Literarishe bleter · 1925-09-18 · 72 (18.9.1925) · p. [Seite]

אין אויסל 10 סענט, אין סוילן 40 גר. וחש^גגסן־! גחסגסגמוס 3ע\ס1*ססק 13ג1ק0 *816161 1826 ■31־1-1161 אבןנ ־סרײז מיס סןרטן: זו ל/1 י*ר-8 גילדן, 4/ו י.—4 גילדן, ו חודש-סד,! נילדן, אייסלאנד > */* י$ר 1 דן1ל*ר. אנאנ&״פרײז: סאי ו מ־לימעטער שירה 18 בר: אדרעס סון רעד. , אדמ• און רע6ערענחן*קרייז: י*'ז81616 1$76ץג־<1.216״ '2 .חו ,36 סתן?ש.1 ,ג^סן8ז^זא< םא- געיים * 8\9.8 ס .>ו .ח םעל. — נד-סוצ 2*טער יארגאנג אילוםטרירטעי װאכנשריפט פאר ליטעראטור, טעאטער און קובסט 72 .זא װאו־שע״ פרײםאנ 8ףטן םעפםעמבעד 1925 פארלאג ב. קלעצקין א י 1 ה א ל ט; אונוער םרעםע און םײידײט םון װארט— ד״ד א. גליקםמאן / דאס נע־ערטע אץ דאס נעעד־בענע װארט — ש• נינער / אויםן פרישן קכד פון ןולת־ איױנשלאם — יוםף טודקא / רדײ לידעד — יוטף רןירמאן / דע־ טדפט — י. א8*טאשו / לשנהיטוכה־ליםעראטור (א קדיטיקע)— טונקעלער , אן אפענע־ ב־־װ צו םד־ן מא־קיש— ל־בט, שטא• דאלםקי, םינקאװ, ק ו ר ׳ן / םעאטערנ א קורצער סך־הבל — י צ ח ק נא וש יק / א בדיװ אין רע־אקציע -ם. באראטאוו (בן צבי) / ״אקטיארישער״ שאנטאוש — ש. י. ךארםואן / פרײנדלעכע פאראדיעם — ה ו ל י ע םון הויו קבצן / טר־בינע: — צום קרױים םון ײדישן ב־ך — אל,. שוי^מאן / ב־בליאנ־אם־ע ב־אנ־ק / אנאנס;. אונזער פרעםע און פרײהײט פון װארט ד״ר א. גליקסמאן פרעשע, נא/־ א£ט א.־־ך דעין ח־ט־בע;אצ־אלע ארן אש•־1־ עקא• נאמישע סראנן. וױיניק געיט קאסצ, ־ב־ט־1, אש די יידײטע קהילות ארנזער םרורר־ה? יעדער פין א־נ־, טעג ער ז״ן רע־ ,־עי־ניעז־ ס־״סטער םענטש, מזז ז־ך סיף״פ־1■ שיף לאזן קאבטן א יף רבנ־ב, שדתט־ם, מלרדם, הדרם, כלי־קודש, מקרת א. אז. זז. אזן מיר ט־<ן אםילר ניט דאם מו־ל עםענעןי איך ױיד שזין דא נ־ט ם־ן א נעװ־םע רעודדע םונם ענין שבת, דאם א־ז דירעקט םאר ארנז אן עקםיםמענ־ן־םראגע: עם םרעגט דך: צ־ אױ דא א־נזע־ פרעםע באמת אן אײםדדק סין דער גאנצער םאלקם־מ״נ־נ:? איך ב־ן שטא,־ק מםו־-ק. קנאם י־דן לײנען שרץ ב־ א־נז םא־ ראן, װאס ז״נען װ״ט םון מיטלאלטעריעגעד רעליג־ע? דאם אױ דכער: ד יידישע אינטעליגענין קאן דא נ־ט צושטימען צר דער הא״- טזנג םון א־גזער פרעםע. ג״ען מיר װ״טער: א רוב פון א־נזעדע ״רי־טע שדםםשטעלער, וד טרזשזאז, אדער אם־לו קאנםעדװאט־װ מיר ז״נען ניט, האט געװיס גאנץ אנדערע פא־שטעלונגען םונם סלובה-לעבן, ם.־:ם םא- ציאלן אידעאל, וױ עם האט ז״ דער דזרבשגיטלעבע־ ס־ת־. א־ן פרנדעםטװעגן? ס־נדעםכװעגן הערשט על-ם־ תב אין דער ״ד־שעד םרעםע ױ גענשא<אם-װעלט־אנשד־ונג םזנקט אזזי, װ־ דאם גאנצע ״דשע םאלק װאלט באשםאנען ס־ן בלזױ אזע־יכע מענטשן. אװ־ װי ״דן װאלמן ניט םא־מאגם ק״ן ראקטו־דם א־װאקאטן, לערער, אר- בעטעד, סטודענט;, באאמטע א. אז. װ. עפ אױ םאר א תב סץ אזנז קלאר, אז דאס אזמנל־ק באשט״ט נ־ט נאר דעױן, װאם ד־ רעג־חנג נעמט גתיםע שט״ער;, נא־ סארװאם ״ק ז״נען ניט נהנה םון ױ דאז־קע שט״ערן גל״ך מימ אנדערע בירגעד. אויב צו שד״ען, איז לײדער געװ־ם דא סאד־ ,לאם: דאם בלדט װערט יערן םון ארנז םארגאםן, װען מיר קומען אדיין א־ן רעגירועם-ב־וראס מיט טויזנטעד םד־לישע גאאמטע, ױאם בא׳ ק־מען םענסיע םון אזנזעד געלט, אזן מיד זעען ק״ן ״ק נ־ט צװישן צ־ די ג־עםטע־ םאצ־אלע נצתינות םון רער נ״ער צ״ט, נצהונזת דאם ז״נען אויסגעקעמםט געװאק תרך םיל בלוטיקע רעװאלרצ־עס, געהערט אין דער ע־שטער שורה געװיס או־ך די םר״ה״ט םינם נעדתקטן ,װארמ. בײ אזנז י־ק, דגם מיר האנן מנלומרשט ד־ ג־עםטע ס־ע- טענזיעם או־ף דעמאקראטיזם - א־ז םונדענט־ענן ק״ן םרענע״ס־״הײט לגמרי נימ םא,־אן. עס איז, למשל, ק״ן סםק נימ, אז א תב ם.ץ א־נזע־ע שתםט- ש־טעלער זײנען אין רעליגיעזע ענינים פיל אםיקורם־שער געשטימט, װי ד שתםטשטעלער סץ אנדערע א־מרת, שו־ן צוליב דעם, ,װאם ז״ ז״נען צומ״םט צודיר,געד,אלטן נעװארן אין ז״ער נ״םטיקער אנט- ״קלוע חרק תל־ניעזן דענםאטױם ס־ן עלטעק־הויז, אזן אגרויםע־ ט״ל סון זײ האט אפילו נעל־טן םזן רעל־נ־עזע רדיםזת. בעת אונזעתע רעליג־עזע נעטא-םא־שטעלדנגען האבן אונז םא־• יטלאסן דעם ,לעג צו װיםנשאסט א־ן קונסט, האט ת רעל־נ־ע ב״ די א־מות העולם וױ עם אױ נאך אסט דע,״ל״כטערט דעם װעג צז ׳י ננשאסט, נםרט צו ק־נםט. מען קען קאנסטאטיק, אז 99 ס״אצענט ״דשע שדסטשטעלער לעק ניט אין הפכם מיט ד ,־על־גיעזע מארשטעלדנגען, געבאטן זי-ין םארנאטן, װאם הערשן א־ן אזנזער לעבן... און םונדעסט־ װענן? סונדעסט,זעגן איז ב״ אונז ניט נאר ניט סאראן ד ט־נדסטע מעגלענקײט, אז א שדײבער ואל קק*נען אתיםזאגן ס־״ און עסנט׳ לעך עםעפ םון זײנע רעל־ניעזע פםקית אזן אני טארונם, נאר קײן שום ײױשע צייטוננ װעט אםילו ניט דרוקן אן ארטיקל קעגן רע- ל־-־עזע אםגעשטאנענק״ק און וױלדק״טן, װאנ הערשן בײ אונז. עם האנדלט זיך על־םי תב ניט װענן נלרז אבםטראקטע, :יעטאם־זישע, רעליגיע-פילאםאםישע םראנן, װענן װעלכע םק װאלט נאך נעקאנט זאגן, אז ז״ האק ק״ן שייבות ניט צו דער טענלעכער