Literarishe bleter · 1925-06-12 · 58 (12.6.1925) · p. [Seite]

8 זײטן 50;ראי צװײטער יןןרגאנג וחס^א^סץז 9חס£02ג1>1 ס׳*יס)1ססק ס)ס1ק0 *816461 £26|י31י61*|_| 58 2א / אילוםטרירטפ װאפנשר־םט םאי־ ריטפראטור, טפאטפר און קונסט 1925 03^0261 12 >61)ף1? ,*׳*סצ&׳וס^ רען און כאראקנת־לבםיקעם ויעגן שאס*גר און זײעד שאםן קיסט ער *ז אלנעיײ־ניק:* ה־עד ־חםער־ת און כםעצ׳ע־־יכ■־ פאדערונ:. דער װענ אז־מו-עקן און צו אגםםלעקן א ־־.*ככזע•;״ט ב- א*: םון א*;עוד־;*ק אםעד״ םין שאםע״ צום *־ערק, און :ישם פא־ק־נדט. יערער אײנע** ם*ן די ־־*כםער לעבם־אויף אןן זײן!.אי־ץ אגן םדן ־עם אױםש׳ײנע; און אױםשהרארן, םון ־ער אנטסלעקונג קוסט םיכםאן צו רעדן און צו טשסטן ווענן א*ם אין זײן ־שאםן. ער שאסע־אייף ־ע־יבע־ ־אכ נאנצע, םירע, עי־־־־יקע, א,*ן :יעזט א־־ינצרדי־ש;, ם־טיכ, ^•גסא*: אדזםלקײס;. און ד״ש־יבער איז אייך זײן קריכױק םיביעקמיר, ריייש, באהארצט, ל■ זײן ־*נםױ״:. *■•הנשט א־ורך זיי:ע ק־ייטײטע פזןעבעכ איב־גר ב*א**יק־,״ ברע• :עדן׳ בערדוטיטערטק•;. א. ־. גין־דןן:, *הידה *שמײנב־ב־ג, םאס*, י. ־. ג$רדזןן. :י׳טם םתם קיים־־טע ארםיקיען, :ײטמ קא־• ט־ג א*שאצו;גען, אס־־אנ־ױננען, נזןר דזכגדע־יש־ע אויםאםונגע;. צ*םער;דיקע ר.אר*ן ־ נױאגםן, :שטדדןקע, ־עזגסרעכע שטיםוננען. זדן ועדן אײג־נס אדמיקי האבן םלד אטשר סער םיכםאגם סעררזער־עכפ אי• בערלעבע*.ישן, ווץ כאדאקםער־שםיײנן *ון באתאנרלטן שדץבעד. טיף אין זץן ד*־צן ־וס א שטענרלקע דױקרם און ק־ישםאיענע קיארקײם. אין >^ט דער רלכםעגדלקע• קרארקדמ לאזם עד שמענדיק אאעזם*נרען די םאו־צ׳ל־־־ענע שע• שעד א־ן י־־ערע שאםנ־יקע ר^ד־ק *ן אש דעד קרארינד, **יכטיקער, באעמדא־םער דויקרמ -אזמ ע- צודלק;א־אםשלנען אי• א-אטשס-א־ן אין י■ מישםמע סאדבזנ-נ;• בטע :דינקערעך םין ם־־עם־ע דןיםן און ס־עבדן שאפ;. און כ׳וזןרט ק־א־ און ייכ• | מ*ק אק נרענ אײםן דאדצן, און ם— נע• ו כען אײף -־אס א־כקיארע, מייגקע־ע, נא־• | בא־נ־נגע פאר&־אנטע־טע׳ אין םארשםילען , עם בעכע־ אין ם*לן עם :ענפע־ **ין •'־; דעדנײען אזײ?נ־ום צום כאכען םיגט-עלע, צוכ ע*קד־דע*קריכ. וױלר יעדער ארמ״קר בד א־ם איז א לויב־נעזא;:, א .שי־ *שבדד׳ ־עס ־*:סער, דאג זנ־ א*ז ־ע־גאננ־נן און דע־• נדײכט צ* זלן ד.ויכע- טדר;ד. ש־ ה?ףכ דע־ פ״למ א*ט און םא־עזכאנען. אםרע *סנבארי:;. *ןשססא־ נן־ו־ערס בל א*כ יא;ג בײ ץט רל ליבע, םיעם־נט און םארשםעכדכלט רע־מ דלף און צ**מ*־ ז• ט***עט אין א*ם לא;נ *מ ־* ללבזג און עכ ־א־ף קו*ע; עפעכ א ק־א&ט, ראב זזןר ײ א־זיע־ום:, ראכ ז$י זי אנטםרעקן. אפ־טיטײם/ אוזזןק• םאכן םש ־ער ד,א;ט, אר^פ־לכן. •בכל ציי פאב• ־אב קאן עד :־טם. איז דער שדלבע־ $דער ביך ײלם םין א*ם, איז?מ מ-עכד סאר זלן נלםמ און נעשיל - איז עס םא־ א*פ יחלו^.• גישט$. קעםסן און בא• קעםםן - ראב אזי;ישמ זלן נד־• אק;•שט;אר דלעזצדסיקע דיכגמ־ :עשט עד אזײ דוא־ציק און אינםיס אויף. א**ך ד* ב*בר-ד*ט'־ן האט ער א*יפוע;ו• םען מימ באזוני־ע־ע א*:םיםקלם, ורס ■כשעצ־ע־נד ־א־ץ׳נןןעגםק־ימ. א*יב קדלת, ־•־., שי־ ד*ם*ד*ם זע;ען ב־י א*ם דעבעדי• קע וועזנם נעזוז^רן, אויך םיט יײ ד,$ש ער א;:עק:*שט אעטינױג;שבד-באציתגען. זלך אײגנעייעבט טימ זײ, א*ן ײי זענען ריד־ אים םזס־*עבעדיקט נעדז^רן. ס איז אראם םין זײ דזןם ם ם ד ד ל ק ע אױ כ׳איז נע• קומען ־זןס ל ע ב ע ד ל ק ע, -ןכ פ ע; מ ש י ע נ ע.״ דנקב םיכםאן לזןזס זלך םײםשן *ו אויסטײטשן. אין יד׳ג יארף נאך ײעבן רע־־;. מידירם א*ן ד.*מ שוין א שטןדקן צוטיש םון ראםײ״לרםקײט. $בער ער איז;ן- דע־ םענםש, ח־ז^ם :עםט דעד ע־ק־ םיטן חוש, כיט :עסיל, םים איבעריעבונג און אזוי אלז עד עד-הױם אלן זיײ.ע ק־ים״שע עסײען איבער שדלבער, אלבע־ ־יכטעד אין אימ־ שאםן. רכהחלד קושכ נ ע ם ל א־ן עדשם ששעטע־ נ ע ׳־ א ג ק. *־לער שמיכוננ, און דער;$ך ־־ א ו י ש ק ר ע ר ו נ נ. צוער׳שמ דער ח-י < ב אין *״אך איפ - דער ב א ש ײ ׳ד. באד״עםט ער ויך איצט און לעבמ זיך איין םימ אײן שרלבע־ און דער;אך - םלט א צדײסן, א:• דערן. סילמ ׳ע־ ד.ל;ט אײן םין סגז־', **; אלן א צלט ארום א צוו־ימע :אטל.־, ם־ן אן א;רעד לאנד, םון אן אנדעד ש;*ס. האט ער אױםנענזםעי םלט זײן גאנ״ן דעזן ־עכ כסור;עס שװארצן יס אין אדעס, און שםע• טער דל זױ״יקע, װיסטע לאכדשאםםן םון ־ אד״ן-ישדאל, דל בױם און בויטלעך םון י אזק־א־נ־ע *? די כלויע, ט־םע דיםלען ם ן ו נל*י. צו רץ איע נאנץ-באז־נדע־ע און 1 אײנגארכױקע װערמן, שאסט זלך בל א*ס םיס ־עד צי*ט, אין פ־אצעם םון ראגנן טיט• רעבן, כפעציעלע;אזבטקיש, פא־ב*:• דו:ע*:ע6ילן, אלטסיםקײמ. זדנגױםקײט אין םאר״לב׳טקייט. א־ן ם*ן דעכ ק־דט רעינאך •*בע, פיעמע׳ט, דשתפ• כו.ת-־.;סש, ה״ןרבקות אזן ד״־ע־ד- ס*ט אמ ־♦ דזןזלקע דגםירן ױ;נכז ער אר״ש יל:ע ־•*רישע דאדציקע נעזאכגען און ם*ס אס די ראזלקע נעפילן ־ע־צײים ער הפ*־ יענן שדלבע־ א*ן װעדדף אױך צי וײנע ארסלק• יעקכ פיכמאד (א *־ױב ם־ן א כאדאקטעריוםםיק׳ ^ײ אזנז, אלן דעד ײדלשע־ ללטערא• םוד׳ איז ש־ שםענדלק װי א באסס, ,אן אודח אויף א װײל״. א לעלםענע־, אוס• -4* אגן שסיס*;:. ךי :שסה, תי4־ץ וײן אזן א ללבע- זע־לכםעד און דןןך - איי סןנגם כל א*ם -לײנ״ק בי״דזג־, ז• שםארק׳ןןנמלײמע- ניןסמ אל• פ־ס םענמש־עבע *כם< ןגבעזוןאט נעד גע♦ בז זלד ג*ר זײנע יידלשע לידער דט םעד ה*בן אק א- לעבעגלשן. םלר בער =*ס נ$ך צידלק ־דוקט אלן *םןללקן ״ײד׳. וזל ז, סעד מענער ם ן װל ל יכנ אין ישנעשמעלט א **4- שגשצן ה*ם ע- צױ״ ל ד. ן ש ב * ־ <ױ ב * א::ען, סב- ק ״ *יז *מ*ל$גיע *לדלש די ערשםע ערנסםע ק״ן בת־ע. .־*תדקע ־שסןן בץ אלפ - י־־שע פױע *ידישעד דיכםתנ - ״־ל שא-ב און מי״ אלבזג־אש;ד*קע;•* ־עם ד*ש א שלנער, עדנספער שאי-ע־ע װ׳ןנן ישט -וקן. ב- -סש רערסער איין אויםד מן-צדעלף *לדלשן *8לקכ־ל'י. סים יןב־ דשיגת-ה־דך. כתב שדעגי אןן שין *דל•;אנץ׳נימע * צידלק הןףט עד נעשאשן 8 א־ן ■; =־־*־״ ־עש׳ו־־ק *קםע דעלמן ש שט- ב-עםטןןכא שע, •*שולעד־נעד$רע:ע ,־ו 1 ע- דאך אויף דל בעכאראבעד םט־נפעם, א*ן םזדדא־מער־גם א*; םא־שמײםט אײ ער םין *ע:ע ז־נען און ששדא••־. ש־ערזאג־ק א־ז ע־ ארן שמא־ק :עבײט, און מ־ש דאמ ע־ פאםע־עכע;*לכע און סעסטע, א-ן שם־ידפ און װיכע־ אײ אים נא־:*שט, ע־ םא־םזןגט ןןן א שיער •שמ־ת, •־•■ םיסיװקײס. ז* אײ אין םשך *ין יארן קדי• פאנמאדש ה$ם ע־ סלגט, כ׳אײ איפ ־ע־ װלדער. אלק סײ ער ארײן א״בעריעכי א־יסם־אגן אין זײן אײגעי״עם שײם, א*ן ערשט ,װען פ׳װעי־ם בל איכ ־ײף און צל• סיק שאםם ער. אין ד* פאםע הײפע, קיןכע—קע םעב פא־בא־אלמ ער *ין דלם אײן זײן אינע• רײגיקשטע ר־לקײם. קרןצ* אײ עד ־אסאלפ און קאימ, חץ דעד ב**;-שט־אש, װאכ .־יײש ם#יסח זיין םארנושען א:ן ולך םלמ זײן ודינענעש אימעט. אזוי אײ עי־ נע־־־ען ם*ט ײין רץסםו:ג א*, יל *ארן 1803-1906, אין אדוי אויך אין ד• ־עװאיש״ק• או־ שח*טז*,-*א־ז םין 1918-1917. זײן ־יכסע־•;עצעלט אלז אפגעריקם $ן א זי־ס, ־לט סון דעש :עשעענישן־ם־אטט. עם ק$ן סא־• ײלסן, עפ קאן דע־צע־ע״״ען *ט ר״ די*י רײס, אב־ש־ אזו• אלז כש• עפעכ, כשםעות, אלז שאיאן אלן א*כ װעםמעב, שװע־עפ, ד*ב •?רט :להס קײן זײםלקע שם־אםען צי שארםלײצ; אלב, דןם ־ע-ל^־מ :ישם צ־ י־ירן א*ש פין א־ס אזו* *לכמ. גע־אקבן יד* .םאר שול און ס$לק״, אלן 1818 אײ אײש זלנפ א כלכל קינדעי־לידער, אלן םא־שן• ־ענע יידלשע אויבנאבן דרוקן זלך זלכע ציכבדקכ האױצייקע, פשמות־יקע און םלן• נעוחטע ק־ימישע זעילען. און ד$ך אלז ער וזץ א נאסט בל אתז. און צי *דז ער דען אזא ניך אלן דער *לרישער לזטש־אכויר? אמ ער דען נ*שם דער זעלבע• זלסלקער און שםעדלק אום• א בילד פון אונזער מעאשער-הורבן ארעמ״פ איז נעשוזירזק״פ ארגט ארז רעס •עם״כא. אוז עס שארהוחמיזמ בנרם הוורץ. — רבונו •עא עו5ש. גאר *ררע הא״ נרק־וזר״.!-□, נאד דעם נרו־סז דעדסא*: םיז ייז־ר׳עז םעאםער אזז דעד וחזדם. נאד אאע באםרוננעז, דערנר״ביננעז בנר ורד אא״ז. — צורריז נענגםעז זרד צו דע־ ״שםאא״. װר ארז דר אאםע נוםע צררםז סוז נאאדסאדענעז. ־.)אעבם צו ו״ן ארעש, נאר םאום צו ז״ז א יורד. שוין׳זהזע װעאז מרר דעראאזז צוררק אר״נצוגדובז אונזעדע בעסטע אזן דר נ״סםרקע אוז ארז םאםעדיעאע ׳עםא. פעס? װ*ש •שװררנז אינזעדע פארם״עז. איו גאנרזאציעם אוז ארנםפרפוציעס? װאם יעװררגם דער אוםעןראם;.£אד";? — װאם טום אונוער פרעסע? צר ארז דעז דעד חורבז פוז אינזעד באר״םענרספ• קואסיר־-צװי!; נר־.>פ אזוי װרבםרש װר דר •םרשה שוז א ררקר צר סיז אז אנדער •שםעפי•? י. י. זינגער פאראדיעם. ייאם ווערז, אנב. כאנ־ו אנ •שםענדרק אויםגעשרחם. םעז װייאם זרר. םאקע אױח אז אכת! — נא־ עס בא־ קוםם נרתזפ. דר נאנצע צררם פ״נריזפ : — ױאס םיט דא אאנרו•? װי קוםם רא אהעד א״ינער שוז אינוע־ע בעםםע אקי םיאדז. א םעגט״ז, װאס האפ זזויז דורבנעםאבם אפעדעס אוז ײאםעס. ױאס האפ נע״״׳אשז נרענצנרע ק־עאי ציעס. פרפ װעאכע םעז קאז זרר באוריזז;אנת בבבור אויף א״ראפע״בע בונעס? עס ארז ק״ז ב״ז נרשם ארז רעם. אנפוי. ן אויב אז עאםעדעד אקםיאר •עפראס אויף ברעפער דער פראװרניז א:; א קא״נתזםעםאדרקז םעאםעד. א ירררתזער אקם־אד ארו ארב• ררנענס געװוינם דערצו. :אר װעז םעז זעם. אז א פענםש ארז דר •*־ז קררבפ ציררק אר״ז ארז דר קרנרעד־ישרבאעד נר־זש רעדשא־ װררא עם ארז א קאפרזז. נאר ותזדשאר װײא ער האפ נר״זם ק"ז או־םװענ — נעןםפ אז א־םה ארום. אם •עםררם עד ברר דעי ם:ר םיז אם־ װאצקעד םעאםער, דעד נע״ונדניק. קיקפ א הרפיעער ארעםע־ זאא. װאס דער םאגט ארז א ״־זאפע•׳ שוז קא״נתזםעדא־ דרקע שורע־דע־ם*־. דר אאננע בעגק תזר• פער באזעצמ םרם פיבארקוב. װאס אאבם. תזד״פ. סיםאם אוז תור״ם ״״.•א״. אם דאם ארז עס רער פאאיו, װו םעז תזפואפ ירדרש םעאפעד ארז אםװאצק. או״ם רעס או־םעדאעבז אויםזעז שו; םעאםעי ארז נאפרראעד, אז רארםז רארםז ארויסםרעםז קא״נשםעס־רזקע ״ארבהאבעד".'ם:ם א סראנעדיע ארז 7 אקםז םרם אז עפראאנ אוז *יאאאנ הײגם ״שםעאם זור שאר רר תמננ. אז אויף רר תזאקאדרקע םון דעד סצענע באװײזם זלר אונזע־ פאאאנםפואער ארסרסם אואדױ! םעז ״.יפראפ א״ז־אקםערם. נאנץ שרייאעבע איז ניםע, װאס קאנעז װי״ת א פיבא:קום נר׳עס נאר ארז אםװאצק. :אר אפ־אי ארז װאױעע. (בנאםנות. ור דר זאבז האבז םרר סער נעװייאם װר רער ״װא־םעזאא שוז דער 1<זעד קאאס׳ *ויך אדן דעד־העצרעי• עער יזפע־אם•.־, װי ער *יו יםוין בםעט ** יאר * חותובז ז יעקג סוכנו*; :״ם זיך מדענריק א א זיים, *י״ן, האפ דיך ועיר יייין * ינעגעם יעבנם• *וי "־בםע־-רע״ ע־ א״ צושזר *ארר״קםן *ר| יײן *״נענעם *יר. *רז ר־ז *יינענעס קןועדנריק-עזאעעגדיק; איך, ער י*י קאנע; *ײי ־י־בס *רוים *ון ו״ן .־עצח-היחיד *ר; ו־עזיה-דרב־ם *־•■;. =זם וײן נאנצער װײכקײס, *ונעיןד-קיים,;ע• תזם־ק־ים, - ילו *•] *ים ד*ך ש*.־* עיעם עקשנוחדיקעם, ביװאים נעזאנם *״• ערמעם-שװער-ה*=ע=:ז3, ־אב ה*יפ *יס ״• *; סא־זנלמ *:= *•; ייינע *״נזדע ״ *םנ.־״ ער *יי, די=ס ױך, :רינג *ויף יירקוד שױ ־ער זלם, ער *ין ערור :תפער ־[ו ןי-- ז״ £.-־ ,.ך ן״ן *יינענעם ־עס־עננן .תתנב״י־-נװם =ים;*. שיד, =חפ װעדם, =ים *־אברעםע;, =זס ייבםער *ק דזנ־ר. ער קיםם סז= ז״ *ין עננער נאריר-ג:, עד װערם נערזהם. אם ד• :עדררסקײס ר ע נ ט *־= *;, אבע־ שררם *ר= ניתום אדיזפ *■; *״נענעם װעג• ע־ :ײם ־זך **םעלע־ בא־אבם, באם.־*=ם, דא־ב בײ דער ע־־, בלז זײן וייזענןו ער.־. ער ק*ן ויך *״נלעבן =■׳= װזדקוננען, =•:> *ײנדרוקן פין *ויכן, פון ־ע־ ו־ס *ו; םםלעבן * צרם =-= די, *בע־ ע־ נזם ײך זײ זעדםן .תתנן *•נג*נצן *זבעד. , עי־ *־י * יזדיקער אין וײן דיכםום *•; *רן יײן נךזםיק אבער *ן רער רינםק״ם, ־רבםזרנזקײט, *"בע־.שר*בקי־ם *ון נ*ב- יברק״ם פזן רעש דורבשנזפלענן םיפ רר• יקען ״קער• יײ| יא־רק *יי * דײערנהאאט אהזעד װאפ ארז נענאננעז ארן פו'אר״.ת םעאםע־ צענחארקער םאא םרם גדוים רטרשאאנ).' *וים פובארקום *ו; ״.יפ״באפ. אזז םרפז נײעז דעסאאםאצ־עס איז דר נאנצע םדאנעריע שיז *י■ נחמן מײזיל שבת׳ י• 13 יזנל- 9 א ודגער אזזנם, אץ לאקאל שון ליפעראםן און זשורגאליםשן םארלן, װארשא, טלאםאצקע 13 מלד ראװיטש /ידעם דיכטערס גוף ס?זן: 1. מגזל?, •ייניק •םח־ן 6ר*זן װןק קינםם / 2. ישר דינםןר •ויף ד?ם םויםן־-נמ וױן *ייף ד?ם לןנקגסינעם / 3. די קלדם *ין הןנס וױיף יזס ד*צס?רס ד.*לז / 4. ד?ר דיבשזגר *זץ די םדזילגס לינ? / 5. די םרײזץ *יץ זחמ די5ס?רפ ה*ה / 0. ד?דלידז?ר דירך נליס ווין דןרלייז?ר דירןי גליק / 7.גיסיס םין *רים? דינם?ר ■ין גיסים סדן ײד. די5ס?ר / 8. דןר ײםזיגיקץר קגייל *ין םןר*ל,?םיק ןסםןמיק *לסריוױז^?גןיזם / 9. ןקס^רןסיןניזס וױן גיף / 10. 6*ר דןס 6ןלק 8ק נדסס ןדןר 6*ר דןס 6ןלק 6זן גזף / 11. גןרעכם זןנןז יי״- ־ — יי גןדןגםן •ין דןר דינסןר •ידן / 13. דןס 6ןלק ײןס װןס נרןנגןן דןר ײןלם דןם דיכסןר, דןם דןרלייזןר. אלפ בילפמן צים ♦ג׳יג^ודמס^פר־ךז פין 1 ג*ילן *דן ױשס־ודבערנ-ײעגד־קע. ײ קיסם;י־כס ױן צוםעליקע, זלטיקז^ ןגיתע־״דוקע אןם■ •ילסן, ־ןכ אײ זי*ן םבע, זײן יס־ד, ־•*ן עיקי און תנד־. *װ♦ איז עד אין זײנע **ד*שע;>סםמ־*ללדס-. זײן דיכםזע איז ג*שם׳אויםבלנד;דיק?ג באהעשטינג ס*ס שמי■ מד כנאםיד, -ליןכ *עבם א נעםײנזאם לעב; כ*ם אלש. זץנכ ליד־עד ועגען;זשס שתב :א• כ־י׳שללז״ב־ועען״ :*םן־-באשר**3ו;גען אין :?בענצאלע -תאעי־ת-אלשדריקן. ײי *עמן =־מ :שמה אניםשלעקזנגע;,?פק־^נען ש ן 'ימשלנגמשילע א*בעדלעבעג*ש;, שון :ן• אזעדסן און ןךנאג־ש; צזזאסעניעבן, ־• :#ם־ד ם * ל ם ער דעד עיקר, ז ע ע ן 'ינם ער וי וילונלק. ער שיים ײ אין *ד בא־ רעסםוננ מ*ם זיך. ױ שםאםם י4-*ס ױן זײן אינװײניקםטן ׳לעז;. עם אײ :ױביענ^ױ• ו ־־*לירסכ נאסוד, כים שםארקן גזםלש *ן 1 ײוס ה*סן די דיבסןר * 12. רןר גןרןגםןר שין