Literarishe bleter · 1924-12-12 · 32 (12.12.1924) · p. [Seite]

װ*יםע. *־ײםיע 12-םעי דעגעלנער ^9■ װאכנשריפט 2אר ריטפראטיר, טכאטפר און קונםט־פױגנז 1924 סוח^״תן) 12 >1־ז?וק ,8.״ס1-״ו8,*י 8 ד־ט• •־ים 45 :ראש־ |_|{61*3|*|*2€ 81€<€1* ^2 32 תז€>1*1ר>ץז 6סס1810ס ס^יס^ססק ד ע ר ת י כ ן: ר#ס ביד איז רי ללינערא־ל׳ע״נע׳עזבסי ו מאקם עדיק לעכע סלפיאציע מארק שװארץ דל מא־יעד-־עפיאד ראזא **אקס־פרץ ד 1. ״ו 1 5_ סו פערמנ מאי.ם באגד אױם־ט אב. נאלדיערנ קאוימע/ דאה י־לסע־א־ל-עע ה. בראשסײז י■ מדעעקב :תו4רעז — יזסחמױע/ א- ¥. 15 *אד װיר־שעיהני של-הזןרכואנ״ע / י. ס. פא־לזער ירלװ יל. צרידעגשעילד *סז ס. סיאקסע־ גיליי םי: ניײלצ־ע ־*. רר״קזדס פי־אװלג־ן־בדליז־. כ::עד. ז*עיי־גאלז. *לרלשע — *וארשעװער — װזױם־ :־#גלת — בלביױאפעק צענטי־ — סעדעדע כלהרעד ♦ ♦ ♦ אנמעםיקער ױלק אפנעב; דעד ם- זלד אזו' ני*ס זלבע־ע־ פא־ש *־בעפ. אח .נ פמם עפלכאגער אדעק דל אנ״-פ-עגנח כיאל אח רי קאנםפױקציע אי; זגינע אױפ״ ־״ פח עי יע־־ בעי־הביי איז נאד איבעד אים איז ם׳ביטבפ גאב אז דער נעשלבפ״ ״יעא־ז פ־ױדע״ רל , אױמנע־לנ״ תמיד ^-נאבנ-זידעד איז לעד• נעלס כי־פ רע־ דיױק פיז דער װלרקי אעכקייס כגז זכרז דור; רדםס :לעז אדױס דל י־אזזקע דוז־ק ארע־ שאר• יעפיספ ױ — איז ראש *דערק םאר״ ב-דבכ. זלבסבא־ װע־־ז ב#צר דל קא״ פורנעז. אוד• װע-בע ה׳־בפ־צזם ס*יע• םפעפיש דל נעשיבפע. װל ־אנג א*זי װי דעעדאדסידס ״ױמא א יזעססאניע״ האס אפנע״היננעז א*ז 'אדע־ אח פעז? הבנס •*£1ידזפ עס אוץ• קאי םורנעז. זללז פאפאס א*ז פאפזעס״ט. זזו״ל אק רידפיק א*ז זבז װלדערק;ל. ס׳אלז נישפ קײז ציפאל. װאס נראד דל אעצפע יארז איז דעדשיגעז דאס דעבפלסע עפלנאנעדישע װעיס סין בערעגסז ..צעבעדיסע ״שסיינער״. סיאלז גאבדעם אויד נײטפ :אר;עדרבענע זאבן; אזו*. װל זדז :אנץ לעבז ־אאס געייארכ בלויז אױף דעדראזלסז דאי דענס. װעז איש. ־עב ם*טאדעס*קז שרנלבער. װעס כא״טעיס זדז םיז א גרויסע זאד. צל א*ז דעז ניפפ ק־אר. אז ראב האפ דל נזדטיבסזג רל עװלנננ״ דיקע אאגיק םון דער אלפעראסוד א־ויס• * נעילסז כיז זדז האײז רעסי־אזרה: וױ•״ געשרײ פוז דעי־ נעיצאאכפעסער סעגסשהײפ? נאר ביאפער זעפ םעז דעם בוח םז: רעד ליפעראםודינעש״בסיעבעד םיפי אצ*ע אין דעם פאא אלעקםאנדער באאק. ם׳איז יטוין *עסיל נעװארן דער סידא ארום בלאקז. איום זײז פראנײבו סז*©. ארום דל ..צװע-ף״ םעז קא• אלצפ רולק זאנ;. אז בלאק אלז אלבער נע־עאעס נעװארן; אז קײ1 ניויבע קינםפלערלשע דער״צדנוגג אלז עד קײג- סאל נ״״עס געויעז; אז זדז ״פעאפעד״ איז אוםגעהויער שװאד; אז אזא םיז װעריג װל ״ראזע אוז חרײץ״ יעפדיפ אויפז :יײא מי: אגםיגגנזב-רלבפוגג. אוז ראז װערס נאד גרעסער דער װאוגדער עון ״צװעלף״. א װעיק. ױאס אלז א סד כיער. װל אז אוםנעחויער קאנדענסלרפע 1 קלנססלערל־סע אויםיעעפוננ שונם פ.־אב לעם פונם דלחםה׳קאסיניזם. אד ״צװעלף״ האפ ב־*אק אױסנזמסליס א ברלק עװל־עז אײן הקוםה םיז דעי נע״ יעיבםע םח דער רוםלשער אינפערלנעגץ און דעד אגרערער; סיס א גװאאסלקעד קינבפ-ערלשער אניצפרעגנג;: האס ע• ני״עפ דעדראזז עום ברוך שױ רער פיארלעיע בוז דעד רוםלשער אלסע־־א- פגד; עד האס נעעאםז דעם אליעלשז בארז שא־ז צגי־לקקודעז סיז דער אינ• פד׳דלנעגץ צו יעי יעװאליציע; אלסע דאפו־ינזמיכםלער האד ער סביעד גע-- װעז דעם תחיקיהד־ים םינם רגםליטן סלסבאללזם. װעדעז ס־װעס בא:עיס זבן םארסיםן דעם זיז פגז דער .־עװא לגציע. איז בלויע הידילישע כםעיז אפ ־צםינלעז ראס שװער אגן;רױ ערדלשע. אלבע־ דער ראזלקער ב-וייםאדחיודפעד בלאקישעד בײק ױקם זל־ נאר א־ץ ארלבעי דל רוסליכע אינסע־ײנעגץ. דל רגםליעע ללסעיאסגר; דער ױרבגאנ: איז נאר איץ :ײכס שאדענײקס. דל צװאה :אד אלץ נײצפ איי סגעשללס. דאב װערק נאד הדיד אקסגעא. נאד בםדר שוא אינהאייס. דלי האבז נעבראבס בנײכם־יז שוז דרײ שדבבעד. דלבםער. װאב דיאבן א סד נעיצרלבז. איז ־א־ :לדז אײז װזס־ק נאד זלד אלבע־געלאזס. ידי־כבעד םלסלדעםלקע. װאם ה*בז נאד :אװלזז געג׳אלעכ ידאשז; וױ קאז עס אויסנע״ פי״פ׳עפ װעז־ז אנדעד־כ. װ״ דורד דעם דאס בוד אוז די ליטעראריש-געשיכטלעכע סיטואציע גאר דארלנעפיס ^פײגקײפ שוז ה>ס פיקײס״ נאר אויד דל רדינקײס פוז דאנל. סיאלז נעװעז אודנעיעגס בא• זלננעז בלויז דעם ערגס סוז די קיבנוץ םהם קאםיםאי־. װאױם ם׳אלז בלויז אייז זדס סגן דער קא&לסא־לספלשע־ '***(14*4*.. 1 הע־סאז הײערמאגב װלרפדכאפפ. דען האכ;עדארפפ נעפל- נעז אױר אז עסמפ״שז אויבנלדר פא־ זללנע פאי קאפלפא־*. :פ שמם ביא דעד װאס ־פז. מענלעבק־י ענעצפע אומבאנד פוז יאזע א היבשע יעפעקפ זלל איז באםױבםז. בז. איז נײעמ נעקימעז באג־א יױ בפ־׳ג :ע*.י אפעם פיז ריע־ הײםז אויף דער *פא די נ־אנ־יעזע מצנה ביז אויםװאנ־ז רעם פאיצומדלקז ױרך ס׳האפ נע״ ימנז פיילז״ ״.יפ־אך פמם ״ פיקז. ־י־יע איר :װאל*ע. װי רורך רער עגיפז פמם צי דל צאפ*4 מאבפ א םיף!לנאי. ע״ יעי ילקז סא־ראנ? חזא־מ יא׳־ז. ײאס י־־עצפע ימנז פיילז א*ז קא;עי־. •ברײב נעײ-״בפם־אזער דעד פארשםײז. ־פפ :ע־יא-פ האפו נאר א־־ץ נלי בוח אמעגדיקז ־עמראזלקן פ־ אויף איז אױס״ אז זמז :י׳דעיבפלעבע רא־יע :**יק־ אימ ־ער .־עבענעז. אבעי־ נײעפ י האפ זא־אסיםפיא א נזזזארל*. אזיי -:סי• זײז רע:ס:ת- ״.״קז׳זל פ>)־״א;= לאנגע צנרס ־עם פײפז אײף דל פלײי צעב נע״.ײ*עםס. ביז עד דאס נעזזייםז דל סױסע באנ־אבז דל כױסע. אגן זבן פנים איז געװענדס נעװעז צג דער אױש־ נײענדלקע־ זוז. לע פיײבפ. איז א נוצ; א*ז םארא• אפ***' איגם פאר״״-פעכױקז. ב־אזפ נישס דע־ װינכ איז די פל־יצעס. נעװאױנס דעז ױד סעי* ״עעצז ־עם אײנענעם נאננ; א*ז דל לושס ני־צס שוי ד*פ דרנענדלקע. יעאמ־לקע. אפנעהאקדע סולות שינם בא*ב שינם װעדל. קאז דעז פאעפײצקײפ. — איז קודס דער דאזל• קער אויסנלסר אייפז װענ שון אידיליע — ור ד>.ס האבז נעפיז פױזנסער נליטפלקע ראדאגיםפן — איז עס בלויז שאישלײע־סזג שארװאבעדסע רעאקצ״ע. קעלערדאז האפ אבע־ ני״ס נענעבן אז א״ר״ליע שינם קאפיסאללזם. — עד האכ נענעבן זבז אדע. דל דאזלקע א-ע ה*פ ע־ :ענעבז ח־ד ־אי־ שאי־ן חויבז פונם קאפלפאללזם. פאר זײז איד־עױ הע־פער מ־אדעדיננ — איז דעם *עסעקפ אײנע פוז דל סבות שוז דער נעגיאללסעה שול קעלעדדאנס װעדק. דל גרויסקײם םוז בארביסנס ..פײעד•* בא״צפ־יס אין דעם. אז ם׳אלז נעעדיבן שויז 1915. א־*זא, לזדשד צג די קלונע פעאריעם װענז רעם. אז קמסס סיז זיר ..אייפידסײן״ אזוי. װי ק*;סס װאלס נעױעז א פ-אש הײםישז ראז־צלנ• קעס״װכז. — ־בױז א פא־ דד״דים נאבז אויםבױד םגן דער סלחדה אלז דעיײצ** נעז א װערק. װאס האס םיסאדאל אונ• סעינעשנלפז דל צװדנ. אױף ױעלבע־ סיהאבז נעהי״עדס דל פאםדלאפ״צע. םענפלדעסאלע אגז זלסאעבע סלחדה יאדאנעז; א װןג־ק. װאס האס •בויז אינם עישסז יאר פונם קרלנ נעגעבז דעש א, אח דעם ה׳ שון ךעי פםלבא־ לאנלע םונם פדאנפ־סאי׳דאס, דל קל־סס• לערלקע שללאזאשיע םוגם •כיצגנדאבז- קדלנ. ם׳אלז נעץןרלבז פא־ קיעסא־ אוז שאי צלדע־װאלד; ס׳אלז גזדצרלבז אין *ענער צי_*ס. װעז אנאפאא שיאנם אלז נאר נע־-־פאנעז אמסע־ דעם אבנבל ם פיז יע־ פאסילאפלשע־ ם־אזע איז ־צלו-נס שסים אלז נאד •טםלא > וז שװאר געװעז. ם׳אלו נעשרלבז דויד א ״־־בבע־ **אם האס בלז דאז נעשרלב: שװאבע אוז דלפלסעסלקע זאבז. און אגלסא פאסכ עס ארײ; א*ן דער נע •עינסע אוז ־צעפפ שוז אפ דער ביסל א קאשעםשקע דום אוז זלבעדקײפ. איז אברסל *אסס עס נלשס א־דז איז די נרײםע פויעסס. אוז ס׳צאםרס זלר אוםדולק אין דער װאדגונ:. אז ה׳איז די ליסעראריש״נעתדכפדעבע סיסואצי־׳ז נײצס נרײפ. דא־ף פעז זל באשאפ־ אוז ניײםםאכז. אזוי צי אזוי, םעז איז א םײל פוז א ידהיאם. װאס װלברליפ אוז שאיענדע־פ זלר. יאפ־ס זלר,! רוײצם אוז װארםם זלר אינם *דאצעם 1 שון װעדן. או; דאס איז דחןר קױקזאלי שװ דעם רוב מ*ז שוז קינםפלערל-גע װערק. אוז איצס צוייק צום צי׳מס־אלז. נליקלענז פאל. זייז געגעזע דאדף דעז זלד אזזי םאישפעל;. אז אזא לעבז. םפ-לא אז*ר אין דער ללפע־אסוד. איז םורנעקידעז א ב^חות״אלבעיױקמנ אין .ץא־ •־,; װאס ײאס נאר נײא באװלוז אויסדדלקז זלד אלז אנפ״גשדעכגדיקע שזןרעגדעױגנעז חח דעי אייבע־פלאד. צוללב דעם >בכשפײם א דאדנע אום־ ױלקײפ *ין דער ללסעראכור. װאס -םיןדפ פונם באװאוםפזדז. אז ס׳איז שארלאיז נענאננעז דל נלדבגעװיבס ש*ז דער ליפעדאסיד״הלספארײצעד םיפוי אציע; און דא באװדופ זלד דיפ אדא־ א װערק. װאס ב־ענגם יעם נויםיקז אויםגלנלר. װאס האפ גלללר אדודבנע דױננעז דעם •עװערקײסיצעגסער פיז דער םיפואציזג נעבללבז אויף אים דיעננעז איז איס אל׳יז םארהאננעז אויד• זלר. אזעלבע װעדק ניבן רער ם־פיאציע דל פעססזג נעזלבערכע נלללבנערױבם אח דאס איז דער ױז םונם ללפעדארליען ״פיעפז א*ז שינפל״. ס׳אלז א נליקלע־ במר ־דיקזאל פיז א קמספװערק. אגז דאד איז דאם דאזלקע גליק אלילוזאריש. װי אלץ א־ן דעד דאזלקעד פרויערלקעד װעלס; שא-ן *רדז פוז נע*עי:סלע.ק**פ באצארפ סעז םיפ דעד אײנענער אי. ״ א&הענניקײפ. אויף אײבלקע צײכז װערפ דאם װעדק צוכעפםידפ צו זײז שלהייאציע. שױװם פעז ד>ס װערק ארויסרללםז, רללסכ םעז אינאײנעם אויס א שסית ללםעדאםודינעטיבפע. װלי להבדיל, אז אײננעשינדעװעסז פדעװאק. װעלבן םעז רללםם ארױם איגי אײנעם םיפ א יטפיק װאנס. אלס בײשםללז װעל איר אנרופז װעדק שוז נאד דעד לעצשעד צללס. װערק. װאס זעגעז גרויס דעו־םים. װאם זײ האבז גלכר :עסיאפז א*ז פ־נםל. גלללר ארױמעױפז א נרויסז אוז נדאד באדעבפלקפז סוםל — װארום צום ביד ללפעדארל־צע פגכילזהײבז לו*נס קיםעז עדיצם נאבז כגסל — אגז פױז א; ף אײביק געבללבז צונעשםלרפ צגם כיםל פגן זײער דעדץןללנגננ. דאס זענעז: קעלערסאנס ״פונעל״ אניל בארביסנס ״שײעי״ אוז בלאקם ״צװעיף״. דע־ ״פזנעל״ איז דע־פינעז די ל;צסע פאר יאר םאד דעד םלזזםה — ע* מאלפ נעװעז א פא־ יאי שפעפע־ אי אבסגרד, א; אגסזין. װאדום נעבא־ז האה אים די פאדסלחםהדלקע. א;יפ• בלל>י;נ. דל אזעדערהעדסע פי:א;־*.ר- בללאיננ פוז דעי אינדגספדיע א־ז פוגס פלנאנצקאשזפאל. אוז שח רויבספי•^ װאה האבז םענלעד נעםאבס נײספ דל באצלוננ םונם בוד צו דער ללסע- רארלשינעסלבסיעבעד סיפואציע. װעלבע עס םרעפם אז בי_ים נעשאםז װעדז. קאז זלר אויסדרלקז איז דרלל םעבלעבע סאלז אח א םערםז. אז אױסנעבלאסענעם. אויסגע״עלאסז נעסלעד איז דעד םאל. אז א בור, א קונססוהןדק. זאל קוםעז םריצײסיק. םעז;עהערפ צו דע- ראי םע אוז צים דור. אפילו װעז םעז קעבלפם קעכז דור אוז קענז ד^ד ראסע — אזוי האס נאן־ רעגאז נעזאנס. זײער אפס םרעםם. אז א קגנססװעדק מע׳יס דערשאצם ע׳־שפ ױיר ש6עסערדלקע דורות; װאם איז אבער א בעװללז נייעס אזויםלל פאר דעד גרויםקײם םונם וחנרק. װי םאר דער קלײנלעבקײם םוז זנלז דור. סלאװאצקיס .־עגעסאנס נע״ הערס פאקע צו דעד נעשײבםע םינם •ויללפז :עאדאסאנפיזם םונם םוף יאר• המדעדס. םלאװאצקי אלײז איז אבער א ב׳שר קיגד םוז זדז דור. איז סוףינל״ םיף װעדס ידיעס 'װסדב :ד־בר״ב: סיס• נעדאגק פונם אײנזהעם דור. סײרז. אז ס׳סל־סז חר ארדז סאסעגש. װאס ראבז גארני־עס צו סוז סיס עססעסלשע מעמים. לאסיר זאגן. װעז דאס װערק האס דעם באראקסער םח א פע־זענ• לעבז דאקודעגפ. ארעד װעז ס׳קוםפ צום װארפ דעד קינסםלערל׳סער םנא״ ביזם. — בײדע םאח זעגעז צום בד• -.#לל םארנעקוסעז ביי יעבע סײלז םון ״דע־פראםמדיס״. װעלבע אואײלד האס געהײסי פויליקלדן צענדליקעד יארן נאד זדז פדם. אח איצפ דל דריי פעגלעבע םאל;. דער צעפדאיעד םאל איז דער. װעז א װעיק פאםפ זלר נענוי אי־ללז איז זללז ללפעדאפוד־נעשלבסזג םללם זל גענױ אױם. װאקסס אין איר לחלמדן אדליז — םיס אײן װא׳־ח. ולעז א װערק א י ז באלד נע;בלבכחג שפעבס באלד ארורף דאס ד׳אדץ םוז נזךשיבפע אח װעיס פון אים אלײן דורבנעשםאכז. דער אנדע״ דער םאל אלז עפלנאנענפים. װעז א װערק שאד־צ&עפלקם זסז נע״שינםזעכע סיפואציע. סאבם צוללב דעם אדורך א נעישיבפלעבע אנסװלקלמג װאם איז שויז לאגנ אדוי־בנעמאבפ געװארן. אח לײדס םון דער געשלבסלעבש־ נישפ- נרפלקײם םון דער אײנענער אנ־ פפדענגוגנ. םון אאעקםאנדער דױסאס םאםעד שסאסס א ציניש, דאך זײע־ פיף װזןרםל: ״ס׳אלז דעראויבם םאר* נװאלםיקן דל נעשיבסזג אבער נאר סיפ דער נאדיננוננ צו מאכן איר א קינד״. עפלנאנענפום הײסם אבער גלשס םא־• נװאמדקן די נע־ציבפזג סיהײסם האבז קינדער םהח רעי נעשיכםזג און דע־ דריםער םענלעבעד סאל איז דער אײנפאבספער סון דער אס• פײספז קאספייצייסעי. דע־ באנאת■ ספער אח רער םלםספער. װעז א װערק ראפ;׳:ט דעם נליק ז ג ז געשיבפחג םרעפז נלײר איז פלנאל. סיהאפ אויך נײצפ דער אוסנליק שאר׳שפעסלקז צו דער נע-ניבפד׳ג — ס׳לעבפ דאקענז איבעד דל מאנערע נליקז םינם לעבז אוז זײנע נישפ מעד ממ״םותדיקע אומנליקז: דעי־ סאל. מעז א װעדק וו ע ר פ;ע• ־מיבסע. אבלסא פ**מפ דאס װעדק זפז יזפעראפוד נעשלבסלעבע סלפױ ציע. אבלסל װערם עס םון איר;עסארפפ; מאקס עריק