Literarishe bleter · 1924-11-14 · 28 (14.11.1924) · p. [Seite]

8 זײמן/.•יס 45 :ראשז ח6>816 16§וח3ח6>ו1 װזח11ס§ח^ח 6ח10*>§19וו 28 2א יי״-״ע, •-יסיק ״•םער ניװעמגער *מ• װאכנשר־פש פאר ריטפראטור, טסאטער און קינכט ־ פראג* 1924 ^־קסז״ו 14 זו־זן״וק דער ביגשטאק ה א ר ע ל ן־א י נ ז ל א ר ן ח (נישט קיץ פ#בעי) ד ״ ר* { ח*י י ם ז ש י ט ל א ו ו ם ק י י הױקיז קידאזס £<; ז״ז סי.!אד)!=״ע- װייעיינאפסדענז רענקעז). — ויאיס ספענסער. יאנ איד. קייז סויא ני״-יס געהאס פאר י״ז א״נענעם ס ע ס א פ י- ז ״ט; דזעקע;. װארע ע־ נ״עס נעצ•־ סערס £אי װעיסעד. העסאים װאקס עי נעסוזס פא־סיאיח ז״ז נעיאנק אזוי; דער סאציאיע־ פיאצעש איז אן איבער־א־נדיװידוערער. ססי-א אויד אז אזיבער ־ סאסעריעצער. ר. ה. א נ״ססיקער פראצעס. ױאס יעפיאס זיר אפ ערנעץ-װאו איבער איז א ד י ס יענע סאסעריעאע נופיס. װעאנזע יעסעלז סיס ייד צינױוי דעס סאציאאז אוז אס דעם נ״ססיקן פיאצעס (װאס איי אפיער צינויסנע- בינח סיס א סיז סאסעייעאז עפיר. װעדבער קר״זס אריס דעם :עזעאיעאפס־ דיבז ארנאנזזס איז װעקבז ק״ז בר-ניע קאז סיס ק״ז סיסלעז נ״עס דעריעפידן) האבז סיי צי ײבז דעם א ב י ע ק ס י װ ז זיז פיז דע־ בינס עקױםסעניז איז פיז אירע אינדיװידיעאע ־עםדעזייננעז. סיר סיזז ראס סי;. װייק אז נ״עס. האבז סיר נ״עס ק״ז ־ערקיערוננ פא- די סא־ צ־א־זע פארקיסענ״עז איז רעי װעקס. איז זיי סיזז בא״בז סחייז פין דעד סעי איעס״עער װ״םניעאפס. י״ ב״יבז אבעי נ״עס סװיץ םיז אי-. װ״ק זי. ־י סעא־עס״עע װיסנ- יעאפס. איז נ־א־ איז אונזער צ״ם נעצװאיננעז צי פאײאיז אירע אלסע סעבאנ״ע י סאסעריאליסס״ע > אסא־ סיסס״עע רדבים אין אנצינעסעז די עק־ זיססעניז פיז א ״פ א ר ס א ס י װ ו פרינציפ״, ױאס ב א ה ע ר יעי ס ד״ סעי באניק איז פיזיק פיז די א״נצלנע ערע׳ סענסז. ד• סעבאניק סיז בוינז איר קאפ םאר דעם ״פארסאסיװז פיינצ־פ״ אםילי אין ־עי ארנאנ״עעד. נ״עס באלעבסע־ ק ר י ס ס א א ז־װערס. די אסאל אליין־ העריעענ־ע ״סאסעריע״ (יי פ־ייקאר״עי בעס״עע ״סאסע״) איז םון דעם פיזי• קעי א״ניעס״ז איז דעם בעס־קער אםסװארד םאדװאנדלס נעװאיז אין א נ״עס־סאסעייערער ״ענערנ־ע״ איז די ״א״ביקע״ ״אםאסעז״ יענעז פין יא> רענצז ״אויװ א״ביק״ פאנאנדערנע־ יעפאלםז נעװאיז איו ״ערעקםראנען״. ד. ה. איז קראפס־פינקס;. יסוף ווויף ז״ם 4) ♦ םוז רעדאקציע. פוז ה״נ־ סיקו נוסער אז האבז סיר בא־עראסן נעבז םיז צ״ם צו צ״ס איז די ״ריםע• ראר״עע ברעםער״ סראנסענםז פיז בי< בער. װאס דאי־םז בקרוב דעריע״נען. איז היינסיקז ניסער דרוקז םיר א םראנמענס םוז סרר ראװיםיע ״דאס ב י ר ם ו ז ד י ד ר ײ נ ע ז א נ נ ע ז״ סאסעריאר. האס דיקסייז דעם אױס־ פיר : אין ק יי נ ע ם פיז ד• יהידים קאז זיד נ״עס נעםינעז דער דאזיקער העבע־ רעד ױן. װ• א בא״אוססױניקער ענ־ ציר פיז ז״ער יעדענם איבעם. איז םיז דעססװענן ס ו ז סעז צינעבז, אז עד איז דא. װ״ר נאר דורר ז ״ ז עקזיססעניז קאנעז דערקרערס װעדן ד■ רעבנס־סא סענסז םוז ד• א״נצערנע יחידים. ר• י יעםרעננ-עספיר״עע װיסנ״עאפס. װאס װיר נ״עם אי״בעריעפר״זז די נרעניצז פיז אבסערװידסע פאקסז איז באניננס זיר םיס דעם ״אס אזוי א י ז דאס איז— ס״ז באבעס דאנה. װי אזױ דאס קאז נעסארם ז״ן — אם די ר״ו עספי־ ר״עע װיסניעאםס זאנפ זיר אפ צי נע־ פינעז א דעדקרעריננ םאר דעם קאנסםאס־רםז םאקם. ־אס װארס גע־ קאנס א־״נבדעננען איס אין הארסאניע סיפ די ארע איבריקע פארקיסענ״ען פון דעם װערס־אל. אבעי די סעארעם״עע װיסנ־ יעאםס. װאס איר עיבדא איז נ״עס נאר צי זעז אוז פינקפרער צי בא״ער״ב:. נאד אויד יעברידוק צי באנעסעז ר־ אויסנעיעסודירםע םא־קיסענ״ע;. — ױ איז נעצװאוננען אנצונעסעז. אז א נע־ זערשאפפרעבעד בניז איז א "ע בפני עצסו. אז א״ננארס־קע פאדזיבק״פ. װאס װערפ ארױםנעבראבס פיז אז א״- ננאדםיקז װערס־נעיעעעז. — דעס ״סא■ ציארו פיאצעס״, — א פדאצעס. װעלבז סעז קאז נ״עס צונויפיעפערן פוז אינ־ דיװידיער *סיבאראנ״עע פ־אצעסז. װ• ד• פסיבאראנ״עע פדאצעסז. דאזז ױד נ״עם צינױפיעםערז פוז א״נצרנע א־נא- נ״ע־ב־אראנ״עע פראצעסז. װי ״רעבנס קראפפ״. םיז װעלבער עס יעסאסעז רי א־נאנ״ע־ביאראנ״עע םארקיסענ״עז קאז נ״עם פאנאנרערנער״גפ װערן איז ד״ז סעבאנ״ע־פ־ז״עע אין בעס״עע פארקי. סענ״עו. ראס ״ם א צ י א ר ע ז ״ ז״ איז א באזינדער פראצעס. סיס א באײנדער סוזיח. װאם ראזס ױד ג״עם אײעק- פיעסרעז סיפ ק״נע סעכאנישע, פיז״ען בעס״עזג ביאראנ״עע איז פסיבאראנ״עע פ־רויעים איז אויםס״םיעוננעז. אניוסס קאנם איז נעװעז דער עריעסער. װאס האס דאס א״ננעיעז. ספענסער. װאס האס זיר אינסענסיװ אפנענעבז סיס דער אױספאריעיננ םיז דעם סאציארז ז״ז. איז װעסעז עס ראס ױד אזוי נע־ װא־ס דעס סאציארז פיאצעס צ< פאר־ יעס״ז. װי א ריין ארנאנייעז פ-א צעס. איז אייד םוף־בר־םוף נעװעז נע■ צװאוננעז אנצורופז אים: ״אז א' ב ע ר■ ארנאנ״עעד פדאצעס״. ד. ה. עפעם אווינס. װאם ״!פ״ם איבער די א״נצרנע ארנאניוסעז, װאס נייעז אין אים אר״ן. ער. דער איבער־ארנאנ•־ יעער פראצעס. באהעריעם ז״. ער קאנ• םדארידס ארע זײערע אינדיװידיערע , ביא־פסיב״עע ארויסװ״זוננעז איז ז ״ ■ נע אינםערעסז. ציר־ב ז״נע צ־רז■ װאלס םפענסער, װעלכז א־ד הארס פאר אז איבערנעיעראקענעס סעסאפיױ־ קער (נ״עם קוקנדיק אויף דעס איםנע■ י;אד ר״נז א״ערעד. איז צים סוף האבז סיר נאד ד• ״קאװאריעח״. װעסעזס א״נציקעד עיבדא איז — עסז איז יאנז זיר נאד דעי קעניניז. א ביז־יעסאק איז א העבערעי ״ע. א סאציארער אינאניזס, װאס ז״ז רעבז װערס אזוי באװאונדעים פיז אלע יעםוי דידעי איז פאריעעי. קאז סעז רא יאנז, — װי ב״ דעם קאדערז־אינזר, — אז דער העבעדעי- ״ע איי א ב ר י נ > דער קא-ןיז״ער. ק. סעניע. ד ע ר פדאדוקם פוז יענע ר״ז אינדיװי־ דוערע ׳עסי-עבוננעז. װערבע די בינעז פוז א םאדיעידענער סארפאראנ״עער ססריקסיר װ״זן ארױם בעח ז״ האבז איז זינעז נאר דעם אינדיװידוער־סובי יעקסיװז יין פוז ױיער ז״ז אויף דער װערם? איז דעם ב־ן־יעםאק רינס דער עגין אזוי קראר אױף דער האנס. אז רא קאנעז נייעם נעסארם ז״ז ק״ז צװ־י סאריעידענע אויסט״םיעוננע;. ר״ז־וױ־ סניעאפםרער סוזז פיר צונעבז. אז ד• םאריעידענע סאי־פאראנ״עע םסרוקסור פיז די א״נצר־בינען איז א פ-אריקפ פוז יענעם נרויסז סאציארז פראצעס. װאם חזפירם ױד אפ איז דעם ביז־ ׳עםאק. נעגוסעו װ• אז אײנענע נאנצ־ ק״ס, אז די א״נצערנע בינעז יענען סיסרעז פאר ר• צירעז פוז דעס נע־ זעריעאםסרעבז רעבז; אז רעד אינדיװ•־ דיערער רעבנס־זין םיז די יחידים. — סים זײערע ״רעבנס־אידעארז״ אין ״נריק־פאריעםעריננעז״. — װעיס דא קאנסרארירם אין דירינידם דורר דעם העבערן רעבנס־זין פוז דעם נאנצז נ•־ נעז־נרר. װער איז דא רער פראנער פז דעם ה ע כ ע ר ז רעבנם־זיז? מינקסרעכע אבסעדװאציעגז םוז רעס רעבז איז א בינעז־חזפאק האבו אננעזאסרם נענונ ״ק י װידיערע באדערםיננ״ען פיז דער סיקרא־ סקאפ״עעד בדיאהירע. װ• א בריניז סיםר צו ו י• ז ציר? אז ער קערס איז װענפ אידע באדערפענ״סז אוז רײן־ םיזיאראנ״סע פראצעסז אזוי, דער רע> ז ו ר פ א פ דערפיז זאר ז״ן רי םאר־ װייקרעבוננ פיז ז״ז צ י ר, דער אױפבויי פיז א קארערז־אינזר? פון א ר״ז װיסניעאפםרעבז יעסאנד־ פונקם איז ״עװער. כסעם װי אוססענ■ רעד. זיד אױםציאיינעז סים אזא נע• דאנק• ק״ז זאד צמיננס אונז ג״עם צי םאדראזן דעס װעג פיז א פיעיפיער אין א ראצ־אנארער דערקרערוננ. נייעסא אויף דער װערס אזא סיז זאר. װ• א ״קא־ערז־אינור־נייסס״. דער אויפבױ פוז א קארערז־ריף איז א ברינדע־ *וער-־וצא פי־ז •־ייז איגססינקס יייביא׳ ראנ״עע פ־אצעסז. װאס האבז א רייז• אינדיװידיערז (אדעד העבססנס: ״אר־ נעס״ז״פארים״עז״) באראקפער אין בא־ דייס: ױר דערנערז. ױר פארסע־ז. דאס אויסיעיה־ז פיז דעם קאדע־ז־קארד איז א ברינדער פיאריקס םיז בעס״עע פ־א- צעםז. װאס ״פפירז ייד אפ ב״ דעד חיהירע אוז 'ענע רעבנם־איסיעסענדז, איז װערבע ז: נעפינפ ייד. סיפ ק״ז נ״ספיקז סיקיאס־זאפ קאז סעז איז אפ די ביאראנייעע פארקוסענ״עז ניחפ זןנספרעקז קײז אייז יעסח פיז א װערבז עם איז ״נעאנדאם״עז״ אױבע־־ציר איז הינסער־נעדאנק. אבער פיז דער סערצז סיפ די קא־ דערז איז נאר בחזים אופז נ״עס נע־ רדוננעז. אי איסעםים. װאי ס־ר האבז צו םין סיס אזערבע פארקיסע־ נ״עז. — פ־ס אז אױסבױ םיז א נרע> סערעוי זאד א דאנק די רעבנס פוז א״נצערנע יחידים. װאס סדאבםז נא־ װענז ױר, — םיזז םיר די נרעםערע זאד באנעסען נ א ר װי א ברינדז רעײרסאס פיז זײער רעב:. איז אז דער רעבנס זין פיז די יחידים װערם פיעים אופז נ־יעס םיס־באיעםיסס אדער אםירו איז נאנצז קאנםרארירס איז די אינםעדעסז פיז יענער ״נרעסערער זאר״. נעסעז סיר דאס רעבז פיז די בינעז איז א ביז־יעםאק. איז א ביז־יעםאק נע> פינעז סיר בינעז פיז א פאריעידענער פארס אוז א סאריעידעבעם רעבגס־פיר. סיר האבז דא ריױעיח די נדעםסע סא> יצריפעפ פיז דעם חזםאק: די ארבעסא־ רינם. רױם דעם סארפאראנ״עז בױ זייערן זענעז זײ װײבעריחז. אבער זייע• דע פרוכפערוננם־ארנאנעז זענעז נ״עם אנםװיקרם. םאקם״ע וענעז זײ סוססוסיפ זיי האבז נ״עם ק״ז באדער■ פעניש איז דעם פרוכפערוננם־פראצעס. ז״ער ״רעבנס־אידעאר״ איז ״רעבנם״ נריק״ (אויב םעז קאז בײ זײ רעדז װענן באװאיםםױנינע פםיבאראנ״עע פיא> צעסז) איז דערנעח זיר. ארבעםז. פיאדיצירז האנינ. פיםעיז די א״ערער םיז דעם ציקונפפיקז דור און אבםוננ נעבז אויף דעם ״םובחאזברר״. דערנאר האבז םיר די ״קענינין״. איר ״רעבנס־ אידעאר״ איז — אװעקנעבז ױד איז ריבע דעם בעםפז ״קאװאריעד״ אין דער■ קאדערז־אינזרז איז ים זענע;, כיײע א פראדוקס פיז א ר ע ב נ ם־סראצעס. -אס ׳עפירס זיר איז מירי־סיראסז סיק־ ־אםקאפיש־קר״נע בריאהירעד. װערבע :עהערו צו דעם פאריפן־ס־;. נאנצע קא־ ־אניעם ז״ערע באהעננעז ניויםע שםחים ׳ס־נרונפ. זײ רעבז. פרובפעי־ז זיד, יעסארבז אוז ראזז איבעד נאר זיר א ביםערע קאו־ערז־קארו־. אױף די קברים פיז אייז דור ברים יײז רעבז אז אנדער רור. איז אווי װאקםז רי קארד־אפראנע־ .־ונגעז איז דעי בר״ס אוז איז דער הױד. ביז זײ װאקסן ארוים םוז ׳ם איז שפארצז ארויס םיז אים ור קרענערע אדער נרעםערע אינזרעז. אס רעם פאקם האם .דעד דענ״עעד קינספרע־ אײארז־ (דאבם פיר: א •-.. .־־ ״) וע-וקךעז ײ־ א ^חגײו פאר איינער םין ו״נע ״קינדעריסעחזהירעד״. ער באשר״בם. ײי א קרײז *אריפר ס״רם זיר א* םיז דער סופער־קאראניע אוז ראזפ י״ר איז אז אוסדעדקרעירעבער װאנדעי־ריסס איבער די סיפענ״עז םוז ׳ס. וױ דאס בריאהירע ״באריזקפ ז״ר״און זעצם זיד אפ ערנעץיװאי אויף א *א־ סיקז שסענר־נרינם. װי עס הויבס ױד אז דער םראצעם פיז ״םרובפעח זיד״ איז ״סערז ױד״ איז װ' רםוף װאקםם דער־ פיז ארױס א — נ״ער קאי־ערז־אינזר. איז איבעד דע־ נאנצעי דערצ״ריננ סראנם זיר רער נעדאנק. אקוראפ װי אס דער אביעקםיװער עני־ר ע ז י ר > םאם פון דער װאנדעדוננ װארם אויף א הארב־סיםםישז אוםז סיסנעוױברידס אין די םוביעקםיװע זובעניחזז םיז דער קוראושירפער בחאהירע וױ א איסבא■ װאוםםױניקער ענד־צ י ל פוז אירע װאנרענישז. קראי־ זעם ױד ארוים די נרינם־פענ. ־ענץ םון דער דעיציירוננ: דער םיב־ ׳עקפיװער רעבנם־וין פיז דעם קארערז־ פאריפ איז נעװעז באהעריעס םוז א ״העבערז״ רעבנם־זיז: דעם בו• פון א קארערז־א־נזר. אויף א קינססרעי םאר פעז נישפ פרענן ק״ן קשיוח. נעװים האם אװארי | נעדזאט א רעבם עססעפ־ש א־״נצופיה■ םאזירז םסיבאראנישע איז קאסס״בע סאםיװז איז א *ראצעס. װאם האפ אםשר איז זיר קיץ אײן שסץ נישם פיז *סיבאראניע איז קאסםישעזר םע> יעאראניע- — אין א *יאצעס. װאפ איז אםשד נישם קיין אנדעי זאז־, װי א ברינדעד *ראדוקם סוו רייז סעבאני■ שע בעסישע איז םיויאראנישע םארקו־ ביענישז. בפדס װען אװארדיס סעשה/ע חאם א םיסבארישז באד״ם פאר רי־זן סענשרעכע *אםירוננעז. 1 שפערם זיר די פראנע: צי קאז סען דעם עניז ״קארארז־אינזר״ איז ״*א־ ריפן־רעבז״ אויר סעארעםיש בא־' נעסעז אזוי. װי אװארד שסערם אים םאי? קאז ױד דאם ר״נז אויף א סעגסשרעכז קראו־ז שכר. אז ערנעץײואו עקױםםערם. זאנז סיר. א ״קארערז■ אינזר־נײסס״, װעסענם צ י ל עס איז ־ער בוי םיז קאי־ערז־אינזרעז? אז אפ ־ער נ״םס נוצם דאם אוים די אינדי■