Literarishe bleter · 1924-11-28 · 30 (28.11.1924) · p. [Seite]

תז6^28סץץ ווחס?191€ט ס^יס^ססת 8*ס1ס0 8 ד־ט־ ■•*ס 45;ראשז •■6*816 26§!ח3ץ6>!1 30 סא װאכנשריפט פאר י־טפראטוד, טפאטפר אוי קונסט-פדאגז (192 סנסקסז?!( 28 ,ה*יי>51זם׳^ •ו$רפן, מרײסיק 28׳סער נאײעמגער 1924 ״ילי3*,!1 קאלענדאר 1. $ 1 ( ז •% 1 *י^אײ^&ן 1925 תרפ״ה-תרפ׳ו חסוץס1$(ז0; 104*¥61<'81^ח016^ בו׳>*\ ײוו־>*ם!•? ^3* 3 ר יי ז:־ ״ 6*ר *ייין—י ויןסןם ס*ר דדןזחיאגד—3 ס• 6אר לוסן—7 ידס. *§ר יןסלאגד—״(.1 ריני. םיר *מןרלקן—1 די 6*ד יינ לןנדןר—75*. ס. בוכהאנדלדנגעץ. פארלעגער, ארגאניזאצ. באקרמען ראבאט *ואםןײגגן? ײי ג?גן גאצנימן ןדןד םןיידג• נןןיינג ײי־ד דים 15 # ח11־ז*8 ^&ויזסע-חס^חסוסא .!ו&נ 41 6לדנז)5ח6(31*נץ 61 34 ח14־י6מ סזחס^^וגיוזסז^סיו ,*׳**:גגזג^א 728 0יח 6י. .0.י1.*1 ס1חסא '<))2!נת11 ))$ 61))$61ץ פאריאג עז. יאבשראױברד —^י— װאדשע — ס׳איז דןרשינןי; פ. מ. דאכטא־פװכהי * י ד י י• *•••>** אײײכ,ער מאן הױפט־פארקויף: לעשנא 27 װ. 59 םאר גקלפ: פ. ק. א 8188 ±**±***±***± נאר״װאס ןןרוים םה ררגק געזאננ-אוצר פאר שול און הי־ם — צינויםנעשםעלם םיז — פסח ק א פ ל;א ן 8()1 נײע יידייטע צידער :זים נאםז צום זיגנעז. שאיצז. בא־ װענמנען. םאד׳עירן א. אז. װ. איז ק״נדער״נערםנער. פאאהםי שזאז איז איז דער חײם. 106 זגיסז םעהםס איז 64 ז. נאםז. פרגיז גראיעירם 4 ז^אםעם. שאר בזכהאנרכוננעז אײ ״-יצ״ פאדװאצםמגען -— ־אכאס. צז באהוסעז ביים מחבר װל גזם עד האם באהאנדצם םרענערם. בעא״כיאאכהים *־דאזשקארז׳שעם... ב י א דראז־פקארזש אח א*1 םראסװײ האפ ער קײנכיאא קײז רע׳שם ני׳שע נזעוסעז. אײנפאא נין איד :ענאנגעז סיט א*ם םה זאקס״שז גארפז. #ד״ן איז :עװעז גײטם געזזנם אײ האם נעװאלס נזכער הוסעז א הײם. א*ז םא״צ האס ער אבער געהאס נאר א דרײער רזבא• יאם א-ז געיועז צישיא, נא- פרץ האס ני״שם נע* קאנם נעמעז הײז רעשפ אוז איז שנעא נעאאםן צז״פיס א הײם. איר האב איב נעהאס צז פאדז ז4;יף רראזשהעס. סײאדאא םדענט םיר פרין אגםיז ראם םארנגונז אײ נעבז נעאס או־״ א דראזשיןזג נעקאסס האט 26 קאפעקעס. נאר ער האס פיר ישסענדיה געהײסז :שבז 35. עס איז נעװען די צײפ םזן אם־ געספיע. פרץ דאט אהײסנערזסז א גאנצע חברה 8*א:סדטע ארעססירס׳ג געריםז א שזסםער אח אאעסעז געאאזס ס*~ן .*י, \ #״ישנע-יסזח יםח?זאנק נסעס אאע זײנע קאײדער און אװעקנע״ גען. איז דאס *לץ נישפ םארפיאכנג״ דיק ז:ר אזז םיס א םרײד אויסז םנים. נאר א סיפז םון זײז נוםהארציקײפ: םכיגס א םרײנדיז האם ז:ר נענױנדקס איז געאס אזן נעבעםז בײ םיר צו אייעז אלר א געװ:סע סוםע. א:ר האב נע׳שיקם 10 רובא צו •יצ• אח נעבעםז א:ז א בריװ. ער זאא דאס נעאס באזארנז ארס דעם אננעװלזעגעם אדרעס. װעז איד ביז נעװען נאכדעם א:ן װאר׳שע. האם ב״יר די חבד׳טע דעיצײאה. אז פדץ האם איר אאײן ארויסנעברעננפ אוים; 4״פז שסאק (װאו זל דאפ נעװאוינם) 25 רובא אוז געזאגם. אז ראס האב א־ר געשיקפ םא- א*ר דאם געאס. ארימע *שריםסיטםעאער האפ עי נסדר נזדעםיצפ. בײ א־יםע םאאער האה עד באיטםעאס םארסרעםז. נע־- קויפס ביאדעד... (ם. כדנקאװםקי איז דאן אר*ם נעװעז. אח א'ר נעדענק, װי 9-ץ האפ פ:א געקויםס. װאס ־יעי סא־- אער האפ א*ם םארגעאײגכ. נעדאכם י בא״^סעאיננעז בײ איאװלדשז. ק־אסקא... | איז אאץ אױף דעס םײנםסז חכישז אום;. 1 םײנע באקאנסע צװ*י רוס:שע םפו׳! דענפז האבז געװאאפ סאיז קײז אםעי ריקע. בײ סרצז האב איד נעבעטי פאי זײעויםװעגן פראסעקציע־בריװ. עד האס ם:ר יצארף אפנעזאנפ (דאם א־ז נעװעז זכז םבע — װעז ער האפ נײשם נעקאגפ צזםיידגשפעאז. םאעכפ עד אפזאנז םיס א בײז *גיס). איר האב פיר באאײ־ ר:קם אוז במנז געװאין אויף אים. יאס אבער ה*פ אים וױיגיק גערירפ אח ער האפ ני״םם נעפרוװכ ז:ד צי פארענפ״ םער:. *:געזאז האפ נעזעז םיד װײנעז און נעםרענט בײ אלם. פארודאס איך מײז. פיץ האפ אלם דעלעײאס איז דערבלל נעאאכם: ״װי געסעאס דלר דאס נארײטע םײדא?״׳ אוז צו םיר : ״מײנע באקאנםע איז אטעריקע זענעז ני״שם קײז באנקירער. איר װעא יײ *עיקז צז ר. אדעד צו אז אנדערן ארעםעז •:*רספ״שםעאער. װעאן זײ נאד אױםא־יי דיקז בײ דײנע םסוי״׳גסן י: קע״ץע־ נעס״*. דער נוםער דינעזאז זאגפ צו םיר ״סםיא: ..געזעאזג איר װײסט דאד. אז ארץ דדײס איגער דעם בײטיל. װעז ■ עס בעפ װער בײ איש געאס,׳. פ ר ץ (זכרונות*) ד ע ר ת ו כ ן: ♦ ♦ ♦ פרץ שאכעכ ם־ם דעס נאז״סיכל םי: כענײהער... יו־ך :עדעגק 8 זזכוער איז םערזזדכין. ביז םוםאנ םאענם פרץ זײז און;םינע. א־ר כאענ קזםעז צז איש םזן שזאע אזז *יזאםעז נעפארן 'עדן םאג ק״ז םער■ זעיםין. פרץ האם שםענדיר איג צז •םם״; אייז׳ דעד פאאפפאדם שזז װאנאי. אייז םאש שוז זכז םארונארקע (װי ער אוױ■ זוענאיאנער נאס האם פ־־ז נע־ האפ אז עננע. — הנם א נעפזפלעבזנ—;אר;״כפ באקװעםע װאױנמנ. ער האם כםרר נעםדויםם זיר אנזנצואררעגעז בעסער. אםאא. הערבסם־צ״ם. ביז אוד נע< עוםעז םוז פיאאװ ק״ז װאריעע. טריו האם שייז נעװאױנם אױף ׳עראזאאים■ םתע איז גרױםע שײנע ציםערן. םרם פרץ /וכרונות/ — ראזא אאקס־סיץ. ״םעראפו־ — םאקס עדיק. װענז א״נםאוסן איז דער נר םעבא איז א סר עאעקטרישע האס :עזאנט) האם נעהערם צו םיר. אאםפז. איבערהױפפ אױ נעװעז ״.־״; דאם ה״םם. איר האב נעםעלם ארויסי זײן ארבעםסיקאבינעפ. סרץ איז דע■ נעםעז יזא״ננעאם םוז רארפ. םיא״ז נעי םאאס נעװעז שםארק פאדניםען םיס *ירז דז װאױנוננ: נעתאאפז איז אייז אזבערהעננען דו בזאדער. נעקרםפ םינרזא׳רױםע םארהאננעז איז שלאםצי■ םעד *רגיז (םארשם״ם זיר. םזט דער םביניה םיז רינעזאן). אױםנעג״ם א בר״פע •אימרננע-דעע-א^ץי■ יױ ססםא־. איז זבז *יםעד. דו דעין אדז אראאנע־ האננעז םזז ניידע זײפז װוום אוייף דעד פאדאאנע, איז ראס האם דערםאנפ עפעם א נעװיםז םםיא. םריער איז רי סאפיןע נעשטאנעז איז װינהא. םאר■ שםעאם םים נרויסע באעםער פוו די באיםענסז* שפעפעד אזז זר װידער נע■ שטאנעז איז פיםן זו־מער. ב" דעם טיש. פיז אאעם האפ נעװײט םים עס־ םעםישן נעםיא, ם״פ א שסארקז פאר• אאננ ש״ז צי םאבז. וױ נא־ אזר בוז נעיזוםעז. האפ םיר פר־ז נא״ד נענוסעז װזזזז. װז דז נזזע שענמ עםענעז זזר בר״ם. םאדעיז. װאס םאר א םארשי■ דענע באאױבםוננעז עס ניבו דז םא־■! שירענע עאעקפרישע אאםפז. דז בא■ [ אויכםוננ איז זזזז זוזםעד אזז נעװעז א נעפאדייזע איז האפ אױסנעזעז װאונ־ רעראעד. דעד ניזער אזזז־בובעם. װאם םעז האם ארזזננעכפעי׳פ איז עס־צי. םער. האס אויר פא־נוםעז נזשם װ״ניק פ־צב אױסםעייזיאםוז״ם. םים רעב נ״עס באד־וױםער האט ער יזד :ע■ װי א הא״ז יזזנר. אוז אז עם -ער םארבייזעד נעגיץ אין רדײ איןםז — אלסעד קאציזנע. ♦ ♦ ♦ םעאםער׳רעווענזיעם /פאזעפא/ — םיבאא װ״בעדם. /איאי םרירםאז/ דעד װענ א. אאםי ־עצזבזיעם צי זיר ם. ד. בו־אגרשםעםעד — םראנציםסא םזז־ער — ישראא דוביז קונםם נ״ ױדן — הענריק בעראעװי צו דעד םראנע: ־ער ערשפער קינםםאעדזשער ראום איז װארשע — רער א״זגארבעטעד. ק. םעניזג יסעדאדזשע הו^ארארז — (הםשר קוםם). ביאאיםםאק• קיאינםקי״נאס 17. רזןזע לאקם־פיץ אינן דארפ א םעםאאז קזקםעאע םים אפם״אתנעז םאר צװאנציקער. ניאדנס. םארציקערם... עס קומפ ארזזז א ש״נ״ן אוז א״נס פאי אפציפוצז דז שיד. אזר פרוונ װזזסע שיך. נאר פרין זאנפ: .,.,ניב אים צו םאררזנעז א פאר נ־אשז״ — או; רער שייגיץ האם אפ נעפיצם םזזנע הזזםע זדד סיט שװאיצז שוװאקס... עם םארז ציזאםעז סים אונז םזזנע באקאנסע םםודענפז צו נעבז לעקציעס. װער ק״ן אםװאצק װער ק״ז םאאענ ץ — איע אדיםע. איד ביז ז״ םכבר אאע■ םאא םיט א נאאז אזםאנאד. םיט א קוכעאזד״ אאע םארן געאם םוז ״ם״ז״ קעשענוג װזזא פרץ ה״םט נעבז צי סארדזנען א פאר נראשז. איז פענםיאנאם בזזם םיש עםו א .ראםע םענסשז. אאע קוקז זזך צי צי אי| *ד:, פרצז. װיאן הערז וזזנם א װארם, װזאז װזסז וזזנם א ם״נונג. פרץ אבער װזא דארם נישפ ז״ז דעד איסעראפ. רעד םאז׳נעבער. אים נאוםם זזד צי זזזז צװישז ױננװארנ. נ״ן שפאצירז. זזננעז איגן אױפז נראז. ױנגע םײראעד האנז זרס אזנ :עהאם. רארם אהיז םאענז אםסםאא איױם־ קוםען קאציזנע. דזנעזאז — אאע שבת. קאציזנע םאענפ אםפ םיפנרעגנעז םיס יזר עפעם אגנעשריבעגס איז םאנו־ םקייפם איז םארא״ענעו. פרץ האם זזר *ו אים נום נאצױנז. אינטערעםירס זזר םזם אאע זזזנע אננעאעננהזזםז. פרץ אױ שפענדיק נעװען ז״ער :ים צו םענםשז. װאס האבז זזר נענויטיקם יאק.| ױבזאעוס — אױפרוף. צו ר. '. זזאבערבושם יואא עננעא אוז די יזדזשע םױיק — א• ה ר׳* ז• האס װער םוז שםיב נעװאאם זזר באר;. ♦ ♦ ♦ | פאענס פרץ נעשװינם אויפ: אנצינרז װארצאעז װענז דער אנםרעקוננ םוז וײץ■ דעם נאז. אנשםעאז דז םעמפעדאםור. פהאז — אוז ראס אל־ז םים או אויסדרוק םוז פרץ סאדקיש. א קיגד. װאם שפיאם זזד ם־ם ניזע ♦ ♦ ♦ ן שפיאעבאעד. אוז אםאא: םיר שם״עז אאע ב״ם םטנסםער םוז שאאפװא;אז. פרץ און זזזז םרו' שארז קײז אויםאאנר (דאכם זזר. קײז נוי■, ה״ם). *װישו אנדערע. װאם נאנא״םז! פרצז. נעפינעו זזר דינעזאן װעאבער איז נאר״װאם נעקיםעז צי■ םאר; סיז ערנעץ. בזזם נעזענענעז קישם זזר פיץ םיס א״ן דינעזאז. אפ שם״ם פיץ איז פענםנזעד. ער זעפ אױס. װ• א פוינא, װאם קאויבם יזר אװעקציפאיען. ער םאבם א נר״םע באוזענתנ םיס דער האנם איז נ״פ אװעק םיז פענם■ םעד. דער ציג נ״פ אפ. דינעזאז שם״ם םרויעריק איז תיקם נאר. װז דז נורױ■ פ. כאאידאריםעם — ביבאיאםעקז־צענםר. :ראניק אוז םערעדע ביארער. *) ראיע אאקס־פרץ אױ פיצם א פאיסעניצע. זז האפ;עװאױנס א אענ־ נעיע צזזט ב״ פרצן איז װארשע. דז ערשםע ם״א םיז דז זב־וינות האפ זזר נעררוקם איז ״ניכער׳װעאפ״. כױר יעד. איו םאםטריעאער היאף. אזד נעדענק. -ריקן רא רעם הםשך.