Literarishe bleter · 1925-07-24 · 64 (24.7.1925) · p. [Seite]

64 2^ ווסו^סד •״ס***■״ *״סז^ססק ■><>ק0 816466 26*וק3ח1£ו.1 זװױיטער י$רג*נג 8 דיםן 50 גראעזז *רז־םנעמי: דיל־.עז׳**־ר*נ — *. קיע*?ז / ז*־זו״ ־עדד.* •3. ** / אילוםטרירטע וואכנעריפט פאר ליטעראטור, טעאטער און קרבסט 1925 ססק11 24 ^46{>!ק ,ס׳*יס,57זם^\ רורך *ןלע זל:ע אין ב8־.אלטענע צענגא־ע• אגן ־ד״ךלע;. א*זפ$• צעניי־־עדט •6־ א *שידב־&־.?נ *י?רק אי*ף קלץנע שדלן און םלילעכלעך, און נישמ ג־לנג קוםט אים איױן *שמעבער או*ב א״פצמזגדעל• םון — שאנא:י־ב־נעט**־סע ס**־; אי*ן גאגצעכ, פול*שכזע:־*קעכ. םעגלעך ־ע־פאר, דןןב םא•;*נרערגענמן, םא:א;־ע־ט-לען, צעב־עק• לען איז איב ללבמע־, יאלל עע־ צ־געסאשמ שאר זרן כא־אקמער, זאר זײן דהות. נינע־ אײ אלן דײן דענקען א־ן אין זײן *טדײבן שעד אני׳לימיקעד לי בינבזעמיקעד. דער םי:• סעמ—־ע־ שארבז^מ £** שארבלענ־קדם, םארליבשקדמ, רער אנא־יזמ־ק־נר ר-ןנם א יםיאו־שן בליק א *שנדרגריקן ש^־־שוננ־רילן. נימג־ ה^ט אין זלך םיל ם־ן *־מדלשער דדישי־ת, טד־ק־-־דט אין :יכמ־׳ג־קדמ. שכ־ד, םמדכלענ־ט, ***ר־יכמ א;י ער זעלםן, ג*־ זעלטן. א ־ערײבער, א מןרק אײ פא' איכ; םרלע־ םיין אלץ, און דער עיק־ - שמ^ף צו;באןיכאבמן. צז באטראכם;, צי םא־לטמױן. |*• דעדי,ר-־ז *־ז *״םרךזג־ו• *'־ ־־ *יז! יין ־עין ירט־קר יןנן * לד־־קינר, *י יןנן * םדןי*־קע-, ד?:; * ק־*םלק־ר ןןד־ד , רןנן *ן סו״" ־ע־ ])־״־, *זן *1ש**ע־, ד־נר נר־ברע־ *־ן ד־נרנע־. עד ־ע־נט שדגט אין ריל א־־״ב־רוננען םישקײם, דיל באריטמלין און נעםיבען -עב ״םללן/ א*ד אין ״ג־ע־ א־בע׳ט, אין *ע־־ע־ נד-ײמר יבא״ **.נ זעט ע־ ראם עיק־רלקע, ־?: םה־ה־־י• י קע א־ן :דייבצדסיק ײםמ עד •יםיפ, אלינצל•; חײםן, שמיעלם זלך אם אייף א ב־בא, םרענט• א£ *ק װילזש <יף א די־ע־אס*־. א־ן ׳ *טרדבמ ע־ ױןנן * טרײבער, *טעפט ער •־; י שעםמ אלן ײין קיואל און עד אלז *״8ך אי״ן , נףטמ שא־סלק. ער איז זלבער, אז ש׳ק^ן א-*ן ם׳דארף;ןןך און נןןך שגס; און;א־ײס• ־*־;:ע;. מנען ־עדיבע־ נ־יטט פתם בא• שײרן רל ־ק־מזג־, ראב ער *טרלבמ א*ן זדן ק־רצע־ הקרטר צ׳ זדנע צ־יי גלענצ;• דלקע ביכע־ ״**ן:ן ײ־ךטע *םידבער׳, אז ,רי יםט־דיעם, ר*ס ײהען צ־גייםנעיוםען אין בוך״, .קוקט דער *גיימאר אריף זײ, ווי א.ײף ללמעדארלשע •.־*כעב, ש־אגבעגםן, ש^־אר• | בעםן.״״ עב איד נן־ ר־יבט עב, שאי א*ב נלנעד נעה?,־ט צ• דל *טי־דבער, >ד*ם ־^ב יםרדבן אלילן אײ א זאך׳ *ן עבזדה, א*ן ערישט בעת; שרדב; ג*שא קוםט די אםתיע רלכםיקע זןשנב*־״.;. י' שי־ *־םיםמן, י^ס דעדשוירן רי ג־ליכע ■־8ל ע־ישמ בעתן שאללן נישא. *־יע־ ׳־ללצט, ־עגמ*אויף, *אראיעזערעסד־ט, ^בער צי דער אשת־ע־ םארקעדוער־כב און א*םװאנ־לוגג דערג־ייכם; ע־ ע־־יםם בשעת דעם עב-שאילן. ערשט ׳ דאן קומם די אי־גנםלעכע אגמאלעקונג. א*ך ושםעל םלר £$־, אױצוטרעטנדיק צו *םרללבן י ר׳ןנן א ריכפער, איז כײ א*ם נדםמ אלנ•; באנצן קל*־, שארימדגנ־לעך אין מי אין;שדילבן ג.יעא ױןדמ אײכנעמד$גן, צײטלק א$ן עריטמ ראן י׳ןרמ נעבױדן כד אים די ־ אױשםאבוננ און ד$פ געששאלםוע שון דתןם שרדכעי און ד־־ע ודןדק, .ד^ב ער בןן■ | ד.אגדלט. עם קל*מלט זלך בד איס א נע• י דאנק צי א :עדאנק, א יארמ צו א יןךט, אן אויםיריק צו אן אייסדר־ק• צוכ עיקר ן דעוינײם גלמד :ןך־ א לעננעדן אוץ לאנגן בר^צעב ס*ן גיין, ישטדנן אין קלממרן אי• בער רעב טינקעלן לאביר*נם *ן *שרללבעדב אייננארמלקדםן און אייגנשאםמן. איז *־8- בעתן •־8צעט םון שדײבן, װערם צענלימ, צעלארםמ וײן אינעיליניקסטער איך אין ש. נינער דער הריכױלןער פוז דער ײדישער לימעראמור :עדאנקען. *ט בויט ש־ 8 בנין שון א שיײ• -- בעד״בןדאקמעריםטיק און ריכםער׳נע•;ין אזיף יםטאלם, שמעלמיאויף שמ$קן אויף שמ^דן ל ק ד ט. און י׳$ן ש* אײ שיין יי ^ונעםארטיקט, ט, א*ן ־דײבט ע־ ^ן ם*:םגד, םון א :ײשב שמ־א■ פין נחמץ מײױל *טעראבױד. אין ם^רעדנע ילד. קלנבסלע־. ■ אלן זײנע צדאגציק *ןד אינמע־עבאגםע־. שללביקש־־ און ערלעמ־ ק־ימישעד ארבעה א*בע.־:עשאצט, אבע־ ידנדנט־ט ר-אס ש. נינער ארובאיןאר.שא״שנעשטעלט *דעב ־ע־*טט או־זרינו א פנין, א סידב ם*ן דעי־ :יהצע־ ♦•־*שע־ לד־דטאשט״עבע **בע א*ן **עכ ױן צ־אנצלק *יד, *ױ 1 ער *שסילם אויף דע־ , לאך םוין ־ד ילדל' שע־ לימעדאםוד. שין י רעפ ד־־ישן ש*שן. נ?ך;*־ א ײעגערמאן, האט עד ןגננעשד־בן (אין 8 יללנער ם.ס.ישע* -*כנשרישט) זײנע ע־שטע איגמערעסאנמע אדםיקלען אלבער שלום 8׳שם ,םשיחם צײםן״, אוין דל ארםיק■ לען די^בן נלײך *ירא־בטעדעםלדם, א*ן נלײך נ$ך רעב רןןט ער *נבעידיבן צו שאר• עםנמלעכן נלזתצנדע א־בעטן <אלן די .לי• ן םעראר. ס^נאסשרישםן״ א.א.י א־בער ■־צן,! אשן, םענרעלען, שלום-עליכםען, אין מץ•, נלך אײ ער מיןץן יעי *ד״ישש• קריםל•; קער. בעל׳ס-־זשבות איז נ^ך צײםניילז 1 נעװען •ובלשלםם, סובישימם־שה־ :*יע• ׳ ליסמ. 8 לשבערע צײט ח$מ ער זיך ג$ך אלץ געםללמ זיל * גע^סשער״ ^ן *רעםר, 8 בר״זד־ק, ע־ ה^ם זלך נןןך ליהנ נעראנגלס םיםן ם־עסדן אין זייך, נעזוכט **ו־עגמגיש־־ו;; שאד זיין צוריקקוםען צוב ײדףשן שאשן, צש יף־ישן לעבן און וױ נעטיםלקס זיך אלן חאיק נ י ב ע ר אלז נלײך און שון *נײיב 8ן נעלען 8ן אײדענער, היל״ םףשער, וגיימנעעת־שער טלמ לללב און לעבן בש ־עם ילדףשן ר*־ס. כעל״םחשב־ת די^מ נ^ך צײםנידז נעציללשלם אלן קיזס םזן יי־יש, ער ה$ט נ^ך נףשט א*נג*הצן זלכעד און שעםמ נשלויבם אין דער אלללנ• הערשומ שון ילדלישער ללםער*טו.־, נלנעד די^מ שזין *ון רע= קאםף אק שון דעם צ־דילםל נרשס נעיאוסט. עד אלז שוין וון עד־שםן סדלם 8ן גזדשםאנען אויף ששבמן ב^־ן, נעשסאגען אלן סלם םון יידדשער *־בעם, אלן םיט םין יל־לשן שאש;. ע־ תאט שז*ן;ישמ כא־ארנמ קעסםן ש** 8:• ע־קעגינב ם*ן א ײדלשן ש־דבעד, נלשס בא• ד8־שם אגלםלרן שאר ילרײשעד ליטע־אם*־. זילן טביבה איז שוין •מסדען איעאגצן 8 יידלשע׳ 8 *לד-לשעשםלשע, יאי ילדלש איז שזין געלען 8 סמקס, 8 יש. בעל־םדישבות ד^ם יל נעזלים עדמזט קע־נע־- נעםל8נצט ערישם בייםקו־ אויף 8 .קחקעיבתול־.', נל• נער די^ם שוין נש־שן און *יםנעד^רצלט שלעכםע נרןזן, באכדם זיך אלן נע־יכט• צעח׳אקפעגעם י8לד שאשן ללכט און למס ן ש•־ יללםע־־לקן נןךםאין און נעזינטן יאוקם *ז *דאקפן• און נלײכשנדםיק םש זײן לעבן און טלם• "שעדאטזר שארן לעצהן **חהתרכרט, - ן דער עיקר - אויש־יכםלקער ודללן און שטא־• ן בזמט .א•; אז דען י׳י- ק^ן םען ז^גן...״ לעגן םלס דער הײעמדטלקער ײדלשער לל• 1^נגעד-ויבן םון דל נרויםע, ייכםיקע זךלן, ן קע־ גרויבן אין **•*שן ל8־ש, אין ילדרשן ן נינע־ י־^מ זלך צײמי״רײז און עדסעריײז צז• גמראםיר, םלם אלרע שארשל־סםטע רלכםמען םון דל נאוניס*קל*םלקעד ביז דעפ םלליםםן: שאפן. . שיל נעלףףם ימ־לן ביס *י^יםער ,ער הזןט און שםרעסתגען, ה*ם נינשי נעיעט־ס זײן ׳ כטעמ הש־רבער און ,זער׳קל, חיאב ר.*ט ױך! * * 1 ולל מאקע ק^םכינירמ שילן און םײן און בללק צו דער ©*־גאגגענד׳דם םון דעש | ב*זיזן אין דער דןך רײכש־, שש־צידלסםע• ן נ־אציעז, *בע*־ ס׳א־ז נעיען אויםן חמבון יידלשן שא&ן און נעטםען *יפש^חשן ד♦ | און ש־למ־עױקזס־ ללמער*םוד. זײנע צענד• דל לילכטקלט, *מללע־׳־יקדט, בײנעײל•! םון דע־ נאנציײם א*ן שטדםקלמ *ן דע׳- יןנן ױן אוםיןנן םין *דיערדיקן גאנג ליק*־ נ־עסערע ארבסטן, דל המדע־םעד קײט ש*ן זײן אוישנעבזען דיכטעד שן .דןדק 1גאנצעד ארכעט. אנוטביד שארקערס אלז ע.־ *בער ־*ב אלז בד אים נעװען נישס קײן ן קלענערע *חםלקלען זעי.ען צשז^־שן, צע. | און שון דײן שדלבן - איז שון זײנע טלע־• | דױרך ײעד י^־מ-ק^טבלנאציע דודך דעם טיוקשע, י־לםגשאססלעך׳^־כע^גישע אר״ויױס אין צעשי ־ױס אלבעי **״ש־דענע ן סטע, גללקלעכע םעלות און םימלע;. און; מידנידלעען אין אים און *רדיס־ריגנען *ין בז*ז. ־ער ה^מ זלך באםימ רזדך זיל אהמעד• י צדטונגען, ושה־באלן און זאםלבשער, און!נידכשנדםלק - או־ך *ון זדנע שבזארקע [ א*ש ־תג־נאנגען צו *ינסעדעסאנטע און .ליכ• צושלרן 8 בדײמערן און סעםפוערן שעיהא. י8לט םען יד^ם סלץ צוטיםנעקליבן, װ^למ ן חס־ונות יין שראכקדיטן• אטטטזך־ :עשינט! סלקע ־עםענשיעש און •לנקםלעבקײםן. םענט שאד דעם םירע-ײזמ יליישן שאםן; עס מלען 8 נע װ 8לס יקער או צר שון ׳ ע־ זיך יד אין :עטענקעניש בל *ז דערן ניומנםירועען, דעםלגשיעס, **גאי״דעד• און אלן די ס־ײעדדליקע װ$־ק נעויעם .צו דנ•: ק־יםלשן שאםן, *ון *־עכמלקע *אשאציעען, געדאנקען-איבש־שליסיקדס אין *חךש-שםע, שלםרלרן, :שאנאנדערשדויםן, זײטן-װענעלעך, שון מרעסלעבע באכדס־קננען, שון אײנלעבן ײי שירן אים לדכט א־זןש שון דעב שון 1- ד*ם אלז 8 װיסםיקש־ יםזד און אײננ׳ און םחםלעבן, שון אויםםײטשמנען און שא־• שעסטן װןנ, אין ער *אלמ אידן אלן ש*־ן. 1שא*ז אלן זײן צינאננ צו א מדדבע־ און םדצמװנגען שון חט אלעם, .*ז^ם רער *ידי. דעדשון ישמאשט רל ג־ויבע ־ןזע שון ־רש, י צו זײן •ערזענלעכקײמ. ע־ באמראבם איפ שעי שאשנדלקעי 5ל60 י־^ם אדידכמםאסם כ׳ײ^למ אש־לו נעז^שם - שון םיירות, שון) שין א ײ ן זדם און שון רער צװלימער, אין לעצשן י^רחינדש־ס דורך ־ער ײדישע- דןלכע ב׳־י^בן ץשט יעלימן שלל *ון זדנע .*בשאש׳ און •ר^סיל. ^ט רע־נעסטערט ער ללסשזוםװ*. עם וענען מידש ד8 אלן .־עם אםזךל-קע *־מלקלען, אין שיל שין זל*יא*ז ודצר בלויזן, אום*יגקםרעבקײםן, שאראן, נעי־ען אן עלעטענמ שון ־עכ באדאיסטן פוג: מדלס שדײמר, װ^ם זעגען נישס ר ל כ .נישט ־ןב בלן איך אושן״• יייז?*זטןן־ שון 4 זיך צי אש, ירל אלס זען און שללן 1דער באעסט אה *ט דערװייםעו־ט ער זיך אין וה^כ איבעד אין טעסט אש ם־םן בללק שון דער װ׳״ם. און 8יו* *ן 8לע זדמן אין שלנען דעם לעבעדיקן .שד׳שלת־רױחסין״ שאר רער אלצמיקער עמשנדיקמ־ ליסעו־א• טיר• און זדנע אינמערמםאנמע א־בעטן ײעגן דער לעזערלן אין דער 8לסער יידי״ שעד ליםע־אםיד, װןנן א כ4 דלק םיכל נ^דד^ן, םןדלם ר^זעכשעלד א א. וענען שול סלמ ליעבן, קד**ז און נלויבן, םלמ טיםער שא־ישםענײעכלש נישם װײנלקער װי דײנע ארסיקלען אלבמד דער :מןיערנער ײדישע־ ס ל ק ױישנעשאםט, נישס דעל־שאצט אדע־! ד׳^ם עס ארייגנעבדאבפ .אישכא-סטתב־א׳