Literarishe bleter · 1925-03-13 · 45 (13.3.1925) · p. [Seite]

גװײטער יןןרגאנג 8 דיטן׳ •■•0 45 נד$שן!4 2* ווזס>)<סץז 111910x000 #*ס11ססק 0<1ק0 ח6!816 16<1ח<ח6!11 *רײסיק ״•םער ם?יץ 1925 / וו^כנשריםט פאר ריטפױאטור, טפאטפה און קונםמ •פראנז / 5מ>1 ס״ו״ נן ־!*!,.ק יהואש װענן זײן תנ״ףאיבערזעצונג נדם פץ דפר אמפר־האנפר ליםפראמור ♦ אלז נױייארק װעדפ צונענרײם דו םנרערהנ םוז טאנל אלובם 20 יאדזסז שרײבעד ױגיצײ. ♦ םוז י. אפאהאיםי הוכים אז דל ידיעדי. אז עך םא-־ס ארויס דעש 16 אםרלצ ק לל ז פ^יצז אוז ער װעס אלן יאנדאז. פארלז איז אש״-ר אויר אלז װלען אפהאלפ; שאדלעזהנעז םיז זברז גײעם ראסאן 1863. ♦ זלישא צאנדוי האם אנגע־ •שריבז א הלסמארלשע םראנעדיע אלז םערזז װעצכע װעם אלנגלכז דעד״שנלנעז. ♦ אלז נזייארק דעדישײנם א נײער צלפערארלישער זעורי נאצ כילםז גאבלעז ״א ל ג ז ע צ״ גײ דעד נאנםער םלפארגעסעד״עאםט םח םאגל צײנ. זל״עא אאנדוי. דאובז אײזלאנד. א. ראבאי. דוד כאזאנםקל. םצד ראװלפיש. פישה גיאס אוז א. ם. םוקס. דעד זיעור־ נאי אלז םלנאנע״על געזלכערס אויוי א יאר צײס. רעד עי־יעפעד נוכיעי־ םלם גערלכםז םוז לאנדוי. םאנל לנלב. א״״ז־יאגד. דעד״ צײאתנעז סוז ראבא' אוז שוקש אוז אדי םלקאעז פיז ם״.ה נר>.ס אח אײולאנד אלז שױז דעדםלנעז._ דער תיכן: יהואדז ותמז זײז מנייריאיבעז־זעציננ / ״ראס •עסעסצ אלז איניער עי— — ־.זאוס זו־.׳ . טאאזםז־עע אנפזםעמיטז— יזינםםאערייעע םזאאםעסיסז — נ. װ״. נינ / נם (א היײארעסקע) — א. ם. םוסם ׳ א אוד סוז נו״פ — ״וי*• סרר• פאז ־.•אום־עא־כם אין ■אר 106)1 — רי. ז. פ םינסעײעם״ז א סאםזםא םיני־עע איפעראפודינזמיכפע — ח. אכ. הידװיץ / רל ,יע־י־זיע םוז *םאדא באראעדס םראעעם — א. באיפעגפעאד/ רבעדאפססיס נייעםפע פיעםע — דר. פ'באא װ״בעדפ א־נוער סאנסי־ס / װענן פעספעאם ״פאזזכיה 1 אפיעזי' — פראם. דד. פא־ר באי־אבאז הענריס בעדאעװיס םאדם־רעדנד״בזננעי, — נתז סאזיבעז סאיעע דעעענזיעס. ביבאיא׳ נראפיזג ביכעד׳פארס. כראניכ. ביבאיא׳ פעסז־באריבפז אח 9 ביארעד אח ע״בנוננעז עים אזנהאאפ םזז די ארפיסאזד / םאראויף םיז די אעעסע ג׳יצ יאי װאס דער יזנ״ר דריסם זיר איז ״פאני'. נעי סרינז םער-װינעיסעד עי זעעז פפז אר• בעם. איז איפאעכער. װי דער דיד איז. האם פםתם די איפז םארסייפם. 'עדעי םאאם האם ס״נעד בני אייר א װארם ני־נם נואראוירז װעגן רעש. םא־ פיר. איבעדיסנם. איז ראם •עױז װינעיס״װאס װיכםיס. װעז םעז האפ אזוי אאננ אח אזוי איגפענםיװ אוז פיפ אז.1' םיא איבי ־נאפם נעארבעם אױף עפעס. האאם פעז שויו נדםם פער דעם או'ע■ אננזד •םםעאם או'ף א ״םה יאפרו". איר װ״ם םױז אױר. אז איר גיז אויםז ריבםיסז װענ. אז איד װעא דער■ נדיינזעו דער םררנה. װאוהיז איר האב געװאאס דערנ־״כז. דאם נאויבט ויר םרר סוים. דערויף װאאם זיר אם־נר נזף פאדערפ םער װר א״ז אענז. אבער םיינע. זײםר ארבזנ ארר װעא אריר םים גארנייםס ני־נם אפפפרז. ״ניס ארר אררר *ן ארם־סא. דאם ארז א פ״א םיז א םאױםיאנ. װאם ארר האב נע< האאפז םאר עוױי יארז ארז םזגפרעאא. ארר װעם דארפז זעעז. װאם דעד הנ״ר פ״נם םאר יהוידםז. װאס ארז נרשם מםיד א חםיד םונם *אפז. ארר װעס אויר עום םוף געםרנעז עפעם, װאס דארף זררו םאר אררד באזונרערם ארנ. םםיעסאנפ: דער הנייר ארז םארברנדיננ פרפ אדער באעריננ עי דעד נייער דרבםהנ. ארר האב נריםם עו דער האנם אז אויםעינ םיז פררל הני־ר. װאס ארד זאא אררר סענעז ׳םוסז באויז רר אעעםע ן םארפזעעוננ *) (אקיצור םוז אברדו) געדלקער \ולנס דגרר די װעדפער אח דל ״שודוח — שױז דאס >צי'ז. זאג אלד. װעס אנלר אגפללפז. װיםלצ עס אלז דא צו רעדז װעגז דעס עניז. אבער אלד ײאב נל״שס דל צײם אוז נאד װיגעלקער 1 תענריק בם־זער• / עייכנתנ *) דעם ארםרסא םרםז םראננזענם יייסז םיר איז דר נאענםםע נוםער;. דעם חםס. עתפ־תזפ יתזא איד אדויםנעבז םריז הנ״ר. דערנאד םיינע נאםיען (עא< פיירוב פעסססיעא׳ג אז עיר םינף— ועסם םויינם). איז ראז. אױב עם װעם זררן עייפ אוז :דםס — װעס סיפען די תסדםה. ארר זאנפ: אז ארטרסא ארבער םררן עװעס אוז םעםאד פיז ארבע-זעעוננ װאאם נעבראבם דר זאר וזניםעד ם״נס ארר, פראפאנאנרעי ארר זיר זר נר׳םם. אאע אררא־ע •ערוםםיסםעאםד תאבז ארן סררנע ארבע סרררנם — אעעפע װאר האב איר נעסרינז אנרעד בררװ. אוז הררנם דעם גיםטר םיפז אוד. איז ארד ענםםער אררד מיבף. םור ארז •םוחז־ אררד אפעוזאנז. אזר זענם זייער אנגעל״נם. איז ארר מ*אס;עװזראם דערפואז. רארפ װאי םענאעד. אררטרז א פאראאננ. אבער עם ארז נריםפא סויז עיים זרר אװעסעוזעעז איז יםרררבז םארװאס איז א װר אזי' ארר האב נעארבעם אויף םײז ירדריםו הנ״ד. ־אכ. ארבערהויפם אזז א סורעז אי> כ.<זא. אדער אםיאו ארז א אעגנעדז. סען נריםם נעהעוײס ארויסנעיאגם װערז. שויו דער ערא אא״ז. װאס ארד האב זרר נעשםעאם (אוד װאאם נעװעז נארסאעד. אויב ארר װאאם וױםז, אז אור האב באםכז עו א געװזסז נראר דעדנרײכסנ): עי יעאםן א מנ״ד. װאם זאא םון אייז וײם זפן אננעזאפם אױ אנגעסרדכסרסם םזם אאע ואסםז אוז רררנסררםז םוז דעם םאאסיאכנוז. ארז אאע זררנע ריאאעספ;. אח פיז רעד אנרערער זײפ — דר נררעסםע םעססם-נעםרררספע עוז נעויםםע איבערנעביננ םוז רעם העגנדעל׳םז ארינזנאא — םיז אלזז זײם א םוסםעריבוד םיז אונזעד אכוז. איז פיז רער אגדערעד — דער יכסאאץ םיז דעא יזדרסחו־ איםעראסור. אז רוסא איז איר נעפינם זיד דעד בעוםםעד הנ״ד םוז דער װעאם (װי חועפהדלס!). א הנ״ר. װאי אאע פא-גאיװעדםסניםן ואאז װידסר אלסװידירם װעדז. װוא דער אדרנינעאעד ריסם (םיי דםי נרעםערעד ריםם םיז איםאעכז סםר באזונרער. װז לזפ־ ריםם סוז בראסדת. ארעד דער ריםם םח סהאת א. אז. װ״ םפ דער רלפס םגז איסאעכז ואח, — ריםם איז דעם םנגערו ויז) יאא פאנו װי א אע■ עזלום אש ״דאם שטעטל איז אונזער ערד...״ אן *ויםנינ 6ין דעם דיכםערס הקדפה ני דרנע .נעזאביסע ײעדק״ דערשינען אץ 18 נענדער אץ םארלאג .קילםיר-לינע״, װארשע ערד. איז דר ערד םוז דעם ירד — דאם ארז ראס ירדוכנע יסםעטא. דערםאר — םראז פרר זרר אזו' אררננעװארעאפ ארז אור. אובערנעבנרוס םררנע שאםיננעז פאי דר אעזער סונם ירדרכוו ״.וםעםא. זאא םיר דעראױבפ ײיז אויסעודררסז דעם װאמש: האיאי ואאז פרינע שאםוננעז איוירװררזז זרר םאר דעם כ״זפם םיז דעד *וקונםם. םאר א װודדוסז װרדעד״ יםסראא םיז יענער זונרסעד״ אויכםרסררפ. װאס םײז נשםה האם ארז ירד אררננעי זאפפ איז אזר ייננפ איז םיז װעאכע־ זר ארז שייז באאויכםז נעװאדז אויף ארד נאניז אעבן אאננ. באים םון אי״יער באיס. נפםפ םיז אררער גררםס — נרב ארד אכיד *ידרס פרס דעד סאדנעד האנס םוז פוונע בא■ נ־ענימםע םענאעבסררםן דאם. װאס אלר, האב ארז אזא םיאער םאס נעניםעז םיז אפד. - ־ 1 װארש׳נ ד. 2 םעריו 1926 נעראעכע םריכיסררם. דר יעװאכע ארעםע םענםיבאעכסרוס. װעאכע רררסם זרד *ו העכערע איז שעגערע װעאםן.) האב איד נעזוכם אויף דעם װענ פיז פײז אעבז. איםעסים װי איר האב נאר ראם אעבז באנעננם — *י איז די איכםלסע װארע■ םע •םםיבז. באשיינפ םים די שבת■ איכם. *י אין דעם סאאםז. באאםיסז דרויסז. איז דער םאריתוסדיסעד םאר■ אאונסררט. נײ דר יןאירנע הײםישע װא> סעראער, אדער נכ דר פארםז פוז דר נרויםע יםים. אוז עס ארז סווז װאינדער נרשפ. דאם שסעםא ארז אונזעד ערד. םוז װעא■ כער םור אאע װאססז ארויס. איז םענז טרר •ריבררן זרד םרם *אע בוחות איים■ ררזםז םון דער שרד. װעאז םרר עס נרשם נאויררזז. םרד נאנן אוז זיינז דר יניסה םון אינזער ערד (פינספ װי א בו־ם). םענז סיר אםיאו זײז םוױנםער פנרא אפנעריםו םיז ארר — םור *רעז דר יניסה םון איר. אםיאו איבער יפיפ. אאע פעסשז׳סינדער זענעז סינרש־ םיז דער ם<ז יידישז •בםעםא ניז איר אז־יים■ נעסוםען. אוז אויף דעם יועג *ו דעם ירדײםז שםעםא ברז איר נעגאננעז דירד דשד נאנ*ער *נרם םיז םײז כואםז. האבז סררנע סראסםז נעסאנם זײן פראספז םיז רשי װעאם. נאר װו ארר ביז נזמיגי נען איז נעסיסעז. ארז דר נרויםע שםעס פיז דעד אאטער — *ר ארן דר נרויסע שםעם םיז דש־ נררעד װעאם איכתןפום האבז םאר טרר נעםרנסאם װר בישוף■ םייש•;, װר װרזיאנען. דר נרדעררסע דעי כער םוז דר ש־יםע הריזאעד םין יבםעםא. װי די ור־/ונ־קי־פ, דר *ניעו־ן *וז דר יז■ וישע םריפסררם װױנס. *וזאפעז סרס רעפ באניארסז זינעז״אינפעדנאננ םוז די םארנאכםיהיםאעז האם םאר םיר;ע אויגז יכעפעד״ירם דעד *נ־עותדיסער. חנזדרסער סאפ האד םיז ירדרשן םירדא. דר םדום-עריכי־אסענע *יגן פוז דער יי• דושער סיסעד אוז דר נאםם<ריססרים. איז רר גאםם־גםוױנסײם. װאם שררנעז אראפ םין דר פניםער םין דר ם־יםע ױדז. אס דר פערא פיז שםעםא (דר אר• ־1־-־׳ק ״־• ־־י5י צים אבפ>גרן פק אבי־הם מ£רפװםה*_ םון ױארספ ♦ דעם דרנססדס װערם אזז _*ענ• נ־אא״ אײננעארדנס א געזענגינגיאװנס <כב^ד אנרהם םארעװםסר. װאס לאם נעװכאם א אעגנש־ע *ררם ארז ־ארשע ואז פארם אר*ם אפ אויף א * םסוכיסרסםע *יוס ארז או״םאאנר. י־ז נעזמעוננםיאותם װעם יםאדעװססי :פיאל די דגײי הויפםראאז. םרס װעאבע 1 איו אע*םנם סוש אוא נרויםז און £>־דרנםז דעדםאאנ *יםנעםי־עםז םארז לאי־ששװעד פיבאיסום. ארו אװנם װעאן :דכפיאם װש־ז: דשר 3-םעד אװ 4־םער יים שיז ״דיביס״ רע- *װײסער אסם ״ריבום״ איז דער נאנ*ער הא׳םאעס■ ײ.ם םיו ״סיז״ אכדהם םארעײססייס אפםאיז םיז זח־שע ארז ארעםלתז םאםשם באפרים י שםאי־סז שאדן םארז װאדששושי 'י־ישז ביעאפש־יאעבז. אאםרר האפז. וז רשר נאדײפנדער אדטיספ װעם זיד ני ונ *י אינז איםסערז. ארנזער פרץ־נומער ו ו אזגמד צזנרײםמגם׳יורמם צ״ש ור ין ׳גז םער, װ*פ דיוןרף *־ער-טיי״״עי ■ ז*: מגםן ץךצלם ־־ יײ ידן *רן :אנג. נ״.־ די^בן קויק באקיםען צו ירבעםן ׳* ש״קמן אזן דכרזג״ת) לענן •יצן שח א י*־: $עעזעע:ע שדיש־מעלער אזן ד־ יסלער. צרייישץ די צמעהױקםע ירט״ק• *ז נעשי״-ס ז7 *ץי *ח *־ם״ק• •ין ג>יק שוונאי. * ׳פאלקס געזרנט״ ידוי0-ז*ירנ*5 דןד ודלגזיקזר ײדי^ער ז^ידגוול 0<ד םעדי*ץ *ק היגיןנע. וי*ד <> גילוץ מלנ־יוד 3 גילוץ. ••911 |>*4<610ןן||0ץ9ו 8ו ••1חינ!עו1סץ .׳^