Literarishe bleter · 1925-04-03 · 48 (3.4.1925) · p. [Seite]

48 2* תז1€)ס£סץץ 41חס3£0£)ט •איסגלססק ״61*816 26|1ח3ח6)ו1 זיוױיםער יארםונג 8 דיטן/■••0 45;ראשן װאכנשריםמ םאר ריטפדאטור, טפאטער און קונםט־פראגז פדײסי־ק 3״מר *■מל 1925 1925 ס1חזסו׳*ז1 3 ז1©ז^1ק דער נאציאנאלער עלעמענמ אין דער ײדישער קונסט פיז םארה שדארץ פאדיז ד־ר-אט יימרעבע צעגרי־לקע- ־אי; גע־ שזזע טאפ; אדל רער פלנצטזר. אינזערע קלנבכי:־ ראב:;אר ־אדאי־ם נל׳עפ פא־״עטא;•.•. אז ז־אכ א־ינצלהע ארכ ציב שעפ• א:ז;א־ דער אײנזמעי־ ^י־ נעם. ^־ע*׳; ראב: עט ־א נעטיז. אבעד;*־ דלט דער בו;ה צי זײז אריעגטאר איז ביביירא טער א־ינלנעי*. אזעילכע זע•־ נע; ב צ י־ א א. י־ ל ל י ע ז א. ־. יעי־ אלנטערעה פײ איגזער צבג צי £א־ס;פ־אבי*עדע; פיז אײז זצפ איל צי £אי!תיאר 6יז דער אנדעיעי־ זללפ האפ אינז כילפ אײז דאײ דערנענםערט ציב אד־ד טלר ראב: אננעם־אפ: אױף א דגידי הלנססייעדליעעד טעםלהגיט אױף אצע העסט־נעפלםז: -לסעדאפזר. טחלק. טאי אצדײ טקירקטור* אדכןסעקםוי-*—אז. װ. אינזעדע דאהיכיזצט: נדללכז בלז דעב דרײצענט; יארהמדערם. טלר נעפלנע• גאלד־פםלדז. יוװע<ער;. קלנססרעד. בלבלי אלריסטדאפארס. םלי קענעז דל פרעבםיי קע הנדומ. באצלרט רייפז נללסט פיז זללע־ צילט או; דעדבד ספעצלפלש ילדלי טע. דל צדםיעדלפטז ,.םלאנרױם*' איז ..י*טוז** נעבז נאנץ אפט אללזםטרא־ צ*עה איז איטלקלע; װעגז טלםי׳אלפערי יעבע *לדל־עע קלנספיער. אלז דער £אר*י זע־ :אצ׳אנא״״־בלב־ײאטעק אלז האב־■ בירג אי; אקכפאר־ נעפלנעז זלר צאר- רדבע אלריסטרלרםע :•אגיסל,רל5ם;. א בארויסםזלנלקער איויסנעבעי ײארט נע־ תאנט נעפלנעז איצרו־ פאי או ארביב פי; ־עפיאריהצײ״ה. עס זזגעז פארא־ ײרליטע הונסט־־נעננשטאנר• אלז שםדאס בורנ. אלן פדאנהפירט. װל:. פיאג. <אנ רא;. ױאר־טע. ־זגצלנ א. אז. װ. םל־ ױאי־םז אז*י-.ארים נעתאנם נעבז א בא״ נרלף פיז איינזערע המבט-־טאפיגנע;. עב זעגע; אליר פא־א; פ־לױאםע זאסליגנע; נכיעם אלז אי־ע א־־־א״על־עע. צעםעי־־. אי; ױעל ד׳זאר זלך נרלנד; א געזער *טאפט. ױאב ױארט זלד נ־׳דטםעלס דל אויפנאבע צי ידאפ־ א ײרלשן םמעאיב פא- *ל ד; - ױעט זל נאר אויך אלצט נעםלנעז א רדכ; בא־־ פא־ אלר סעיטל קדס. -ל קרדנע םז־ח-א—אפעלרזע ילדליעע יטטעטלעד זעגעז פייי םיט ילדל־פע קמסט-גענג־טםאנדז!אלד בארוף םלד אויף דעש :•עניאראנײם. ױאס אלר האב נ־דע־לב; אלז ניי״יאדקער ..טגויה** (או• גיסם. 11423). אלד האלפ פאד םגיז חוב צו באםאגעז איז אויפםערקזאס צ= םאכל װעז; צי דע־װא־םז פו; אז עפרבויב ער זא- א־ויסנעב; באדגעב. עב אלז א נעװענלעכע דעריטדניננ צי הע־;. װל טעז דלסקיפלרם אלבע־־ גא־ צ*>.נאלער קינטט. נעזעײעאפפיעד אלז דל קיגנם א־נטע־נאציאנא־י. זל *טאפם; זלר לוים אי־שעטדנע;עזעצז. קילסידער איער טמ זל זל־ אנםװלקיעז לוים אלר טעכלק. װזהפ־טאיערײ. בלנעדישטיי.. האלץ־רהלצע־ײ. סקילפטי■־ אלז טע״׳. א•; הא*ן. ודעבעיײ. פלללגראז־ארבעס — טלט אײז דאים : א פאלקאב ילדױ ט ע קינסט. דעד נאצ־אגאלע־ עלע־ טענם אלז רער ילדליטעי קינבט — רל םעטע. האם *טױז אלר *ערנער?ל#:, װאס װעיז :אך רער־ טזהפ אלז תורת״ט־טה. *עפעסעד צלט זלר אפ־דדער קאטף דירד אלע דורדת פיז נניאיס אוז ־עאים. (ר׳נטליור, האס נליטם נעאפדס קדז דעקארליטע בעדער.) נאר נולכועד אי־׳ד רעדפ עי אינז דער תג״ד אלד;. װאם האה גזדעפדזס נאנץ אײדאפע או; זל באנדסמעיס בלז; הדני דער תוכן: י?ר גומיזנוילןר?יןרץנש *ק דץר יידישץי *גסס— מ*רק סיו*רץ ם. סמקסןץ• •יץ קץ• עץנצײ י, ײיינםםיץ / *ריך חמיגןז* - 9 י. ססיסניזקי *םצית *לס קיגסנזיץריםץ גױם• ײןגדיקײס — מה גרןס; װיי לידץר טין דוד םןגןי ■*ריזלר נרץניק 1 מ. י. ליגדןר ז*יל ײןרן ר. םזלבןרמוןן ןם ויןס זײן זוינזעד סןקםער גןײיבן — דר. *. םיקדוגי קמ* רןיןנזין — * קמיזנן / ל ןלינקיכ אין * ןקייירסן שסןסל — *לזזנן *ײםלין יןזא גיסדאן 0*•־ דןס גןןנססן — רמי ה קץרן *ייםג*ק #ק **ײ*ג .רתנוח• גיי.ייזדק דינין. ׳ *ידי *גי גרינבןרג *יץ *ירי דני גרינ* נרג — י. ס ״ ל. * נליק *ץ נײסעריססן ■ ג*סינן כרןגיק *ין ןלף קליסןס ניס *ינח*לכ *ץ די *רסיקלןן (5 ניידןר פין ניי*י*רלע־ ,^ץנזןר סן*סןר״)• ־עקאדאצ־עב;ריד אראגבא־ בױ איז א:ד ט*:. ־אב א:ז אוי־ אל ארנעטדז געזעיז! דל א:דעע פי• א •:דלשע• קינסט — וױ װמדערלעד ס׳זא- נלדזפ ידלננזד — פלרט אדד; בפאבאיד. ױעד באיױבםע־ ססליעעד ק־לטלקעי־ האם אלז אבד בילף צו אגפאיזאי־שקל־ פאיעםגטרעבט אפ־דל אלדעע;. עד דאט דע־ עריםסע־ ארױסנענבז א פראכטפירע זאטליננ פמ ילדדעער דעקא־אטלװעי קעספ. (לדדער אלן א קלנמעי צא- עקועט&רא-־ז אדויב :ענעב; פיז בארא: נלנצבורנ. יל בא- טערקיננע; זדנע צו דע־ אייסגאבע זע־ נ?מ :טעס פארכעס;;עװאר;. דל זאפידננ אלז װדם צנ זדז א קאטפלעסע. אויס־ *בעע־לקע פאז-עםערינג פוז ילדלשע דעי קאראפלװע טאסיױ;. ־ל װעלט האם נאד דאטאלב נזךעפלנט דאב נארליעע טזדטה,־ לזג אז ילדז זענעז פ־אבפליט אטיאפליט און אלטפאםענט. זײ האכ: עייעם טרט דל פאד ײדל־עע קלנבם־ע־ נעזעז פלאצז אפ־דעם זײפזיבלאז). דל ילדז ארדז אפילז האב; דל קלדנע צאי4 נא־ אויפנעתוטענזג עטאנציפלרםע *לדל״דע קלנבט־ע־ באטדאכם ארס אויבנאטעז... אלז אטתז זענעז זד נא־ :עװע; אױסנאטעז אל; דעד ילדלשער אי־טער קונספ־ט־אדלצי״ע. װר״עכע אט־דל קלנבטלעד האב; אלננא־זיט. ט׳־אד** זלך דערלבעי נל־עס װלנדע־ז. פא-װאס .את־נ־ כדטאכױד*'. א :צע;ע ם*; ו-ע־ א־ש ־!:ע״עלכםע. אלל אזנזעדע צדטז האט די טעטע אגננעוטע; א נײעם. טאדעינעם נעזער״ ־באפפ^לעכן כא־אקםער. דאס באפראכםז יל קמסט פיז א נע- זעלשאםפ״לעכ• אױסנאננסיפינספ אלז זלכעד א נײעס. עס אלז אז ספק. אז דל סמספ דיאט אלר אײנעגע בפראד. *לר אלבע־יעבמנ. ארבלםעקפאנלק, איר אלנע־לעכע גיצ• לעבקדפ. -ל :רענעצ־ פיין ־עאפ• א.*ז טװעד צו דעםלגלרז. ־אס ־עאפז בכלל ײארוט אדף א םלפע״ יזמפנדע פי; ־ל גאסוססודות אי: אי־ע;עזעצ;. דאס אלז יעי אייטבאדלננטעד .־״׳גא׳ לעד עלעיטענט אלז דע־ קינסט. דאב אלז דעד פמדאטענפ אױף װעלכז א*ע קמסט־בגיג״ם טיזז זלר אנלעגע;. פיז אט- דעם װארצל האנעז װאקסז םאדשלדעגע צװדנ;, יעדעד צװלל;. לויש זללז ^טיז**. דאס פיז טאדטערפ זלד בלל דער בעדל״ ריננ טלס דע־ ליםכ. טלפ זיז״ללכפ איז לעבנסיבאדעדפנליעז איז בללינוגזטעז. טלר אמסעד״עײדז. װאלפ אלד נעזאנט. אלז דעד קינספ דאס בלאלאכלשע. ־אם אלנעדלעכזג ־אס א־״געטײנע איז — ־),ד סלז**ר*גלשע — דאה װלפארע. *לנע־אעד זענעז אלע ספללז אל״ ־ע*.םלב. אױסערלעד — טיז *עדע־ הז.בז זדז צודה. ס׳װאלם לעכי׳ס״לער גע• אנ״בקים .םאנ ודל :ייבט' *•* :י*־*ז ן טלקז טאג נל״עפ :א־ טלט זילז בללדלעכי קדם. נאי אױד טלפ זדז טלפ־פלאםפליעז תױע אי; דדאנ;. ױאס אגםםי*עקט זלר אל; אלב. װזה םלר :עםע;. לט״על. •עיר ה״עייים. אלז איגזער קאטענפא־ ױעפ דאס װערק בלדבז •שםענדלק אוטפאר״עסענד־ לעד. די םאעםלשע םארנלדבוננעז װעלז אינז אויסזעז אזםנעלוטפעדם אק לע״ בןױ׳לעך. װעז טלר װעלז נליצפ נעטעז אלז באפראבפ דל *ל*ספל*עע בונה פמ טחבר. דל דאזלקע םארנלדבזננעז פיז א האלז צי א פ#-ב. פיז פלס צי זדלז. דל נאגצע £אים איז קאנסטרוקציע װעלז אמז א םד קלארעד וחנדז. װעז סלר װעלז אנגעטעז. אז זגל זענעז נעטאבס נעװאדז פיז א סקילפטאר. אדעד ארבלםעקפ. אזוי האפ הײנע זלד שויז נעדזאס דערלדיעם אויסצולאבז שולםית׳עס נאז דעדגדלק פון א?יר השידים״. פה אמ• זער *ספאנדייגקם נעיטעז דער״עיינט אינז דאפ װערק סיף איז נראגדיעז. װאס גיגע. װבםעד, דעם ילדײשז *סאפז :אב; :לות. קאגעז טלר ״עו״; יעצפ א נרויסע יידל״עע נןךטלבסע אויף אלע נעבלםז *ז פלאספלידעד קינספ. ראמית חאם זלד ארויסנעװלזז* אז אוצר םיז ילדל״שן פאלקלאד,;עזאננ אין פעאסער. דאז האפ טעז אגטיעקס א ילדליצע *רבלסעקםא־. א ילדלידע א־גא- ױז פיםצלק *אד־ זלגט די פיאגע םוז דער ילדל״שעי־ קינספ האט אנגעניטעז א גױע װעדינג. בלז דעט>.לפ האפ א־י־־אפע ולר נע• האלסז בײם פסק. אז ילדז האבז קדז ״טום .־אלע גלטס נזמפללפ אלז דער נע• שלבטע םיז דער קמספ איגזע-ע פרײגפ האבז איגז סארפײ״ דלקש םלס רעס פסוק פיז ״ולא ,־מזה לד בל ומל*'.״ אינזערע פללנס װלדעד האבז דערלז נעזע אײגעס םיז דל פדאי פאנפ׳סםע םפניס פה אמזרע רענעס־לי דמג. קאעסער אלז דערפלגעז אויף דעד ארעגע פי; קמסס א :אנצע רײע פה יל״ ד״.שע געסע׳,. און אי״ראאע י אלז 91 צ װי נ נ ע ן נעזמיז צי עגדעױ; אלר סײ• נמנ וחגז ת ילדל׳עע פעהלקײםז צ) *לאסםלשעד קונסם. לבל האחות ה;.פ זל נעסמם אלר לאגנ״אגנעגיטעגע פײ״ נמנ פאדלפלצלרז. ש׳יאובז זלד פארטרלבז אלז דעד נע״ שלבסע אזזזלכע געסע. װל; אגפאקאל־ סקל. אלזראעי׳ס. לעװלסאז. ללבערטא:. *לסארא איז אגדערע. ט׳האם דאפאלס;עפעגה׳ם. אז ־ער אנהויב פיז ילדלפז יטאםז אלז -ער ארא דיקס פיז דל רעפאדטען. װאס זענעו אגפדטםאגעז אלז ילדלסז רעבז; א דאנק דעם דהאגנ צי עטנצלקאציע איז אײרא• ■זמ׳טקללם. װאס האפ דאפאלס בא■ הקדסתו רל יידליעע נאס. מד־טפ באפ־ײי עדלק זלך. הללסס עס. םיז ..ולא תע־טה לד אסל״ האבז יידז אנגשזויבז צי באזי״ סעז •טאפוננס־סענלעבקדפז אויפז ילאםסדש; נעבלפ ן םיר װעלז זלר באטלעז צי ךערװדזז װל װילם אפידל הלפאפעזע אלז *אל״פ. קודםיבל ארײסנײעגדלק פיז נע־ ״עלבסלעדיקולםײע^ *טסאנדפונקפ אלז דאס אלנגאנצז א ללעס. אז ילדן האב. װעז ס׳אלז אױםנ^זערט צו *טאםז אויפ, פלאסםליעז נעבלם (נעס״*־ אפילו...) יאס אלז נע־עעז םיאת אלע שא׳באסז. װאם :וגע דעם פאיבאפ א-ײז — באװללזם עי־ פעי יעם הי#וד. פונקם. װל אנדערזנ פאדבאסז. פלעפעדנדלק דעם חוט־ע. נב״אים ובתובים אוז דעס תלטוד ״ססדפ פאר אמזעױע אויגז אז אײבלקעד קאטפ אקענז אז עקזלסםלר;-לקעד גאציאנאיעד;עצנ״ דזנזןדײ. דאם נאלדזגע קאלב. דער קו״ דער פרץ־נרמער דןר .•רץ־גיםןר״ (גיס. 49 —50) *ין די .ליסןר*ריסן ניןסך״ ןר^דגס דמססיק דןס 7*סן *•דיל *לן * **רגרןסןדסן ד*י ידסז (גלאס והיניקןר סק 116. ןס קמזן■ *רדץ *דס?קלןן*ן*ח*:דלינגןן. זצריגחז״ נןםלבן סין ־היןס, י• ןסןסןעי, דוד!ןרגןלסןן, סתוויהי כדזןס. ם*רק ▼*נ*י, ס.ל. *דםרןז״ י. ם. נייסןן מה ס*-?ס, ד. י. זדלנןרײא, ייייץ וױדסידן״ ת• קןן, מוז גרןרןרזןן •רץ מרקדא, י. די• גץ״ ל. בליםןנוןלד, *יסןר ק**דזנן. גתסן פדזיי, יןן קןגל^ ממה נרןס *ין *די ןנדןרן. ןס קייסןן *ויך *ר״ץ סוןוױצלן ןרסיקלןן ־יןגן י• י. •רץ יין *גדןרן ״•רןצן■ י. י. *רץ •ין סן*סןר (סיס כדידןר). *ץ ניםןד יחװן גן• ״ריקס ידן הןצןד *"•2* *רצרןר ו*ין דײצגיגגןן •ין *ציך 1■*:^^^ 6ין י־זג צתביידן. דןס ײב ייז זײ יי?רן ציס ןרדסן סןי •ןרף*נכצןנס.