשוטםטן זינע־ן םון װא־ט.... נא־ דאט א־ז א באװנדער קאפ־טל פאד ז־ך. דאך א־ז בראי דאט עװ םא־צ״כענען. שר״בן אין םשז־טםטן זינ־ען פון װארט ק־ען מען ז־ך דאך אוישלער- נען. צ• ד־עש דאױף מק ראך נ־ט קק טאלענש. ראט דב אנםאנג־ער פ־ענן ד ט־םיש־ע ם־אגע: האב א־ך טאלענט? ואל א־ך ,װײט־ער שדיבן? יענטם־ערטטו ״יא״-קך־גטט־ מא־גן װײטע־- דק־ע סי״• לירער מ־ט דער קאטעגאדשער סאדערונג צו דרוקן, באשר ־עש װערן דאך ג־עדדקט םיל ערג־ערע לירער ם־ן באקאנטיע ד־כט־ער, א־ן אנםאנגער דארף מ־ען דאן דארף מ־ען דאך שטיצן. צום געםע־רלע־כטטן א־ו ד װיל ניט םארשט״ן פא־װאש, א־־ב א־ן איר ׳ט. זי 4־<* ׳( כױמלר׳ נ־ען יא דא שםװץ םון טאלענט, זאל מ־ען ז־ טאד־ע ניט דדקן? ז• בארוםט ז־ך אויף אל־ע םרע־צע־דענץ-םאל; םון דער ליטעדאטי,־׳ ג־עש־כטע־. זי װ־ל אומבאדנגט אן א־ט. זאל ז״ן אםילו ר־ער ערגטטער. אנםאנג־עדי א־ז א א־גאנישיע־ ט״ל ם־ן דער אלג־עמ״נ־ע־ ל־- טע,־אט,־,־. א־נלער ק־ק א־יף ד ם־אבלעמען ם־ן אנםאנג־ער״ מ־ז דער־ב־ער זיץ ענג םארב־נק מיט א־נדע־ ק־ק אױף דעש צ״ל און צװעקם־עםיקײט ב<ן רער ד־טע־אט־ר א־ן ק־נטט אין אלג־עמ־־;. ם־ר ז״נען ק־עגנער פון כתט לעז-ל־טע,־אטור. עקשיטט־עג־ן בארעבט־ק־נג האט אין דער ל־טעראטור נאר דאס געגיאלע, דאש שארף׳קענט־ק נ״ע אן ר־עכ־ע, דאם טיף-־עט־שע. אד־ן א־ב־ער־ק־ע א־ז באװאסש, םוטט־ער גאמק-רעג־סטער, מיסט םאר רער שט־לער, גר־נדלעכ־ער ב־עיט׳ארב־עט ׳יג׳ 1 י •״׳4 <-^< ** ׳״-׳<׳ ^ן א״ן אנםאנגער, ,װעמ־ען מיר האבן געזאגט, אז ער האט טאלענט, האט א־נז אטעד״״בן ב־עטן עם־עס אפצ־רדוקן פון ז״נע שדפטן. ־ער ג״ט או־ט עס א־ל א־ש א״נזאם. ער װ־ל עם־עט האבן צ־ װײזן דער ג־עדאנק: דיד, רײד. יעדער ניט מער װי נאך דדל םיט ערד א־־ף מאל נד. נא״ א״ן םר־י יוי*** ו ^< -לאנג נ־ט שטעלן ־אק ־מױן א גו ג־ענ־שט־ערט האט כדדז איז נ ־מ־ענט דינער ארג: םון ר״ן נעבעכדקן ארון דעם