Literarishe bleter · 1925-05-15 · 54 (15.5.1925) · p. [Seite]

8 ד־םן 50 :דאשז 54 2א •וו9900>ו) סז*ס?צססק •)א1ק0 *816461 26<1חסח6}|^ זיחױיםער יןורגזזנג ואכנשריפט םאר ריטפראמור, טפאטפר און קונםט-םרא זדין, •רײסיק צ1*סן מאי 1925 / 1925 •(•וח 15 ,0^67528^ פערדינאנד לאסאל צו זלן זזונדערסטן געבורטס--ס$ג נ#ר*קטעריסטיק פון דץ פערהגניעכקדט י ש־עכטזג־• יזןבײ *ין עױר, *ואם ם-;נש זיך ז צו זלן אנדע*־ע םעגכזשן כ*ע **אײישטא:־ י ר.םזן־פאצ*א״*סםן. בלױז צעשטע*; א-ץ 1* ־•ו־ם• * ■■*- **ימונדכ טדמ. ־* ־.ע־׳אק**מ״ איז 11*ײ דאכאי :ע־ןן י •-כ ש־כן־טשנר־ א־לנפ־׳שן אין אלע; זלן קאםף מגן .־* םאר׳שץיטענע בא• , גײיםעב, עױינעפ א*; א**־ע־*עכ, צי װאכ סת־״״״־ק, אזן .־עד באןןב, א*יב לעלבן: שד־פיס םון זלן *סד־&םמער, םלענם כשרד דעדמענישלזןזיקרט םזן יר ם&סן״, א*ן ד* בזינעריעכע נעדעדשאםט ־.*ט ־ער• עב ־ע־ן געביי־; סאנצנדיקע עגדג־ן/ אין זלנע דאט—ב־סרזעזארציעב אפנארן) .־דעלכער ער ד>ןש נעזען ־$ס :רעפטע ייכ■! נ־ײבש ױי־ך א*־ ק*לסיד, נאר ־*קא עפ ״.*ס א*ן איב בב־־ :עב־סער^ס ־י ת-ס—כ אק קײביב. דע־ עזיתיםניב, י נליק םזנש ארבעמע־-קלאם... ער* םייננט | אריסמאק־אמיש אויפזעס; אין ב־עננען ײאכאיב נאב*־*עכע;<~א**ס*ךע פעפ־ ־עיבן .־ל תיס־־יס דאבן םלנס אין אכטן א־־םט־עט א**ף א־בעמער-םא־זאסיונגע• 1 דעס וא־בעמ־;.־ דערזנ*, אז ע־ ־א־* ־ערםין םע־־אםעגמ-כידזזת דאב; ב־סדב-א־ם; :*!סט כישם׳, דועללרס ײך כפעמ אלס *ג־יעריק. א:ן *־אק, העעזשקעם אזן ד״איב־עדך... ן נעניסן. ־עסנייךכן ד,אמ ע־ :**סמ :עראיס באשמײע:־ צעיסמע־; ד־יב־ :א■־ זי ז־עכ* א־גדאימ, יורכן עציו־ן םון ארבעמע־-קײאס און אי.־ ימובת דב*י... דל אי־בעמע־ ב-־איס ס־ם ײיערע םידע־ ־.אבן :עבר-כט צ• זין די דעידן אין דער ד$ײקע־ ס־י־סד שא־ א :לע סיוכד... ער דאס יד; ־ד־יח־ת דעיי♦ פלימ. איס רימע־ םי; ־ד נלער אינ־ז• סנא־יע-צלמ אײ ע־ *סמע־-־זק געמ־ען בא• ־אשנמ א*ן דנםאכצ״נ־ס **־ זייז קאסף סימ די סא־עדנסםע ב-י-זיץ. סזםן ״עצמן ־אדס סזן פעבײק, אײס .שמאי, בד*נד א*ן אלז;*, י,אס ער ניױסס*־מ ירנע שראזן־סייצי־., רע־ן דלן נז^צן כאציא־ ״ײזס. איב .־*סע־ ס״־עי-ס ע־ •סמענדלק ק־נםפן סיס מעכסיק■; כ־דזוע רעדן *ן .איזערנע נײםדןנדיקלמן״, .אלזערנע נע• זעצן״ ׳־ אק ויי נעפד-־מ נובר צי זךן. ־נב אײ;״סמ אזײ *ילכמ צי ענמשערן ־ערײף, װ?ר עב ד^ס :בצ־ מדןן אינב יײן אלזעד* א־זזעינע־ לען״ איבער א ל*בעי די לערער שסעלן י ז$ג:דזק, אט אזוי .לזל איך אזיך אל •־.*•ךי פין נד.אגמ?ליבן םונב **.:־ ארײס אײ ־ער סעכסיקב־, קא*מע־ יסכל *יס א צײננףס. אז עד איז ,צ*-*סדי*ענ.־*־ . רזקא אויםן נעשעסטם-נ״םמ איז נעבויר• אויפםילן מ*ט א :לעב, יד צו אעז בעקוםען אלכ אאנעק-מע -א־ן סרן א מיאולקאן. טא־קס איז נעדען א זין םין אן אביפ־י• ־ז-־מע־ ײ־ײסער :דסאחד, און ־אמ ז*ך . אק זלן ױננמ ארדננעלעסט אין ־עד ניכ• י , סע־ע־ א**־א*ע*עד.ג־ קולםיר, זלן *זדדסן : מעמטע־אסענמ ־אס ע־ *-לצע-ײבם אזן! | זדן בזסס־עס. ודא־ עב א;ז געסעכוקס נע־; , .דא־ק ־הו־ך ־יפנשאםמרעבן ־אצ׳אנאליזמ. י זײן נביאײמע עםיק הןגם ער, דז *5*ינאזו4 באג־אב; דינמע־ ־יפנשאסט״זוכע אב• םם־אקםע :עזעצן. סא־קב שלענמ :ם־ר חוזק סאכן **: םעכאעראסעבמ-־עי׳ןלוציא•; נצ״ימקדמ. | לאסאל איז נעודןן אן עכמער *לבלומ•! *יד םון דער םלאדײסע־ נרענ*ין <עננעיס1. בײ זדנע עלםעדן אי; *סמוב ס-ע&ם םען > ן;אך ־עד; דאיב׳ײ־־ש און עד אלײן! : שלענמ *רן זלנע •רי׳־דאמ־ברדז כב־ר; . ן זלן ־ערםאלג־לבע •ראקסישע טאל*מ*ל, ■■ ל^לכע עננזלייכ שלענמ אנר־םן .א־*:צ*םן• י־ער יעכ׳פענס־ס ־אכא־ ־אס שא־ , זםםאנען יױ צו קעםשן םא־ ע־יב׳הזד.. עם איז באדנע, ווי דע־ נדזיםער ־•;• שארךאמ חאמ כס־ר זיך אדײננעסײסיס אין די עגינים םזן םירשטן און ג־אש;. 1 לאסאלפ ג־עסםע ש^-דינסמן אלס אגי• טאםאר. אאייס״קע־ •װן* ארנאנזזאםא־ זע• ׳;ען נעידןן סאראזיגזקפ שלט זלן ג־עםמן חפרו* םזמ ײזן א־־םשאק־אס־ס *־נקע• ײשן ,ױילן צו סאפמ/ שוין יער 15־יעריקער יאםאי תאמ װןנן זיך נזדסדיבן: .רןן איך דאלם נעכוירן געדא־ן אלפ שי.-סמ א־ע־ ג־אף, דאלט | א*ך סימ כדן :אנצן לײב און :סש נעױען אן ארזםסאקדאמ״. װאן סען זאל אםיל■ :עגז איץ :לויבן זדן :עד׳ןזענע־ כ*ד) ,— 1־ מ—:?:־ ■ןגי־ :־שם ןנזממנד•״ *ון דער*־ *ן *■ יימםלען ־ידלשי -ןדם״י• י״ ־ז'־רז' *ילדעטע- ,*•- *״ .אןקס *-•,*״: **ם ײײיילס *י:י *■ן *•ר־נ :מבי*ד•. | =*#1די65 *• ד*'ר,ם דידך דיי ־רי ־¥= ״י *1 דך **ריױדקס דעם יי זעד-.- ״...״.-,- *ז ר*־*- *יענם <דר עדנדן ל*צ *ױ־• | :•<- •:ױנדד״ צ• ־■*=*־ * מים׳מיט מםלס םח ם#דםם*נ•־. ־■־'״־• ־*1 *יד־ * ״.ן״, י?דכ|' ןר, ־*־;. םל־ מי־ן ם*-*ד ד יןס *ים ידן | מנטס. ם־•־ *־"£*־; :ןך בערדלן *לן * -*=•=, ן * :־ -; :־,•דד *־י *— :עדן; ד*■ רןש .־?ס ־דן :׳״־=**;= *לן * *ע—, *דל , =*-ש :ד־-נד-ק•־- ב■ •־;יי״יבין *לן ־דנדשדיד-־, *־י ןם=, "*=<׳־ ־׳?= :עי־~ ק—-=*- יילן י־נבן יןןנן. *י נ־ ־ללעי :ד=ז ״ דנ־ה, ד• *ר• י :ד־ס 'נ־ ־.*= א-נ־ *•= נעד,*ש =יננדנ־,;*־ זלך *ון * ק־ױן £*־ *•ד... ן ד• :=־>־;, *ין ־*= זלל —ינקם :ינױכמ... ״ןן =ען י*־ *=-ײ ־*= *יץ;לםם ניױכן,! *־ י*לס <ניד ידםמ מק*ם *•:קיפ׳ון קילנגמ עפ ד*ך *דם *ם־.. *■ן -ינ-=*;ם; *ױף ד־ =*״ק*ד;, *■ן ד*־ם ־וזש ויין *ו ל*=עי1 *■" ילו מ*:-=ד, *ו ער ניענט, נדנםם-נ־אםענמ י-כ-נ' א־—עק-םען =-םז *־י?*= י*נ|: .*ל יע *־ך *י" *'־ם,! יער ■־עד*דזנ־ע ם״.ם ־*־ *4*1. .דןן ינד *י *לך י#ל פלך דעימס =*::•:; צ־ ידן י ל*דם -נם*דט נ־םט :עועפן *ין י״יסד. יער ״יללסער פ=נדם *לן העד םי-=ה־..., -נ= ״ײ *=עי כ*-#קםערל=שדם =*־ *■=, *יז• ה*ט עד =*=־. :ױ=ס *״םנעזען. ן ־*= ע־ *•י ~ק* *■םנ־נק־םע; ש-ן 1— , *דלםן *•־, םין ידן הע=*ן *; ־דנע שלײםטדעבע *=-צ-ע=. םלי :*צ־אל־פמן כען *ויף פעננדםן *ון *לן ד*ם*ד■ נעזען; ק*:ען עם יאםאדן :־םם פוהי דדןי *-.עם ם-ן ד■ ,כ-=**ם-םסנד:, דלכםם■; ׳ ער *ל- *ו־נעקיםען *לן * =ע*-*דן היע־ וזם-םיך, *•; דעיכן *ין םזױדיים• שין ־ליכ־ײםע־ *:־:עע־עכנמ• םא־עג״םם *ליף * נע:-*דן *ום;, *םן *״ן קדט ״': ־יײ־ עי־-־י״י•״ ־־ ״ ־*= עדדעך * ד* ־ום* *־ע ״ ד*ייקע *•; *•: :עדעבם * םם-ק •==־.• ==־ *ין 1 * ׳־0״) 8*38^- יל| '״! ק־**־־•! ' א.'. /״״ ע- *.. :על#־ע:ע- =*-*קשע״סט-ק םױ-ב י״-*•: -נ*ד;. ס״ •*- ש*ד ײע-צין - *ליסנידללין ילקן י*=*י ־•?׳ײ **"1 ייללגז :ײ?ג־• *י: ז־ן שא־ק :*ם-.-דעך, גי יײן םעםשע־*■ עס *לי *ים נ*ך ני־ס שזיגעקיםען ״! םענם - םלמן שזדע־ם... וךןרס עד ד־נע־ יךםט *־ױם שון זיין עםע־ נעט* נךםם בח;= יםדדבט רן;ן *לפ בלד;זז־ק, .דע־־ע- ה*ם ילך :עלדם שאד־םט* *לן קד-נסםינ םענגדם;־, *ז .־*ם*י= *■• םם־בד״ .דןדס ידן ד.*דלז*=ם גר״טע- *ין ־לד?דין *״בד״ז; רל יל״ צ־ז*ם•:; ם-ם ־ע־ :*:צעד דד״־ע־ םענגהםד׳דם.״ ערי ״־זג־ בפפסער יײ־״, וא:ס *ססעמכ־ צו ז- שבדן אויף קאנדײײש... צ־י*ב זײן ביד., :דסט רזסנדזק. אז זײן ב*ה אזז ס*־ אן ע״אנגעי־מז־ן און אזר פאס־נ א ײ״זש קזגד. יאםאלב ש־*צעב שא- ױע״ גרעשין ר*ם איז לאםאל איץ נףסס נ-״יזז 1 אײ מודנן אן אדאעז.*~סמ״סעד אןן; דעאי אײ געה־ןז יאם ״ײמישע קךוע״מיפ... סזסן נאנצן ידב^און נשש? א במ״דצ׳,"'״,■ נעשזרם נעיד^רן םזמ ידײנע סשלען, עס דאם דך נץך שא־■ א־ב נעחאנרימ ר־זן *כםשיעך אבער אײידער ׳ דערזן, צ■ דיץי דז רינאסמיע זײן האדענ־ ״אב יאבאי דאמ ס1ין-יב ♦ע-ןן סו צןיערי 7?* ־אבאי־. חעיםס שין זײן יעבן, אים דערראדםע. ״• ״אז*קע נע״א״סיקע ענאזםמדסע :ער - שא־ן נורי שון אן א*םנל*קרעיי; אסב־צ״ע שאדקיענע־; אבע־ בשיפ אושן *־ױ אלינס שון - עע:כט? ״;ײס׳ס יאםאיג בא־לפ-ע. ־זקא ז״ן דאבן א שעא״אין דהג״• אק דע־צי צ*י'ב *י *דכמײ:*קע ב־ײ... ״ער דאר־ק־ע״ נדסעד־״קעד שוימ איי אבעד שא־ יאכא״ן כא״ארמע^־סמז־ס - דיי״עקמ םיפבא״-ס׳ צז א*ז ״אכאיפ גאנצע יעב; נ־יסיס גן *־ןן אן אײנצ-קער ״ועי? א ייעי -יאמ ע־ :״־ :ע-.אמ אך עד״ א י־יעי אײ נעדןן ״ער ם-אצעפ קעגן ״עם ג*אף האבםעי״, ראכ דאמ אזם אנדע־וש• א .*ײ־ישן •ממןהױס־, א ״יע• סימ די שע־קע״ ״יאמ ער באנע״מ שא- זײן ״דײש :ע-ןך צ. ײ-ז שאיק׳ א יריע- ס*ס דע־ ב־דישואז־ע אײ אי= ..; נעד^ן ידן ג־ז:״; ״עב אינעסײכעם אר• שע סאקסיק. עכ א*ז די א גי־פ>ן, סחס־, •*- *ן*ז ^בע־;ע-?ן מ ײן 6•. מן ■ בעסעי־׳שא״ײן. א ־יע" אײ מדי$ן ירן א**.מער־־יר,סע־ ם>ן=ע, ,די־ •;ך :זר?-ן # קאב** שאר װאלר-נכס, אין ״עינן ב־םסאדק סיך שין - *־יסע און *א-טגזי׳-ע, אײ :ע״׳ןן דע־ םעקיני־אנמ, א יוזדי אײ שעפ שי.־מן קיאב׳. : בער?ן ידן ױיפנשאםפײעכער קאבף נדמ אײפ ידנע שיד*סכײיעכ*נ >(::גיצ.עב שויצע דעללטשן, א ייעי זענען ־כעיוען סרעשן בד א רענגדס אזא שא״איעזני־נג שון באנדפסעײ;: :עבן אזא ניבמע״ן שא־• שהאגד, בײ יאםאלן. סען לעם ק*רנס*י יאבאין נ־יסמ בא• נרײשן, ודען םען װעמ גלײכצײסוק גישט דאגן ״ןןפ נישזקע שא״שמעכ״ענ״ס שא־ זזזנע גדויופע חברונװכ איבערדעיאס - רי יז״ישע חס־יגווע װ*ס ל$זן ױך בש*ב• איםן :זשם אםס־זלן םון זךגע :עניאיע סעיזיב ,לערק און ״ע־שץינ;. װעלכע סענמשן דאבן זיך בכ-ל -ע,-. םיר צו םארדא*.קען וײנע *סעגסטע חויבן. אנב, זענען אויש; דןןיקן -#-ף א״־ימדע םירשמיעכע ס־זדי־. שא־ ״ע־ :ערעבמלקדמ, קענן תקיםיב שון לעבן,;יישם גרימ שון בזכער א־ויםנעלאקב; זדן םעעדסד״מ. .ד איז :עבוי.־; ש*רע*ס - *אנמ שין סיםם, א :עניאלעי• יאייםזקע־, .״<* נרעסםמר אגיםאבא■־״ שונם 19׳מן *$״ד*נ׳ דע־כק -אפ אלץ אזז $בער נאך ױזיניק: ער ׳״ע״זס שא״ אונז ע״שמ אממע־עסאנמ דידך זךגע חםתגות, אים דעםאכאנ, ״אן• דס־אן, קהלם שײנעץ, אין אלפ :עניאלער עזמז^נים *ון חצוף-נס־ויצף. לאםאלם נײםמיקן החות - יאגמ :עא־ג ב־א־ע - *; *י ײ <=ײ׳לק1 =**1 בא־ײמנ־• ײי־פגױש ־דןרק אין ז-ן סא ״ד־סן דא.״מ .חימד׳. דאב דיאט גייגס. ציאליז־. יד נללגיו *לז ידז "ו= ן אז דער :ר״הער םןציידיסס האט :עלעב: גוםם און שלעכםפ אײ בד יאבאין אין יוקםים און נם־• שיעקויי־מ אויף לועי ׳> ׳* 'ד־כמ״ ו זדנע בירנע־יעבער ױעחס אײ א״כען־■ גע~¥ן ל־ץ :אגצע״ סאציאיײס. א״״פ ״אט *־אפא״ נעקעסשיס ש*־ר א :ע -״עכמע״ סיכ*.״ א*ן ״.אמ אשש־ :עשאש ־ע״ בערדג.. ,אים עכמע״ יזי *ין ״ער ס״איױיסע־ נידמזץ׳ אײ ער שםענ״יק ני־יש א ש•־*:: צו םזן, רא* עב דאנ״ימ ז7 װענן א נע• ״עצמ־ דיעל ד,אכ ע- ד״ר א. גליקםמאן ־?ײקז שעצם און םכיובלשש ציליב םא־טזי! סע״ וױ ע״ ״.אס :ער*יס ן סנצ״ נעי־ע;. , טיוכד ש*נם •רןליעמא״יאס. *־אב ־,אס 1 זײן *־יװאט• מעםש יעדן אייסצונוצן נעלען שא״אױנזקט אין א נזציאלן נעםזש. דע־ נרױסער עקאגאס־סט שיענם בלאשן, דער *וריםם 6יענם ז7 באנוצן סש ױשמ• ערלעכע יר־יייקאסאר״שע קרי-צשנדקס, ״ער םאציאליםםזשעד דעדנער - סימ ״עבא• גאניע. עם *ניז געטנ א בליק צי סין אײ זלן תכליה״, האמ װענן אים עמעלכ געש־יב,. שא״־יאנם די האדיעכצאלע־נס. ביאב״אםיע; דער?ףלע- - -— -- ־ע״שין שסאטט סםתטא זלן וזילן :ױכ־, ע״ דאמ :ישמ נע״א״ט. לאכא״ לוםאל אײ נום באקאשס *יב באנר״כ׳ יכר .םון דער סאדע״גע־ אדבעמער־באו-ע• ד:ב בםעמ אין יע־ע־ םאצ־אייסםרסע״ *סםוב העגגס זײן בזלד נעבן ״עפ בי״ד ש*ן קארי בארקסן. ״*באי א*ן מג״קב - בײ-ע יעען זײ :עד־ען ײ״ן, נ״ױסע;ע• נתםמ, קינדעד םק אײן צדום, א*ן א-ין אנד, בײדע תאבן זײ פק־יב :עדען זײע• ־ע ״ענטענךסן שא־ן ארבעמער׳קיאפ, ראך װלט א*ז דער ס״ילך צי״סן ד* דאײקע ־י ניױלים, לעלכע סען ״ע״ס^ט אזײ אשם *זן .ודין אסע^ םאי״קם אײ נעודים נשוען א נ״עסערע״, נ־נסםערער נעיע־נסע״, א מישע־־ער -ע;■ ד.ער, און סל נלבטיק, פד סא־א״ױס אזן זדן ב^ראקשער טער אויםגעהאים; סון לאמול^ לאסאל איז אבעד זז־סובער נע• ־ארן םון דעם .נעבויר־גנעם םעאדעסיקער׳ דארקס, איב •יאקמישער אאלימיקער, אלס דענמש םק. משיב -־ און דגר״ זדן :ישט ייױ־סנעתאלבצקדס. סא״קב אזז איםטמערביעך געװאין ־*•״ך זדגע יימשאםסלעכע .ד׳ןרק׳ ־ע״ס כען שון אים, םת םען דער עיק״ רעדן שון ׳ן נעניאלעד באציאלזסםזשער שיטה, זײן :בן, װ• *יבמערעםאנמ און רײך זדן דעשים עם איז נעװען, איז *שן צװ״יסן •״אן. בל לאםאלן אײ שאר אמו דוקא רע״ קד זײן לעבן און זלנע טעש*מ *ון וױ *ממעד־עמאנמ וײנע וױנצשאשםלעבע .זארק ע;ען ג־שם נזזזאן, קוםען ױי שא־ אתז :א־ אלן באםראבם איס אויםררךקן שון זדן יו טשמע־״בלעבשר אערזעגישנקײמ. םען קאן זאנן: סארקפעפ נרױםע #ער• •׳::יעוכקדט אױ באדאיםן אין זײן ב־6• ־עס, *אםאלפ סיסטעס איז באהאלטן אין לעבן - אין וײן ■עײענלעבקלם. ״אבאים ראיב׳אדאנמרר־פס״ס, דאלב־ ׳־ייס נביאיש לעבן איו עד׳הױס אן אום• ׳־בשעם״עכע״ קװאל שאר ־זכמש־, .־א• :א;*שט;, דדאסאטמ־גן. םאר ״*סנשאםטפ• :׳::םיסן. װאס דעגען גרסס :ילכצדסיק ײנבםלער, ״ע׳ס ־אפ .־יש־בע קאאימל יד־׳יאמעשדג־ נזמדכמע םזםן נאטען .־אסאי׳ שמענדיק בידבן םא״ױנלמ. יעלםן האמ א םענםש :עשזיט אז* אז• :נ־יעך *ון אזיסערלעך אזנםש־־עסאגם *־•;; װי לאבאי. נעלעבמ צ־ױשן נראשן י י־• שידשמן אזן צװרשן י־ײ אריסםםע אי־• ״:-*ע■־; אזן רײבםיס, *ין דיקפוב םון שא׳ *יען און אזן תשימית, חערקעבם די העכ• *ע תענתים *ייז דיםנשאםם און קהנפס די גרעםמע תאזת *ון דאשינזחטע *£ איבע״נעיעבמ די אײדלשםע ־ת *ון םבמת פזן םק״יכ זײן ללך *אר םעגמשד׳דם און רז ע&אזםם״שםמע ן ־ת *ון סכמת שון זיינע #עוײ-־נגיעכע 3:*ציעס *ון אװ*מודזגפ. לאפאלם חעל״ 1 כ לעבן אײ :־עידןסי• א סןרע״כע״ ידן ערשס :ע:*אי *ינשם״װערק דאס י *?נאי אננעשר־בן איבער העראקליסן, \ ער דאמ צו א־ס נעסזיט א קײבה•: >:ט. װען יאםאל זןנמ לןנן דע״יאקיזוםן,! ל: ,טם זשןבן אזן ײזן נאטוד נעיע&ס, ׳־יגאגעז׳ י*=ו **' "?זיקע ״?־םע״ אויך ** איס נושא.! :״ העכסםע״ ב*סב$י שונפ ־*ולן איז י *־ תעראקליסן מדען ־אב שלע״?רכדק שלע״, ד$ש צעשטע־מ און! ״ירך ״אימקלס, אײ אײך נע״־ץן 1 \