Literarishe bleter · 1925-02-13 · 41 (13.2.1925) · p. [Seite]

צװײטער יאי־גזזנג 8 דיטן •■•ס 45 גדאעוז •61*816 1£<1<ו3ח16ו.1 חו6)(38סץז •0)3x0x00 •?*ס&גססק 18<1ק0 1*2 41 פרא 1925 ס£€)ו11 13 ,ם׳*ס1מם^\ פאר ריטעױאסור, טעאטעו װאכגשר״פ ארעע, םרײסיק 13 סזגר ם^גרואר 1925 \*£\ ( (( *. אפאפא׳טג צײבניגנ םו; ה. בעדלעװי ויעיס־אױפנואםיננ או; ידעלם־אנ־שױוננ םמם קלגםמילעי*. אם דל אלנװײנלקבםע נ״ספלקע םאר/צדעריננ ד*ה עס נענעגז אפאםא-ײ קראםפ אוז *עיױגנ. אה םלט אם רעם כח איז אלם נע5גגגעז אויםצו• אעב; א גאנצע תהופדז. א דור סים :דענט׳ש;. נע־עעענלישז איז פאסלרונבעז או; אריינהױכז אלז ױ• דעם אעגעדלקז אםעם איי; *עאטנדלקז װלי:. װללםע או; דעיװצפערהע נעיעלכם־ לעכע םלנורז רעב:־אױח אלז א םעגם־שי אלכז גע׳עםאילט; דורות״פאריאגנעער •שםאח. *ואה אלז רױערהײד םיין לאננ אז נעלעגז םאיי־אזם. װעים אויםבעדלי דערם אױ אויםגעיעבם; סם־־ים. שאר• •עפויבפע. םאינעהעגזג באקוםעז םעגסיערעב; ח״ות, ידעבן־אזיזי אוז בא- װעבז זלד. א כאגצע* דור *בפײם אױף תחיתיהםתים. רע״ קאצקער רבי. נאפאז• ־עאז. בעיעיז *אםערעװלכדט. רער חדוי ישייהדײים, גחם; קראבםאל, רי יהוגתז פרענער. ■שפיואר דוד יייצוןפו״ פאװיאנ• סקל. תאהאנע אױ;>ור איז :אד. א נאנצע עפאפײע. די אםיינת *ו; דעד בפחוז אלן דער קײפ םח דל דוױת. אלז דעד נרױסער ײרל־עעד אזמעגדע אלז אלש בײנע׳שםאי נעז. אוז אלז זײעד זבות האפ ער גע• יעאפז דעם אםתז ילדלישז :ײסםרײבז ראםא;. נחמן מײזיל דער תיכן: 15 יןר י *■יודזוחי—נ. פי׳לײי ,/ ן נזאנ*ן ני־סטיק אין ליסןרצדוױ —י פיג• [ קןישב״ץ גי דןר מסיסר סין רײסןנ• ן *;רגס יסםסלןש איחגן גײכי׳ץ / דןר! קיגםסיןר *. א מןדןי — מ. גלסקסןר [ ןסיס 1: *יידןר) זצדוניח ׳ניס יןריקן ײנילײ סין ״דןרייד-ו ססריהי ן אירנןר /ן סיםירײס (*•?ליןסןן)—ס. נרןדןרזןץ ג־דן ײדי*| סיייק״ מע״ י סיינןר ה. קןן א וידםןרס .נתביס״ —י. י*?ינםקי . סןאשןי רןנןנזין— 1 ד־ר ײײצןיס /, חוזק יאגז ועגן מיזן גי*ט דןרקן;ם — א. קזוניזנן ןן ניני. נןגסי ציזניק גיטי*ז ײן רןרןרן 1 נילדןר- א*ייכסר**יןס ני די ורסיקלן. דער ילר — א םעגפיצ. איז אױ םםיילא א נעזוגםעד ילדליכער דענפ״ט. עס אלז דעדלבעד אויסנעםלפז בײ אלס דל ספע־ צלפליטע ילדלפצלבע היעגקאלבקײם. אה םםיאא אלז בײ אלש דער צענפר — דןזס םענפ־עלעבע. און אלן ערנםםז — אלז עס תזויז ראסע־פי־אבלעם נלישס נאציאנאלע פדאבלעם. דאס ילדל׳שע פראבאעם אלז װל דאם נענערימ־אבילעם תל דאס בלגעזדטע אוז אלפאליענליםע — א ראסעיפראבאעם. אה עס אלז כ5א גל״עס קײן קאײנלקללפ. עס אלז *ז ״אל• בעדיעאצזננ פיז אלע יעאצז״. א נײע אויםםאכזנג פון םעגסתזז או; זײעדע אל״ געדיעבוננעז. םוז ילדלישע פלפז אוז זײע״ רע צוזאםענישסויסז. אלז דעם יללגס דאס ניתג פאדערנע. װזןס אלז פאראן אלן אפאפ^יעון, װע5• נער האס *בױן בארםלרס דיז װעזן. זײז פסלבא<<יע, זנלן װעילס״באגעםוננ אלז דער נײער א״ע-לקאנער אספאסםער. יאיז דאס אלז דאס נעזוגםזג גארפא׳תג נאםלרילעב׳ג םענפישילענזג װאם אםערל• קע האס נעגעבז אונזער ילדלתמד ילםע• ראפור. אוז צװל׳שז דל ״וגגע ילדלישע אםע־ל־ קאנעד פראזאזקער אלז אפאפא־ע־; י באועדערס נעיציגנעז צי זעז או; אויפצזי :אפ; דעם נײעם ילדל״שז נוסח. דעם נײ״ | עם ילדלישז פלפ. דל נײע ילדדשע סביבה אלן זײעד נגיער י*עבנס־סלםואציע. דל נרויסע אםעילתאנער יעפאפ. רעד נ5ל• ענדלקער אפעם. רער האסםלקע־ אלם• פעפ. דעי;עװלדבי םזז אײנדרוקז און װלרקוננעז, דעי פעםם סוז םאסז — איז אויף דעם םלנקילדלתז בא; דער םא־ עגדערפעד ילד. דעי באגײסער אױ נײעד... ירויעד״ פון דודיתי ־אס ײב האס דל *יױעה נעךריקפ., נעװען װל א תיװערע ראםכ. אונפע־ װעאבעד םיהאכ קוים נעאפעםפ. אונזער שאדנאננעגהײפ! א פונקעאעי ראביילנפ םוז פײ:. יסז״ רים. םארםאאנוננעז אי־ אוםקים. איז פאוצים — א נס. פרדבי אלז רל ״פיי־ליעע װערדער״ האפ ״םלפ אםאי אזםבאיײספ. װל אנ• געכלאפפ רלגפעי־ זלר דײרות או; זלד דערשלאס בבח װײפער צי יעפלנעז דעס שאדעם״. אוז ..יעדעי צװײג םיז דבורהירעס יחזס אלז נעװעז א באזונדעי ־עפלקיאעבז. א ילדל־טע אעגענדע. װאס אלז אלבערנענאני נעז שוז פאפע צו זוז. שוז םאםע צו פאנפער. א אענזמדע פזי ילח אלן פויאז״. אלז ״אאײז״ אלז נאך חרהיקע אײג• ׳ זאסז דל אעצפע. דל ענדע. דעי אױס• תפארבעגדלקעד דור. און אלננאגצז עפאעבע יאי ישײדן אפ שוי ״אאײז״ בלז דל ״פויאלישע װעאדעד״. ו אוז סאד א װײפער םהי״ד אלז דער יוסף אפאטאשו צו די פופצז יאר פון זײד שאפו אמסעינעב; אוז *; ע<ז! אהער אדעד >*ז:ז.?וױמתאניסז, אנד״פינגעז. נאבנס ב:י,״ם — זי־נעז א:ם אזננאנצ; דער.ז:י דש־. ער האם ב״נט פיסםע עערעדא־ נ־עם. םענפזם*םאלע א*ור־:ינ:עז. יזם־עבע נאיגזיעפזיןנגדזתע יוערםעי איז באם־זפ;. א •ע*־וי או״נ. א •עם־־םער בלזק. יזיאדער או־םדרית איז תאנתרעװעד א:נ> האאט. . *נז ם:ט זײ; ״עם״בעי קינםסלעי:■ •עע־ יאנזיב איז ם:ם ז״ן םזף-תלארז םעםאעדאסזעם א:ז עי אזו• געװאיוסז פיז •אר צו יאר איז דעדנרייבם עי דז ..פו־ל״עע װעלדעי־". אויד רא תוםט מ װינדטרלעבע הפידימיע *ן םײםפםרז■ ״.הי־ קולפיד איז א:נפי:פ:װער םפע. ײאיז־עםזג יעאלע ע־דעים אוז םעגםםז םיז נודעזבפיעבע *אסזריננעז איז לע■ גענדזףם. םרדםעז. םאדקערפערם א:; פבדעיתמקע נע־עפאלכ:, נעשזבםיעבע םאדנאננענהײפ. אױםנעלעבם אזז קאנ■ י,־עםע פ:■;. א ״נםע ביז נ״ספזקער זלעירות או־םז םא־ םיז לעבעז־זקע םענפ-עז. איז אל־ז נעבו־פ ם:ם םאם. או־םנע■ רעבנם. ם:ס יז פעיבעעקםזױ אננערו־בז ם:ם א קל״נעד נאר פמ■ םזםזװעד נאװעלע איז זזר בא-־םאםם־ או־ף מזזקער םזל ״.סאיכזקע־ נעב״רע. •עװוננ. ענעדגי׳ג איז אל•; ם:ף נע• װארעלם א:ז דעם םעםפז באדז עיז יז■ מ״עעד װזרקלזבקײם פוז •:מיעער נע■ •עזבם׳ג א יעלל פיז ־עםאף. םענפדעז, פא םזרמנעז. ציזאםע־עפױםיננעז :עםם עד צינייף אלז זײגע ״פױילדישע װעלדע־־״. אוז א:ז םאדבללב; װאר אל; ז"ז םאנ• פאפפלק. בײפאל אל; זײן שארײבקײס. נלבפער א:; זײז פארת״בורסקײפ. .ידאר איז זײן חלום. רל הענםפע כיררנה קלנססלזניל* *שער ישלפות. *ער סלנםעז שיז ישאם;. אאאסאחו אלז ישויז רודבױם א יל ■ דלחער איז נײשס קײז יידל״שלע :ער שר־ינער. רעד שילעדדלקע•־ *לדלישער *שרײבער תאם זלד;עתזפלקפ אל; רער ילרױשללבער־ 1 םביבה, נעװע; לחלופיז דודבנעדרוננעז ם:פ נוזסאדלקער ילדדשקײפ, םלס יי• דלישז ־שפעםי־ איז ילדלמאלבן לעבגסי ־שכױינער. און דל װעאפ, דל נאפור, דל אעבגסינע־שעעגלישן נעזעז דוי־־ד דל יל• ח־דלעבע ברללז. אײז א״נס — צל דל ילדרישקײס באדאױיס אלז דעם •שלרם אמסעדז האנם פלס דעד םיאדלציאנע־ לעד רויסעד םאפדשײלק אדער אלז דעם ־שפענחק; £לל; אוי ארוםפדאנז זלך! םלפז שאדישאלסענעם ילדל׳שז ״זײז אוז נל־שס זײז״. שאר א8אפא*שו; אלז ישויז. י. א 8 אפ איש ו פצאסעגע ישסרלכ;, אװעק דל האלבע ויע־פעד, נידעי סלס בלײבע ־שאפנס. סאמז אוז פאקפז, באװענוננ און א$נלקי אפ דאס אלז אפאפזדשו. זײנע דער״ צײאוננעז האבז נלײר אלבערצײנס אוז צונזךשםלדם רל אויפכלערקזוןםקײם צו דעם קלנסםאער. אוז צוזאסזק כילפ דל װלדפואזע קלנספאערלישע םאס אוז װאנ. צחאכיעז פלפ דער אאנל־שער אויסנע־עבנפקײפ אלז ישאפז. םארםאנפ ע־ באגי־םכעדםע או; הײסע אײדנישאפם או: ישפעקפ אן פלס רעם זײנע פלפז, ער אלז אױף זײ פ־ש6יע םון זליז יום־סוב, םוז זללז נאאנץ, םוז דיז בורשפדאאקײפ. אלז דל פל8ז רלגפ הײם באופ. א ישבדות. א ישכרות פוז אלבזג א שברות פוז אײננילבזג א •פברות סוז עקישנות. א ״שברות פון םאבם אוז אפיאו א •שבדות *ז צײנלקז. דל פעפ&עראםור אלז ישפעגדלק א הײסזג דל נעםלא;. נערװז. עפפלנדללב• קײס — אגגענאלפע. עס ביעגפ. עה פרלס. דל םיסקואאפור — אגנעצוינז. עאר־שסײשפ, אח נאײר קופפ רער אויס• ברוד, דעד געראגנא. אופװאדפ;. דעך״ש• •שםלקז, באזלנן. אדער אנלדערפאאז, זלד אלן 1910 האס א9אפא*שו אפנע־ ־־וקפ זײז ע־ישפע דע־צײאמנ ״אויף ־זעער זײם ברלק״. דערנאד — דיז ..ראפאן פוז א פעדד נגב׳*. אלז דעד זעאבעד צײפ *שרײבפ ע־ דעס יאפאז ..אאײז״. אלז 1913 דעדישײגפ אלז דל ״ישרלפפן״ די נאװעלע ״פארלס און זײן זיז פלאלס״- אוז נלײר אוז פון אנהויב אז אלז נעװעז יאאר אוז בזאפ אפאפאישי אוז זײן ',־;ספאערלישע פלזאנאײיע.! ארבלפעקס. בוי״פײסםעד. םלפ א. ־עססער קלגסכאערלישער קואסור. און! אאץ אײנס — װאס ער *שרײבפ: צל דעד אאפער הײם. אדעי־ פוז נײ• | ־ן*רקער נעפא. צל װענן א פסלכאאאנל•! ־ עד אלבעראעבענ, אדע־ א נאפו־ *שלא־ ־ערמנ. אופעפום אלז דא קלגססאעדלישע >;יסדרלקאע:קײפ. װאס ד׳עדנענפערם ז:־ צו םקואפפור. דל אילע פלפן אוז גע• י פאאםז. נעפלאז און אלבעראעביננעז. בזאדעד אוז *שלאדערוגנעז האבן :אדאק• כער. •שגײדז זלד *:,ס גײ אלם פלס יאארע קאנפז. פלפ *שפײפע *ש&לצז. ^*•־אקםעד אוז פס׳שותדלקײפ. בואס* י־יפ אוז תאגקרעסקײפ. אויס פלם צע״