Literarishe bleter · 1925-01-02 · 35 (2.1.1925) · p. [Seite]

35 112 1מ6)251סץץ •ח€20>1113 ־״־.״״ק ־.־0,1 י816461 6**וי31י61*ו_| *װײםער יארמנג 8 דיטן .־ים 45 :ר$שז י*רםע, *־ײםיק 2-םער י*ני*ר עי* ױאכניטר־גט ^>.ר י.יטער$מור, מכ^טע־ >.ון קיגכצ ■ ^ס.נ1 1925 ־.״זסץ.־ 2 ,־*״״'זס^ ■ 4.1 -■ ־£.#?$>י תיכן: דער צי״לק ציש ..רא ־זךה״ *4עזו קזצרנ. טע־ד־ם אי: כיביעוליפ רויט £**ויד ײ. א. נ־להסטא;; ע 1=א:ל-.ד< אויט** ■ 1 ב*אנ־א£*ע ג־עטע ס. אי־באגלצקל; י ד: ולאד־עעהע־ ס::א;אנע-־בלב־**ז>עעק / כי״צר װײסבע-ג; בגי דארק ־ע׳א;אי־ / בי. £י*אי,סע־; בר:װ פז: פארלז / ר. באודעבערד; דל ילזה־עדארל־עע װלל* נע א. י. נ־אדזענסק:; דאי א:ז ד: , *לד. •*:העײאהו•־ £יז באיײעט-ײסילא;־/ ד. ה־גא־ג:;;א־:צ:יעער *:דל־ע־אלכעי רארל־עע״ תאיענדע־ :. וױיגינ; ן ״•עפענעי״ (־עצענזיע) *צחק צבי: בראדע־זאנס דאר^יהאנצע־ט רא; ״לזגןר״ אלז קאבלנסקלס געאהער / ( נ. ײ.; נו־נו (אז ע;ה£עד דע־ ..איבע״ י כער־װערכ״) א. ק.; נאפ.יצ:. ברלװ אלן רעראקציע. װאריעעװער י בראנלק. צל־קורא־ £צ בלבריאפעקז־צעהד. ױי\ױ א^־ *עייי זייעז. ױאר ראדױי *ײזה זלר אפעו;. - רל שראנצייז; זענע: א£־ע־ םאקע ■ רלפע־ארל־עער אוז קלנסכי*ע־ל*עער װל דל אנ־ע־ע אײ־אפעדיעע פעײקער אין דאד •עכארצל־פ סעז איז כעז יעדס בגי איגז כעד פח ביארלק; ױל דל פיאג* צויזז פון פראנסז או; גורז־עע צױאכיעז. ״קגנספ איז ילפע־אפו־״ ־עפלילז אפי־ו אלן אונזערע נאצ*אנארע אייז £>.<כל־עע פאדפײע; א נװא דלק גדײ־ פ*׳ג ־א־״ע. ײא־ב בגי קללז אנ־ע־ פאיק װעכ אלי נ:*ע*כ פ־עפ:.;עכיפ צו בלל דל ציונלספ: פ:פ ארע זײעיע •־•;צפע דעד* דער העביעל־ע־ע־ רלפע־אפו־ אלז א־יז־■ ײע׳־א< אײ ידענז ־עס •.:*: בא־לפפז דלקעב ־א.פ זלר בג• זײ נל־ע־פ באגיבז; איז ארע ו<דערע אינזעדל פארלפלעע >.י: נאצ־אנאלע א־נאנלזאציעב ״עג• ־לקז*' ד:פ קונבפ איז י־לכע־אפי־. פיגקפ װל אי־ע בפעפ אינזע־ע פ*בכעד איז גי^־-פײ;־ װע־*. דחז ב־ח ב*4 ביל״ װעיז •ט־גיבע־ א•; בא־־־עפ״פ זלר אז• בע־ קינבפ איז ־יזפע־אפיד. כילפ קונדפ אײ '•לפע־אפיי־ *עםגיזפ ז:ר א:צכ ד: *לדליכע ס.ב אז;י װל פלפ א ד־ פינב הזפל. ״בייפ־,. -א:כ זל- יזבפז־עע דעא־־ע. אז ״־*.ע־ע יעסדאר איז רזפע־אפי־ קענעז -עדן אינזע־ע נעצ־^^רע ־עפאפפא־דע;.. נײ גל־עפ יױעגז יע•־ ״נאצ־אנארעי זדפ״ פי: יע־ פיאנע װלר אלד א:צש רעי;. אבע־ אי'ר פיז ־עב קעז עע: זע;. װ: װג־פ קוגבכ א:ז בכריל איז נאר דע־ אפ־ע־ בד א־נז א:צפ אבבפ־אקי פ:־פ נעײא־ז: נעײאי־ז א ד*ז בגזריז. ״ב הדפו־־ע צי א־ע נאצ־אנא־ע איז באצ־ארע צ־ח. א דין עבידה זרה! א:ז דעז א ײאינ־ע־. ייאב ::־עפ קיקג־ דלק אי•:״ ־עב נאגצז קונבפ און רלפע• דאכי־־י־יד או*:״ ־עי *לדליצער :אס דאככ א:צכ אינזע־ ללכעיאכי־ דורד אזא עינבפז ק־לױב? איז א:ז או־ר א װאזנדע־. ײאב נל־עפ קיקנילק דעיײף. ײאב דלי יאבי א*צפ אז;' פלר :דע פאייאנפ*. זענע* דלד װדפעי פח דענ• וי: *עי־וב עריכב נל־עכ נע־;אננעז...? לעא קעױג פאקפל־עע דאכפ האבעי או; נ: עפ צו רל פאפענצ־אנעלע. ער א:ז נזיעע גאנץ; עי װערפ. ער איבעפ זלד יעכענדלק ארויף... ער װ:ל נז־עפ או־ב קוקן לענערלעך. זעכ עי־ אפפ א *ב נעבעד — העריליע איז דלוככ נא־ ־עפעגילק דעב. װאב ער װלא יריעענעז. דארף ע־ דאך האב; אז אלרוזיע אלנב בארפ נגיעב נלויבז — אלז דאב געײאדן קונסכ. ם׳זענעז אויד דא סעײקער. ױאס א־• בעפז זלר ארױף. װאה דײנעז. אז זײ װע־ז ער־עכ פערקעי אי; רעבז ־עפ״ני דלק דלט דורא או; האפגוננ... או־ב ס׳אלז דענאעד א :אנץ פארק זאל הא-ז א נאצ־אגארע יאסע־פבל-איאנ־ע אלז אויר דעגלעד גיי זײ א נעװלסע סא־ ציאל־עקאגאמל־עע אײנהדכרעכע פס.־ באראניע 5דעד עננרז׳עער איבעפע־ פלרם זלר דע־עה װערם־בער־הב־־ז־איד־ *עדיאללסט פינקפ װל דער ילדל־עע־ איבעםעד אלז צופפידעגכױע). דלר דאכפ זלר. אז דל אױי נערופע״ נע ״קרײנע פערקעד״ האבז דל זערפע קרימבלרנעי־רעכע פהלכלק: אנפלויפז פמם נעבפז 'או; זענען'״נדעכ זלכער דלפז דא־:;. פיזז זײ האבז עפעס א אלאוזיע, װאס זא,* פארבדסז רעמ םערנדז נאציאנאיייז כח אוז װלאז. װערפ עס אדע־ תודה. אדע־ קזנסכ... או; סיאלז יאד אזױ אויפפא־לנד : נרױסע. דעכפלקע פערקעי דאבז :ל־עפ ״אזא צלדעה״ פון זײעי קונספ װל דל קיױינע פע־קעי־ (םא־־עפײפ זל־ אז או*ר דער דלפלקאאס פוז די ע־־עפע א:ז ׳עפאיק בא־עעפפזקט א:צפ דיפ קונבפ). דאס פו־רל־כע פאיק קע; דעי איז •עפא־צליפ פלר דע־ דלפ ־עענקע װלפיעז אוז פאדעיעײבקל װל ־אב עננ ייל־עע פאי׳ק ד:פ האידעז אזז קלפללננ. עב •עפע־יפ זלד דלר פא־. אז ב׳זע׳ נעז יא פ:- דײנזקע־ פאריאק:. ײאב האב;;ל־עפ כעיע־פ פיז *עענקעױזפיע•. העיפ פו; הא־דל אדע־ װערב (אמ יע-עי עגגרעג־ע־ דוז ־א־ :ײז אלז עו־ל אדללז). אי• דאב אײנענע זעעז ד:־ בי_• אנ יעיע ״קרײנע פעאקע־״. װעז דל יעא־ רלפעפ אלז •עפיידלק. װעז ־;־ בא * אלז קגיז באיז :ל*עפ. קודע; דל פא־־ *על־ענע אלמױעס. יל ״בדקודב״... רויפ דעב קירפ פיז קינבפ. ײאב אלז אזצפ בגי אינז אײבנע־אקבז. קעז זלר אױבדאכפז. אז יאב אזצפלקע ילדליעע פארק אזז יאב ײפע־א־ל־עבפ־; אלז דעי ווע-פ. אבע־ ב')*לז א :־ויבע־ פעיק. קינבפ איז יילפע־אפי־ אלז בגי אונז נעװאיז אדע־ װ;יפ בגי אונז א נללעי ״בדקוס״. א נגיע־ נאצ־אנארע־ פאקפא־. א :לרע אל־יז־ע. ויערכע יא־־ף פאי־עדערצז אלז אינזע־ע אײ:ע:ע אויגז איגזע־ נאצ־אנאיע דאכפראזלי יוג־פ. -אױ א בפענבעד איע־ א דל,* אלצפ א־אפקידעז קג־ז י־אנ־אז רײענעז ־עפע־אפ;. װערז זײ ביעוב אופ: נל־עפ האבז רעס נראנדיעזן ־ע־פאמ. װאב אונזער דר. דעײױ׳אװסק: האפ ־א אלצפ נעיאפ בגי ־ל פײ־יל־עע *לי;. אײ דיאלז נל־עפ װללר ד.־. זיעלפ^אײסק• אלז יע־ פגינע־ אױ פאפי־־ע־עי **עקפאי : װעז אײניעפײז אלז געװעז אלז י־אנ־א, האכ ער נעהאפ א; אנ־עפענ־לקז נע־ קרלבענעס עויס פיז ספעציארלספ; בדעפ. אבער ראז אײנ־עפײז קודע, '׳ײעגעז א סא• -עפעדאפ: אלז פו׳אז. לער. און דל כויזגכער אודנללקרעבע יערעפ; זלך ארום אלבער ךער װערפ װל גיעדם־ב ־ר* קודיע, װי בהגים פון א3 נעברעגכע. חרו-־געװארענע פעדפרע;. אײנלקע װי ״רערװל׳עז״ רגיםז םיז זלר יל הױפ. פאנצז װלרדע פעגץ, פיוװז דיפ איע דעגרעכקנלסן ״דל אײנענע נישפה אלב־ערדרײעז״. אב' צי כאפז ראס או*נ פונם קונסס־העגדרער. פונם אנעגכ אוז פון דל סויזנכער בער־ הבהײעע קמבס״רלבהאבער. װעילבע ער האפ פגינט... װלרעד׳שסענלקז אלז קונבפ דא־ כלעז צוריק צום ״לא תעשה״ אדםז *סה־ פיז פרגיער דלסקוביע דען זאנס — און א •עפאר . בלסל ז אלז קוגםכ נלויבכ דעז •שוי;. אױ אז אדה אלז דא דעדלז — אז יערינ*ע אלז םעז גרױבס. אלז דאד נליעפ *עײר: פ>מ־ דער *•־־ארם פון דל נרויבע םאכז. אלר םאזליס שױז א פאבילקאנכב א סרױ םײז. או םלפ דער זערבער םאה אפת פלקאסא זאל זל פארז אױ א *יס*;ד קעז םעז אלצכ זאנז. אז קונסס אלז בער־הבתל׳שער אלנסערלנענכ ראזס •דא־ געװארן דעד אפראאם םוז דל קאײנבלר״ נאאז דאכז פוז זלר א פא־פרעפ.;עראעבע יבלכסז. >>דאא (נליעפ נאר *םא־!) האפ םעז זלד םלם קונםס נעקװלקס או; נע־ פתמרפ אלז דל ״הו־םז״ אוז *צרי.סז; *ןן . אונזע־ע הארב־רעדא<4־אפל*עע אוז ח^^ב״אויפנעקיערפע צנלפז איז ז^ד; ,.אפרארם״ •עפאי־ק צונעגגיעכעי. םלר־ 4 פעד עזבר יסוזזר נעוזאר; איז סינע־ ברויכז אלם *עפארק קרײגבלרנעד. די! •־אםעביאגערע אלנסעילנענץ. און. | פאד׳עטײפ זלר. דל נײע נבירים. ו דיער אלצסלקער םלםלםאז װעפ — [ װל זאגפ םעז עס בײ אנלד אלז פויאן— ״קײז זאק מריעפיש נדעם אװעקגעבז״ | ״יח־ר קמסס. קונבפ אלז נעװארן דער :ללספ־קער 1 ״ראסונעק״ םון א םליעפײנס נעזאנכ זלנדיק רעבז. די הײריקע קכי־זג װאס דארף אמיזלפז םוז אלע ציױז אױ פאר״ 1 זלסז א רעבן אז אלדעאאן און װער_ע״ | ס׳אלז רעארע םם־עוץדלקע אניעױאונגעז 1 און יעפרעבוגנעז. 1 קונספ... איז הלםא עפז ױר. ק״נדאר * :אד אלז קונסם נליעפ געװעז אזא אב־! בפ־יך־,כ. אזא פעפליע װל אלצפ. או; י קײנםאר האפ כעז נאר אזױ פלר נל־עפ י;ערעדכ אױ נליעכ נזךערלבז װעגז קונםס. און װאס רוחניוץדלקעד דד ׳י קו^בכ־פראזעאראניע אלז. אלץ דע־ בא^יבעדפ זל ־עס סרײנבלרנעד אוז: יעם סהב אלנפערלכענפ. אנדע־ע. קרינע־ע. קוייכזדעיעדע קונסכ־הרגיזרעד (־ארכ ר־עדה). בדי אױי״ א װגילע דפייבב צי װערן. או־ף א װגירע... װגיר דע־ קהספ־דארק יזאכפ איז דל קרײנבלרגעדרעכע עספע־ כלק האכ רלב צ־ האי״־לעז דצ־אוח. אויםכאפז א :גי יעכלקי־ סהורה אין או*ף נלד םארנעס;. פא־ײוא־ם;. װללפער פא־האנײעז. יערע װאר רארף האבז א נגיעב ״בפא־״. נגיע ״עכעי;״ אױף א־ע גע״ בלפז פױ לינבפ. איז ביפארז יעכערז פעד װל אלז דל הײספע זודעי־־נעכפ. דל דא׳־קז פו; קעבפ זענעז פור דלפ •״:עבאיענע •עכערן״ װל דל *םאדקן — אנסעיי^־לקש דעם רלפעדא־ל־עז ד־ער— אל; פ־לעז העדבבפ דלפ ברעפדע־. קינבפ אלז כעױאר; דער אפ־ארב פ*ז הי־ינבלרגע־. דער קרײנבלינעי ה;:נכ אלז ־ע־ ריםפז צװליעז עירם הזה אױ עירב ר׳בא. ״ער אלז פונס א<סז אװעי.. צוב נגיעב גל־עט געקודעז״. ער גערזע־ נליעפ עקאנאדז־ע נליעם צו די נא־ק *עאנאר :ליעפ אױ ביאלז גל־עכ יעײ:. ז־׳מעז קיעדערליעע װענפ נאהאננעז ־וקא דלם עקב״רעב־אנלבפל־עע *צ׳יות איז סיאלז נור א װאונדעד. װאב פיודע *ל־; פיאגז נאד נליעפ קללז באפלנ פר־ת״ קפנס... ביעדע װללברער אוז סיהד*ד:עך רײפז הענדום־פענדוב אלן קלנעדאפא־- ניאף. װעז דעז װללזפ דאדס א בלרד פיז א קלנבפרע־ א ״פאדפלרעד״ דלפ א נדויס; װללסז קארנע־ אוז א נאקעפ; הארז. א*ז בית איבר א*ז *עב קינסם. אלז אא*ע בער־ד׳בהל־עע הללזעד ודעד;;עבוירן פאראנכז. קרעדעי חרודעז יעױז :ליעפ זײערע קלנדער צו דאכז פאד יבגיס איז אפ*רו נליעפ *בוײ פאי יאקפױרלם. :י־ פאר קלנספרעד נאוניס. אױ סיאלז אויסגעװאקסז >> נגיע־ ״רידפז־ב־ארעפאד׳אפ״ פױ װאונרעד־קלגדעד. װלרסואז;. קלנספרעד. קרנססילער אױ קלנספר־עי. רל :רלקרעכעי־ע צװליע: זײ זענעז אל־ דל דענפ פון נזדעלקפע אגענכ;. װע־יבע האבז אלן זײעדע ד׳עגפ ״דל פדעסע״; דל װײנלקער גרלקאעבע. ־עקראםז בםועי* דכױע פאר דל פאר׳עלדענע קינבפ־הענד 100 קאפפלעטז ״ליטעראר. בלעט.״| £אר 1294 דלפ דעם נודע־ 34 האפ זלד ו נעענדלקכ דער ער־עפע•־ 'אדנאננ פוז רי ״אלםערא־ל־עע באעפעד״. פײע קאדפרעסז זעגעז בד אינז פאיברלבז בעיד 200. פח װערכע נאר ססנ װעאז אלצפ פאדקויפפ װערן און דל אלבילקע האבז דלר בא־עראס; דעזעיװל־ז, בד* צו . קאדפיעפלד; צוזאב־ע; דלפ דל | װנלפעיע יאדגענג. סיװערז אויד פ>4־קויפם אללנצרנע נופע־ז ״רלפ. בר.״ פאר דל. װאס סיפערפ זלל אױס צי נאנצע קאד־ פרעפז. אויסער רל נוםער; 3. 9. 25—26, 32 33 איז 34. פ־דז פון א קאדפרעם אן בונד 15 זר. >!דבעיסטראצ־ע