Literarishe bleter · 1924-12-05 · 31 (5.12.1924) · p. [Seite]

׳מ 45;דאשי 1.1161*31*15X6 816161* תז€^<ו2י>ץץ סס191010ע 8׳*יס21ססק 6>6|ק0 31 2א 1924 ס1ח)׳סז£ צ ^6*14? ,¥0\ס52תס^\ ױ>כנשר־פמ כאר ייכפס.מור, מסככר און ר־נככ־נר>ג ■ו*רםע, פרײסיק 5-םזר דעזערנער 1924 ד ע ר ת ר כ ן: אינזער הא־בע־לק א״שע־ קאצלזגע ־ט. אנ־םקל ־עדיאי סבע־עשי־ן פיז הצד ג. יואי*דנ*זש א ױם״ע ין>זפיפיל . '־::מעג־עםײן האפכ־אז הענער תאז פעאכע־ 2איל*ע*ל) :י. װײנערם קינא־רעצענזיעם ק. װינעי כעאםע־־בילװ ־. הערכ־אן אילכויס ״בג־ רי ראנרן־* פעריע ע־דערס איז זײ; םאררעזזנג רא װיגאגראראװם 1־םער קאגצעים א. ח. ברלװ אין רעראקציע ד. לערער נאסלצז. װערם ילרלעזע אזן װאר׳עעװער בר:*בלק בלבליאםעקז־צענםר בללדער אוז קונפם״־עםרא־יקציעה הײבם זלך רע־ אינם״ערעם פא־־ *לםע־ ראפי-־ איז קזאםז־־פיאנז בעת א רעי אקציע. צוב בארױעדז א־ז רל צצט פון רע״ איי״צ׳ע םאקע איגזער צנלם. אבע־ ני־טם צויללב פארמויבעגיקו אין פאיביענרעגײב. ראם איז א פאל־ ״*ער נוםת.;אר ציילב דעם, װיל< בעת א רעװא־ לוציע דוז דער אלגםערעם פאר אוגז פארפױבם וחס־;. פאר אינז איז ״אז קײז צנים בי־צםא. אוגז רעזערװלרם מעז אױף א רולקער צגים. אױף נאך דער רעװאילוציזג איז װאם װעם נעיעעז גאד אן עד* פאילג־צנער־ רעװארוציע? װעם כיען שױן דאז זלר גי״צפ סאדגעפעז םיס אוני זערע פראגן? װעלז אלע דענם־צז א לעבז ילאננ האלםז א,: אײז זלגנעז דעם ״אינםערגאציאנאל״? ראם אלז יאד רער צלװלללזלרםעד חלום פון םיעענאװס װערםער : אלע םענם־עז נ״עז ארום און האלםז םערםאכיעםערם אין דל הענם. לאננװ״ליק ם־מ א־יך, חבדוז שוםרי... שבה! א״ר קאז אםנפאלן די שקיעה א *אר פאר ללבפ־בעגישעז^ או; א*ר זלץ םלי איז םנין הארבעי רלק םיט א רײנעם געװלסז. אז איד האג םלמװאר גי־צפ סחלל שבת נעװען. א חמא אביםל! איז א קאפלסאללםמל־ב לאנר האב אלד נערופז צז פאר־פםארקן דל פאזיי צ״עס פון אונזער םאםעריעלער קולסו-־. סני אונםער א בזהז־עיאזעד. סני אונפעי א פראלעםארליעער שאז. אני. פרוװמ זײ פאר־במארקז םלפ ברױו פראלעסארלשע פלםלעז. רעװאלוציע? ראיפם איר ראר האבז רעס פרא״ ר ו ק ם ל װ ז פ־ארעפאדיאם רערצו. און אינזער לעג;. אונזער *לדל׳ש לעבז איז ברײםן םאס־נ־מאב שמעקס נאד איז זוםפ פיז אוםפרארוקמלװקניפ. פיז םײן רארבערלק זע איד זײער פלל. אבע־ איר װלל קײז יאױת ני־בם ב-־זעגעז. אייז צװל־בן דעם הונרערמפ־אצענ־ מיקן פ־א־׳עמאײאמ פעלמ ני־בפ ־ע־ עלעםעגמ. װעלבן דל ילרליעע ללםערא פור גײמ אז. װי פא-איארלקעי ־עני. װעלבע האבז זײעהע קורםוד־עסמעםי־עע אריענמאציעס אױף רער ״ראנרעס־םער־ היים״ אוז װעל:ע װעלז איז זײע־ ״פרײנעזאנענקײפ*' באװל־^לקז או;ז צי רולדן. װעז א־ד זאר רא־פז צו רעם רא- זלקן ם*ז פרארעמא־יאפ אנקוםעז;אר א ילרל־ע״רלפעיארל־עע־ ״יןארםא פא־ ביפו׳' — *שיפ אלר זלר. פוגקמ װל בני אוםליעקינע;. *א. אונזער אייעגמאציע. ארס ילרל״ שע ליהעואפן װעם םוזז זײז סני אױפז פרארעםאריאם. סני אױפז קלײנ״ [ בלרנעד. ראס הייסם אייף רר ברײםע םאלקסיםאפז (ארבעפברלקע? אױ. װלן רערלעבס מעז ראס!}. פון רער ילדליבער בורדטואזיע זענעז ׳ מלר שייז אויסנעהיפ (פאר רעס האם זיר שוײ נאמ נעזארגם. פדלער;אמ,, נאברעם ־ץפיבעל). אוז. װעס פארקרלבז אםאר א בור־ זמוי איז אונזער װײנגארפז. װעמ עס מאקע זגיז חדושים. סײח — אםאװלזם. םםז־ז איז א־ם װעס זלר אפרופן דער םאסע — רער באנרער. אבער דעד פראלעםאריער םוז זלר צונעװאױנעז צום נעראנק. אז ק־יז אוי מאגאםע. פ ר א ל ע ם א ר ל ׳ע ע רלבםינ נעז איז דער ליםעראםיר — האמ ע־ ג־־עם און רארף זײ גי־עם. פאי אלר םא־עסםעם רער רלםערא־ סור ־עםי־ם רער ארבעםע־ ג־־עט םים קײן םראנספאראנם או־ח א ־עמעקז. בא־ װ־ אז אלגרלװלרואום פו; דעד םארקס־םאסע. אנדעריט —;ידער םיפ ראדפז צו אים. אויף װעלבע םאסז אלז זצז אריענסאציע? א*ד נלויב איז רעם נעזונפז ח ו *ש פוז אונזעיע ־טרלפס״יםעלער פלל םער. װל אין א װאנאז לאניקע. זעגעז זײ אײן םאל ארוים פח זײער באהעלםענײש, װעלז זיי ־טנעל. גאי ישנעל םוזז אגגעםעז א שםעלונ; א גע־ זעל־שאפמלעבע. אפ; ארויסזאנ;. םלם װעםעז זײ נײעז. אױף װעםעז זײ האפ:. פאר װעםעז זײ ארבעםז. אוז דל *שסעלוננ װעס םוזז זײן א אײנהלרםלעבע. ראז ידעם אונזע־ צצכוננ באקוםעז איר נעזעל״באםפלעבע פלזיאנאםיע. ראן וחםמ ולד אויסבללרן א אײגהללם־״ןנבע רלכפװננ (.־יעגז קי־ז עםסעסל־דער רעד איר נאר נײשפ). ביז ז אונזער הארבעריה עלי ועל צוארי םאר״זלר״שבת״םאבעד. ארער א מענפד־.־, װאס איז אדצבנעפלרפ נעװאיז אין א םקות װענן אמזע-־ע צללז או־ אויסנאבז או; עד האס נאר ניזס דעם םים אין זםז םעות זלר םורה צי זילז. ני־שפ קײז עסםעפד־יע. גי־טפ קײז נעזעלשאםלעבע רלבסוננ (איז א םיביפא שויז. נישס קײז פרלװאםע נופיברודער״ םאפם) האפ אונז פאראײניקס אין דל ״ללם. בלעםעד״. גאר אהזע־ אנגעהע־ רלקײם אוז אלבע־נעבנקײם צו די&״ ילדלשער ללפעדאפוד. בא בא פ-־אברעםעז. ילדל־טע רלמע־אפ;. זיז שח צװעקםעסיקצמ און קולפויי— ל״יז א־בעםע־ פרצן.י עספעםל־בע תאגדלם דורר האנדלמ אין פאר אונזער ליםעראפײ זײ זענע; פאר ־עם יי ני־צפ קײז םם־הםות אפילו אי; דעם פאל. װעז רי פעז. װעלבע האפ זײ בא״ האנררכ. האם ני־צפ קײן דעװאלוציא־ גערע םעפריקע. או; האלמז אײנ־קע ללסעראפן בםעס פאר בוגרים בלויז רערפאר. װאם בעת דער רעװאלוציע האבז זײ נעהאם רױ״ סע זעהוננעז אוז בעת דער .־עאקציע האבז זײ זײ נ״שט — ראס איז מעםפ־ קםם. עסםעמי־םער ראלפאניזם. בײ אנ״ רעדע פון אונז האפ זלד דל ־בפלם אי״ בערנערלםז א־ז םיפז. אין הענםםז םסורם־נעיעדײ. זלר אלבערלסז םיםז םיפז א־אפפאר פח דער רלזלקער רע־ װאליציאנערער בװאליע. ללגם םעז םיפ אפענע םטלער אין פםנרעבער ־בםוםע־ ניש פוז א נצספלקער קאמאסםיאפע. אװעק. וזבר, םים רל קאלםע הענפ י עפעס אנדער־ש איז יאה באװאוסס־ זללז און עפעס װלדער אנרעד־ש — רער עםאציאנעלער װלדערקלאננ. װאס פאר אן אוםעסם־עםי־ע געװלסז דארך♦ םעז צי האבז צו אירענמלפלצלרז אונז םיפ רער רעאקציע! ־א. םיר סוען איצם א װאבערלקע א-־בעפ. םלר. ללםעראכ;. ״:םעלז אצז א קאנמאקמ םיסז לעזער. העלפז זלר אוז אים פונאגױערקלג־בז זלד איז עסמעפל״; יעע פראבלעםע:. איז א ־עמיקל אם־ פא-א; אין רעם: ו אין אלע קאפלסאאלסםל־עע רענרער קר־פ •לי פל בבור יענעד צנלפ קאז יעדער אײנער םראג; רל אזזרױת נאר פא•־ זלד אלײן. פאד זײז אײג?מער אויםנעהאלפנקי־ם ארעי ניםם או־סנעהאלפגקײפ. אבע־ א פעות איז צו םײנעז. אז אפילו א ק ל א ר ע םפעלמנ פוז א נרע״, סערן ללפעיאסז־קאלעקםיװ קאז פולי םמעגדיק צופרלדן םטעלן דל אדע־ יעגע נעזעליעאפסלעבע רלבםמנ (פאלי״ םי־שע פארכײ בלע״ז). עס דעקם זלר ני־בס. זאל; רל ילרל־בע פױאלעםאריע־ אײז םאל פאר אלע םאל א סוף םאכז םלס דער פאל־עער באהױפסוננ: אז דל איינ״ ציקע האפענוננ פוז רער ילדלסער ללסע־ ־אםול איז דער פיאלעפאריאפ. ארעי רל ״א־בעםנרלקע םאסז** (•שויז נא־ א םערםיז. װאה קאז בלינר םאנז א זעעװ״ דלקז). צװלישז דל ״ארבעמרלקע םאס;,* אלז פא-אז א רלזלקער פ־אצעבם ק ל ײ ג ״ בירנער. פאד װעלבע דל ילדלםע לי״ םעראפור איז אז אײגעבע. א הײםליטע זאר. 1 םארק *שװארץ — ברײפלעד. צו ברײסלעד איז רער ראזלקער פלאמפארם. אבעי בנל אונזע• רע אומיצמענרז לינם איז אים דל פא־ סזמץ פאר א רלבפמנ א*; רעד צי״ קעפפ. װייל: װללל דעד ילדלישער ללפעראמ (װל יעדער קינססלער) האס אזוי זעלפז נע״ גוםעז דל םעז אין רער האנפ. א חוץ זללנע *שאפענעז. אזוי ועלמז נענוםען רל פעז אין רער ה>ממ. עפגמ^ער אויפצוקלערז אוז צו פארמײרלקז זצז פאזלציע — דל פאזל״ ציע םון א ילדלישז ליפעראס. אוז איצס איז ער נעצװאוננע; ראס צו סון. אלצם אלז עד נעצװאוננעז פא־ זלר או; פאי־ אנרערע קלא׳־ צו םאב;. װאס בינרפ אים םיט אונזער ללפע״ ראסור. או־ב ראס אלז נאר בלל אים א יש&־אד״זמישיקענײש — װל ױעדכ םעז פוז איר פפור? אױב דאם איז א נעזונמע־ פא־לקס־- גערװ — װעלבע *שיבמז פוז פא:קו א םײן װאדם הארבעדלק. קליגנם אלס־פעמעדיש אוז זעס אויס ילדלשלער. אלד האב עס בענוםעז אויף בארג בײ ר׳ נחסז ברעסלאװער (זכותו ינז עלינו — אז םיר זאלז זײז. גישס קײז ער״;ערע ישדײבעדס פאר אים — םאפע־ פאםערי) און םײגעז םײגם דאס װארס : אכסניה. האםעל. אן ארס. װאו דעם קאפ אגצוישפארז. אבעד אז אבסגיה םים קעסמ אוז סיס אז אײגעגעם םניז. אוז נעםויגס האם םיר ראס װארם. װײל... װײל םעז װארפמ אונז אז אז אנדערס. אז ערנערס. יא. םיר האבן זלר ׳ש\ין אדויפנע״ ארבעפ אויף א םדרגה. םען שרײבם יעדז װעגז אוגז און. אש־לו קענן אונז. דער לעםבערנעד ״ישםערז״ א פעד״ םאנעסע קיצוד״יםים״בלאמ (סיאלז, •!ד:עזלע5ער יװי ־ ״יזירנ^ג^זוקא״. 1 ׳א סרויערלקעד װלץ). װארפס אוגז פאר איז זײער א נרינד״ לע:ז אדפלקל אונזער בלאםקײם. איג״ זער פדאגראם־לאזלקײפ. אוז מײגס א־ר. דעד ״*שםערז״ אלז לנפרי אוםגעדעבפי. אלן זניז אפנהערצלקײס אלז ער אעז אדויפנעפראכז םיסז חבדי־שז *שסיװל אויף אונזעד ללבסמז הלנזװי״אוינ. לב יודע פרת גפ־שו! קײנער לײרס ני־שפ אזוי פוז דער ראזלקער ״פראגראם־לאזל״ קײס** פוז די ״ללם.' במעםער**. װל מיר אלײן — אײניקע נאענםע םלםארבע• פער פוז דעד ראזלקער צײסוגג. םיר זעז אבער װאס סלר זעז: עס םוז זיד ״אויסשסײז*׳. פאר אעז. ילרל־שע ׳שרנלבער. א*ז דאס נדלנרן די ״ליפ. בלעסעריי נעװע1 א נױסזוענדלקײם איז אלע היגזלבפן. פלר. פאר װעםעז ראם שײגנזמצרל״ בענע ילרײשע װא׳־ם איז אז עסםעפי־?זער זעלבסם־צװעק (אױב ראס איז א קללינגלרנערקעבער חםא אוז אויב רל ספונהפ איבעיז נהינום זעגעז חברים םח ״שפערז*׳. װעל א*ר ישויז אפקוםע; פאר רעם אויף יעגעד װעלס) — פ ר האבז נײשפ נעקאנם םער דערלאזז. אז דל ילדלשע ללםעראפור זאל זײז בײ אונ־ ועד געזעל־שאםםלעכקײם די ררנלצנמע בײם פײש. בנל אוגזערע פארםײען — א פלנשםעד ראר צום װאנז. ב:ל אוגזער פרעםע — א עניז. איבער װעלכז דעם דילעפאנס אפילו לוינם זלד נײשם פער צו םוחן. םיר האבז :עםוזם פאכז א פרוװ אנצוקגיפז א זעלבםםתזמענרלקז קאנ״ פאקם סיפז לעזער. ישאםז פאר זלר אז אײנענע ל י פ ע ר א ס ז״םרלבונזג מא־ גיללזלרז װאס פער ילדלשע פײז״ישריל־ בער אלן װאבערלקז. צופוס־גײענרלקז װאדפ. און אפ רל אלע ילרל־פע לי׳מעראסז. פאר װעלבע רער בבוד פוז אונזעד ל:״ פעראפור איז נײשפ קײז פוסס װארמ. םאר װעלבע זײער אײנענע פל און די םי םוז אוגזערע פא-־נעגנער איז א ־שמ־ק נ־שסהרלק רעבן. — אפ די אלע האב; זלד נזדשכעלס צו דלנסס פיז די ״ללפע־ ראדלישע בילעםער״ אז ישום אײנגנוץ. נאר מיסז פולז באװאוסםזנלז. אז זיי פועז זײער חוב. אויב עפיצעד איז פארבללבז איג• ררױסז. איז ראס אךער א אופהײלבא־ רער ״אינרלװלדואללםפ״. אז אײביקער אלכער קאציזנע