Literarishe bleter · 1925-10-09 · 75 (9.10.1925) · p. Seite 161

161 לימער^רישע בלעטער 75 .זא נ י ק נעסן זו רענזנען װ*ס ניליגער, נוי זײ זןלן ק*נען תאס סער םגרקײפן. .םיר זײנען נים זװיםן די רװחים, םיר װילן■ *ז *ונזערע חנרים ז*לן ק*נזזן םערשזםן זיך יעדער *ײנער וי װערק פון םרץ. איר וערםס װיסן, זוז *ונזע■ רע חנײם, *זוי װי #לע ײויס-לײענער, געהערן ו* ניס עו די גזלו-סוגנוסן *ון *םילו ניס עו די *קעיןנערן םץ די גןלד-מינעס״. דער סורח״ן םםרפזנס ו נינליןסעק סון *ינער סססנ נינער• .דורן דער װייקונג פון אונזער ס*ר• *ײן — שרײנן װײסעי וי יןהסנעסנורגער םרײנד — הןס די היגע ססןס־סור• װולםונג נושלןםן עו עםענען * ײדישע *וסײלוננ *ין דער היגער שסןט־נינ• לי*סעק״. וי חנרים ז.נן *ו *נעושרײנן * גענויעס נורינפ װעגן ועם ײוישן קולסור-לענן *ין ורום-ונריקע■ םיר װורםן *ויף דעם נןרינס. דער וריסעד נוםער סון *ילוםםרירםן חידש״זשורנול .סעוטער״ דרוקס זיך און דערשײנס *יננינן. *ץ יין־ *ילוסטרירסן נוםער ג״ען *ר״ן: מ. ליסװוקןװ: ד*ס ײדישע ק*מער־סע*סער *ין מ*סקװע / י• לוב*• פירקי: דער דעג פון ײדישן קוםער-םעוסע־ (געשינטלענער *יבערנליק) ן סקולםס*ר מ. עםשם״ן: וי סעענע םון ײדישן קומער-טזוטער / דירעקס*ר פון ק*םער<סע*סער *. גר*נ*װפקי: עו דער *ויפםיריננ םין םרעעס .נײנונס אויםן ולםן מןרק״ ן פ. װײנערס: *ינסנעניזםעיע ן ה. לײװיק: םר*גםענם סון דער ור*מ*םישער ם*עמע .ל״װ״ / *. סוםנערג: *װם*ני*גר*םישער םקיץ / *. נ*רעל*װ: װי *זוי װערם *רגונױירם * ײדישע םרוםע / סעוםער• נ־וניק; םון םר*פעםי*נעלן *רסיסםן־לענן / פין דר*ם*סישע קרײזן• נ*ך דעם סורנע פין *ױא קוםינסקו *ון זיגםונס םורק*װ איבער װ*לץ און גוליעיע, װעלן די דעימ*נסע ארטיססן, *ין די םענ פון םונות גענן * ר״ נוםטשסילן *ין קיעלץ *ון אופנעננס. זיגפונם טורק*ז ה*ט וערהולםן םון דזר ײוישער *םסײלונג נײם לעסלענוינן נילײננס״מ־ניםםע־יום ון אײנלודונג *־נערזונעםען די ל״סיננ םין דעם ״וישן פלונה׳סעןסער *ץ רינע .♦ פיעא־ ראש־השנה *־ז *־ן װ*רשעװער ליסעיוםן*ם*ר*"ן פ*יגע• קומען דער גיזעגענינגם-*װנס פ*ר י. *פנט*שו עו זײן *פפ*רן *וריק ק״ן *םעריקע. עס *יז געקיםען * גױיסער עולם, עס ה*נן נע־עדט װענן *ם*ס*שון *ון װענן זײן ש״סן ה. ו. נ*סבעדנ, ב. קורלינײם, י. י• ייגגעי, ש. מענועל• ס*ן *ון י. ם. נײמון, דער טונקעלער לײענס * ס*ר*ד-ע *ויף .וי ווילישע װעלועד״• נ*ך וי רעדעם לײענט *פ*ם*שו נןך נים קײן נעדרוקסע ג*װעלע .דער געענוינער״ *ון געזעגנט זיך פיסן עולם פיס * קורדער רעדע. דער *ינ״ולם םון דער רעוע—םון שמועס, װ*ס איז נעורוקס *ין נומער 73 .לים. נלעםער״• נ#נן *װנס *יז סןרגעקומען *נונקעס סיס רעדעס *ון נעזןננ ביז 3 סורם#ג. *ס*ס*שו איז ועס 23 םעסםעםנער *וגעםןרן קײן װין, וורי:, לונדןן *ון סון ד#רס ק״ן *םעדיקע. *ין רוםלונד זײנען נױ אינם וערשינען זעקס *יבערזענוננען אין דוסיש פון זשעיןםסקיס נ״עם רןמון .עדנ םריליננ״, נו יעדער פון די זעקם איבערזענונגען אױ נוגענענן והקוםה. אויך וער רוםישער פלונה־פורלונ ה#ט *רויםנעגענן ד#ס װערק *ין ו#ס רונ םון די *ינערזענוננען זײנען דורננע• לןזס יענע שסעלן, װ#ם זײנען ם*ר רוםלונד נים גינססיק. -♦ *ין קיעװ *ױ נעםונען נעװןרן ר#נ קבי פון ײדישן שס־ןך■ םןישער יהושע מרדני ליפשיץ• וער דערמןנסער ה#ם *ינערגעלןזס *גוגנע דײ װערסער-ניזער, װ*ם זײנען זײער װינםיק פ*ר דער אויםםןרשונג םון רער ײדישע־ שורוך• -* קלורו י#ננ ה#ט אינס ג#ר נרױם ערפ#לג אץ ס#סקװע. די םענ ד*רף װעגן דער *דסיססין דערשײנען * זןםלנוך, *ין װעלנן עם װעט *ויך ז״ן *ן ורסיקל פון רוסיון נילדוננס־קןםיםור *. לונוסשורסקי. .קל#ר# י*ננ *יז וזו *רסיססין, — שרײנם וער נילדונגם-קןםיסאי— װ#ס איך ה#נ לענםנס נים געסרןםן, נים אויף דער רוםישער *ון נים *ויף דער אײרןסעלשער בינע״. *ין װילנע *יז סןינעקומען *ן *װנש אונםערן נןמען: ױנג-״דיש• עם הןבן נערעוס גיליגיסש, ידיד#װיטש *ון עריק װעגן לײװיק, מורקיש, קולנוק און *. מ. םוקס. די םענ *יז געשסןרנן וער נאװאיססער סועלי-פױניםסישער עםקן און זשורנוליסם לע#ן נ#ז#נ#װיסש (*תייאל). *ו זײן סוים סורעםנסלענס די נונוע ײוישע סיעםע װןרעמע *רםיקלען װענן זײן סעיזענלענק״ס *ון סעטיקײס. -♦ *ן ענגלישע *ײםוננ ה#ם םויעפנםלענם *ן *נקעםע *װישן נו• ריםםע ענגלענדער *ויף דער םעמעז .םײן רעליגיע״. אויך ישראל זונגװיל הןם געענםםעיס אויף דער דןזיקער *נקעסע. די נאענטםסע נעמײנזאמע רע• ליגיע *ון *לע פעלקער װעס זײן—שי״נס ז#ננװיל-זײ רעליניע םון *ײםהערן גלױנן *ין ניסים. דער מענטש ד#רף זיך ולײן ש*סן זײן נן־עדן *ויף דער װעלם• כ ר א ד דער ארגאניזיר־־קאמיטעט פאר דעם ײדישן װיםנשאפטלעכן אינסטיטוט ד.אם סונאנדערגעשיקט אן אויפרויף אץ דער ײדישער פרעסע. צװישן אנרעיע װערט געואנט: .ס׳אױ נעקוםען וי *ײט *ו *רגוניזירן די ײדישע װיסנשוםס, װ#ם װיל וינען די ײדישע ם#לקס*םוסן, *ו שופן * הײם פור ועם ײדישן װיסן. ד*ס *יו דער *װעק םון ועם געעלונםן ײוישן װיםנשופסלענן אינם• סיסום. דער *ינםסיםום *יז ניס קײן *נססרוקסער *ידעול *ון ניס קײן *מ• ניעיעױוך, ער *יז ו םוז, ן רעולע לעננס״נױט, װ#ם שסומם *רױס םון אונ• זער נןרער קולסור־ונסװיקלונג• דער נעדונק װעגן דעם *ינםםיסוס שםי*ם זיך *ויף רעולע קולםר— סוקסן, *ויף דעם נרײס ם#־*װײנסן ײײשן שול-װעזן *ין *לע ײוישע ישונים *ון אויף דעם *נהײנ םון * װיסנש*םטלע5ער *רבעם *ויף ײדיש, װ#ס מיר םןרמןגן שוץ *י*ס. *נראײניקן די חענערע קולםור-ןרבעם, געםינען די נעהעריקע פעם#• דעס, װ#ס זןלן וסנעססן זײן *וגעסוסם *ו דעם *װעקז *ו ד־נען דער ײדי• שער מוסנקולםוד און *ירע אידעולן, דער נעזעלשוםשלונער *נסװיקלוננ םון *ונוערע פןלקם״סוםן, ש#פן ■ םענלענקײס םור *ונזעיע װיסנשופסלער ז ך *אנונעגן םיס זײער *רבעס, שופן םור דער װיסנשוזםלענער פןרשינג * םעססן םונדוםענס און ו חענערע קןנסרןלע, יןס זןל ז״ן די עונדא םון דעס ײוישן װיסנשנםסלענן *ינססיסוס. * נ#נ*ע ד״ *ענסדולע און *רסיקע ײדישע קולסיר-#רג*נױ**יעם זײ• נען שוין *וגנשסונען *ו רער ו*ך *ון הןנן *יגעזןנט םיסהעלםן מיט װ*ס זײ װעלן נ#ר קענען: די ײדישע שול׳ןרנוניזועיע *ין דער סוילישער רע• סונלמ^ דער *ענםדןלער נילדונגס>ק#מיםעם *ין װילנע, די ײדיפע נילדונגס• נעזעלשופם אץ װילגע, די 1ענס־#לע ײדישע שול-#רג#ניז#*יע ם#ר לעטלונר, די ״רישע נילדינ־ס-נעזעלשוםס אץ קןװנע, די ײדישע קולס ר־פעוערוזיע *ץ רוםעניע, * םועעיעלע שט־ץיגרוסע סור דעס ײדישן װיםנשופסלענן *ינםט־סום *ין ס#רױ *. ם ס *לעפענם הסנם *ױ גענלינן, *ז םעסס װעגן ד־ סע• *דעמישע *ון ו־ןקסישע יסײוח פונם *ינססיםוס װעם ה*נן *ו ז#נן דער אײנעיקער *װמןריסעם, װ#ם איז נ״ *ונז םענלעך, דער *ונויפםןר םון יידישע וויסנשופסלער םים םורםרעסער פון *ענםרן• לע קולסוסןרגונ־ווזיעס םון * ל ע ל ע נ דע ר׳ װ#ם דןרף םןר• קיםען *ין סיילינג 926(. *בער שױן ניז ־ענער *ײמ, נולד, םוז *ון קען עועם געםןן װערן, נדי ורױם*והוינן די ײדישע היסנשופסלענע *רנעס סון איר אי*סיקער אוס• נעהײער גערריקםער ל#נע, *ו שסי*ן ד#ס, װ#ס װערמ שוין אי*ם נעס#ן אויף די *חרױח פון יחידיס, *ו *ינוניזידן ד#ם, װ#ס ל#זם זיך װײנער *ויסםןן *ײ *ונזערע הײנסיקע םעגלענקײטן. ד#ס איז װינסיק ם*ר זיך, ד#ס איז אויך רי נעססע *ונרײסוננ #6ין *ינםסיטוס. די םױבןרסםוננ װעגן דעם *ינםםיסוט מיס םורםרעםע־ םון םארשײ, דעגע לענדער (וױלן, דײםשלאנד, סרןנקרײך, ליםע), װ#ס *יז סןרנעקומען דעם 2-7( *װגוסס אץ נערלין, ר.#ס *ויסגעארנעש * גענויעם ולון ס־ן *זו װיסנשוםסלענער *־בעס נױן *ונױםםןר. פיר נינן זיך #■ * קל#רן חשנון, װי שװער ד#ס * ז דורנ*וםירן נײ *ונזערע #רעםקײס. םיר װײסן אנער, *ז ד#ס *יז נײסיק, דעדינער מוז ד#ס פעגלעך װערן *ויך. םיר שסעלן *ויס *ו ף ײוישע קולסור־#רג#ניז**יעס, *ויף *לע פר״נד פון דעי ײדישער ם*לקס־קולסור, מיר װענון זיך מיס *ונזער רוף *ו ײדישע םןלקס-םענסשן, דו װיסנשוםסלער, שרײנער, קולםור-םוער, *ו יערן, װ#ס װיל זיך נוהעסםן *ו דער גרויסער קולסורױוך ז העלפס ו זןלן װיםנשוםסלער מים *ינז םיםןרבעסן, זןלן שרײנער *ויפקלערן *ונזערע *ילן *ון דעם נוסײם םון *ונזער זוך, ז#לן ונדע־ע שםי*ן מים זײער מוםעריעלער הילף. העלפם נױען *ון םורפעססיקן וי ״דישע װיסנשוםס ו״ א גרום םון דרום־-אפריקע. רי .ליםערןרישע נלעםער״ של#נס זיך וורך װ#ס װײםער *לץ פער * װעג *ץ נײע פורװןרםנםםע ײזײשע ישונים. דער ײדישער ליסערורישער םו־אײן אץ יןהונעסנורנ (דרוס-וסריקע) ר.#ס אויף זץ־ גענוםען *ו פורשורײםן די .נלעםער״ *װישן זײנע םץזנלױער. דערװײל זײנען שוין גע• ש*פן 12 *בןנענסן *ון ס׳זײנען *וץ נאשסעלם געװןרן עסלעצע עקז. סון :ז#ריקן י#ר. גלײננײםיק סןרשורײםן זײ ור*עם װערק *װישן וי חנײם. זײ